دستکاری تاریخ تولّد و عوارض زایمان زودرس دکتر ناهید رجبی - جراح و متخصّص زنان ، زایمان و نازایی


حاملگی معمولاً با علائم حاملگی (تهوّع و استفراغ، سرگیجه، تپش قلب و ...) و مثبت شدن تست ادرار بارداری در منزل شروع و با تست خونی بارداری تأیید می‌شود سونوگرافی هم در نهایت برای تعیین سنّ دقیق بارداری انجام می‌شود. قطع پریود در یک خانم سالم از نظر باروری -که قبلاً پریودهای دوره‌ای منظّم و قابل پیش‌بینی داشته است- به احتمال زیاد با بارداری مصادف است، ولی سیکل‌های قاعدگی در خانم‌ها و حتّی در یک خانم در سیکل‌های مختلف متفاوت است. پس قطع پریود یا آمنوره در چنین خانم‌هایی تا ده روز پس از پریود مورد انتظار، حتماً دالّ بر بارداری نیست.

گاهی خونریزی پس از وقوع بارداری اتّفاق می‌افتد و می‌تواند احتمال پریود را مطرح کند. در ماه اول بارداری احتمال چنین خونریزی‌هایی  وجود دارد که احتمالاً به دنبال جایگزینی بلاستوسیست (تودة سلولی که به دنبال تشکیل تخم و تقسیمات متوالی آن ایجاد می‌شود) بوده و از طرفی بیانگر روند غیرطبیعی بارداری است.

سونوگرافی واژینال برای تشخیص مراحل اولیة بارداری و به‌طور شایع برای تعیین سنّ دقیق حاملگی استفاده می‌شود و همچنین موقعیت بارداری را نیز مشخّص می‌کند. یک کیسة حاملگی -که در واقع تجمّع مایع در حفرة رحمی ‌و اولین نشانة بارداری در سونوگرافی است- اولین بار با سونوگرافی واژینال در هفتة چهارم تا پنجم بارداری دیده می‌شود.

متوسّط طول دورة بارداری از اولین روز آخرین قاعدگی بسیار نزدیک به 280 روز یا 40 هفته است. به‌طور قراردادی حاملگی به سه دورة سه ماهه تقسیم می‌شود. سه ماه اول از ابتدا تا پایان 14 هفتگی، سه ماه دوم از ابتدای 15 هفتگی تا پایان 28 و سه ماه سوم از ابتدای هفتة 29 تا انتهای هفتة 42 است. پس هر سه ماه متشکّل از 14 هفتة بارداری است.

 بر این اساس، مشکلات مهمّ بارداری در هر یک از این سه ماه تعریف می‌شود، مثلاً سقط‌های خودبه‌خودی در سه ماهة اول و اختلالات فشار خونی مرتبط با بارداری در سه ماهة سوم اتّفاق می‌افتد. امروزه به جای ماه برای بیان سنّ حاملگی از هفته یا هفته روز استفاده می‌شود، مثلاً 30 هفته یا 30 هفته و 4 روز.

از ابتدای هفتة سوم بعد از تخمک‌گذاری لقاح تا هشت هفتة بعد را دوران رویانی می‌گویند که این دوره زمان اندام‌زایی و تشکیل ارگان‌ها و اندام‌های مختلف نوزاد است که در ابتدا با تشکیل پرزهای جفتی و فضاهای بین پرزی که حاوی خون مادری باشد و سپس تشکیل رگ‌های خونی جنین در پرزهای جفتی و تشکیل قلب در انتهای هفتة چهارم و جوانه‌های دست و پا، تشکیل مغز و نخاع و سایر ارگان‌هاست که تا هفتة دهم بارداری به طول می‌انجامد. پس از هفتة دهم رویان وارد دورة جدیدی از زندگی به نام دوران جنینی می‌شود که این دوره شامل رشد و بلوغ ساختمانی و عملکردی ارگان‌های تشکیل‌شده در دورة رویانی است.

این تکامل تا پایان دوران جنینی یعنی تا انتهای بارداری (هفتة چهلم) و به دنیا آمدن نوزاد ادامه دارد. در بعضی مواقع به علل مختلف سقط اتّفاق می‌افتد که بنا بر تعریف سقط به ختم حاملگی قبل از هفتة بیستم حاملگی، یعنی زمانی که وزن جنین حدوداً پانصد گرم است، گفته می‌شود.

امروزه به یمن پیشرفت‌های چشمگیر در علم نوزادان و همچنین تجهیزات پزشکی و دارویی و به وجود آمدن بخش مراقبت‌های ویژة نوزادان، در صورتی که به هر دلیلی اعم از بیماری‌های مزمن مادری، فشار خون بارداری و اختلالات رشد داخل رحمی و ...، زایمان در حدود هفتة 23 تا 24 حاملگی اتّفاق بیفتد، احتمال زنده نگه داشتن نوزاد بالاست، ولی همان‌طور که گفته شد، به دلیل کامل نشدن رشد و نموّ نوزاد و کامل نبودن عملکرد اندام‌های حیاتی مختلف جنین اعم از ریه، کبد و سیستم گردش خون و مغز و نخاع، نوزاد باید مدّت طولانی‌تری در بیمارستان بستری شود و تحت مراقبت‌های ویژه قرار گیرد. بستری طولانی‌مدّت، نوزاد را در معرض عوارض مختلفی ناشی از مداخلات درمانی، عفونت‌های بیمارستانی و عوارض ناشی از آن‌ها قرار می‌دهد. به همین دلیل هدف متخصّص زنان و پزشکان معالج مادران باردار این است که در صورت وقوع مشکلات در مادر و جنین، در صورت امکان تا جایی که شرایط اجازه می‌دهد، حتّی چند روز زایمان را به تعویق اندازند و درمان‌های لازم را انجام دهند تا نوزاد در معرض عوارض نارس بودن قرار نگیرد، ولی از آنجایی که در بسیاری از موارد زایمان‌های زودرس اجتناب‌ناپذیر و شاید غیرقابل پیش‌بینی‌اند، هزینة نگهداری و درمان این نوزادان نارس مبالغ هنگفتی را به خانواده‌ها و همچنین بیمه‌ها در سراسر دنیا تحمیل می‌کند.

عوارض شایع تولّد پیش از موعد

  • نارسایی حادّ تنفّس که به دلیل تکامل ناکافی ریه و عدم حضور مادّه‌ای بسیار مهم به نام سورفاکتانت است که این مادّه از روی هم خوابیدن ریه‌ها در هنگام بازدم جلوگیری می‌کند و گاهی حتّی در نوزادانی که به موقع به دنیا آمده‌اند، این اختلال رخ می‌دهد.
  • التهاب روده و کاهش خونرسانی به روده که هم در نوزادان نارس و هم در نوزادان رسیده به دنبال بستری طولانی‌مدّت در بخش‌های نوزادان و مراقبت‌های ویژه در جریان مداخلات درمانی و وارد کردن محلول‌های تزریقی از راه ورید نافی و ورود باکتری‌ها از این طریق به روده اتّفاق می‌افتد.
  • اختلال در عروق شبکیه در نوزادان نارس در نتیجة اکسیژن‌رسانی به این نوزادان که در نهایت به جدا شدن شبکیه منجر می‌شود و  یکی از علل کوری است.
  • خونریزی داخل مغزی که در نواحی مختلف مغز اتّفاق می‌افتد.

همان‌طور که گفته شد تمام اختلالات فوق در نوزادان نارس اتّفاق می‌افتد، ولی در نوزادان نزدیک به 9 ماه یا 9 ماه کامل نیز ممکن است پیش آید. ولی هرچه نوزاد به زمان زایمان تقریبی خود نزدیک‌تر باشد، اختلالات فوق کمتر اتّفاق افتاده و در صورت رخ دادن پیش‌آگهی بهتری دارد. تا جایی که امکان دارد بهتر است نوزاد به دنبال شروع دردهای زایمانی و زایمان طبیعی و در زمان تقریبی زایمان به دنیا بیاید. انجام سزارین با تاریخ از پیش تعیین‌شده خطر عوارض نوزادان و احتمال بستری شدن در بخش نوزادان یا بخش مراقبت‌های ویژة نوزدان را بالا می‌برد. بنابراین مادران باردار عزیز برای حفظ سلامتی نوزاد خود -که 9 ماه زحمت پرورش و تکامل این موجود ظریف و حسّاس را در بطن خود کشیده‌اند- نباید صرفاً برای همزمانی تاریخ تولّد نوزادشان با تاریخ تولّد خود، همسر، فرزند قبلی، نیمة اول سال و یا هر مناسبت دیگر پزشک معالج را تحت فشار قرار دهند و سبب عوارض و مشکلاتی در نوزاد و خانوادة خود شوند.

والدین نگران دكتر احياء زري‌دوست - متخصّص كودكان و فوق تخصّص غدد و متابوليسم


کودک من غذا نمی‌خورد!

بچّۀ من اشتها ندارد!

کودکم فقط غذاهای خاصّی می‌خورد!

این بچّه هیچ چیزی نمی‌خورد!

بچّۀ من خیلی کمتر از بقیّۀ بچّه‌ها می‌خورد!

فرزندم فقط از دستان من غذا می‌خورد!

دخترم باید در مقابل برنامۀ تلویزیونی غذا بخورد!

پسرم فقط حین بازی خوراکی را پس نمی‌زند!

گله‌مندی‌های فوق تنها گوشه‌ای از گلایه‌های رایج والدین امروزی در مورد تغذیۀ فرزند دلبندشان است، امّا تا چه اندازه این گلایه‌ها واقعی‌اند؟

اگر شما متأهّل هستید و پدر یا مادر شده‌اید یا دوستانی دارید که فرزندی دارند، شاید با شکایت‌های بالا آشنا باشید. به عنوان پدر یا مادر تا کجا و چرا  باید نگران غذا خوردن فرزند خود بود؟ والدین تا چه حد باید مراقب تغذیۀ کودک خود باشند؟ یا تا چه سنّی باید با دستان خود به آنان غذا بدهند؟ اصلاً یک کودک طبیعی از چه سنّی می‌تواند به‌طور مستقل غذا بخورد؟ شاید پاسخ به پرسش آخر تا حدّی گره‌گشا باشد.

در سال‌های اخیر با بالا رفتن سطح تحصیلات و وضعیت اجتماعی- اقتصادی، پدر و مادرها تمایل به داشتن فرزندان کمتری دارند. درنتیجه اندازۀ خانواده‌ها کوچک‌تر شده و رویکرد والدین نیز به تربیت و پرورش فرزندان تغییر کرده است. اکثر خانواده‌ها یک تا دو فرزند دارند، بنابراین نسبت به گذشته زمان بیشتری را با فرزند یا فرزندان خود سپری می‌کنند. شاید تا اینجای تغییرات اجتماعی به نفع کودکان امروزی باشد. مشکل از آنجایی بروز می‌کند که برخی از والدین دچار وسواس نسبت به فرزندان خود می‌شوند و با تحت نظر گرفتن بیش از حدّ کودک و رفتارهای مراقبتی اغراق‌آمیز موجب آسیب‌های روحی به دلبندشان می‌شوند. پژوهش‌های انجام‌شده دربارۀ تأثیر این‌گونه رویکردهای تربیتی نشان داده است کودکانی که تحت مراقبت‌های وسواسی والدین قرار گرفته بودند، در بزرگسالی اعتمادبه‌نفس کمتری دارند. همچنین بروز چاقی در دوران بلوغ در این افراد بیشتر است.

در بسیاری از کشورهای پیشرفتۀ دنیا زوج‌های جوان در دوران بارداری باید علاوه بر آموزش‌هایی که در مورد بارداری و زایمان دریافت می‌کنند، آمورش‌هایی دربارۀ نوزاد و شیرخوار بگیرند. البته این دوره‌ها کافی نیست، ولی لازم است.

دورۀ شیرخوارگی به یک سال نخست پس از تولّد گفته می‌شود و پایان این دوره نقطۀ عطفی در زندگی کودک به‌شمار می‌آید. با ورود به سال دوم زندگی دوران نوپایی آغاز می‌شود. کودک در این برهه از زندگی خود به دنبال استقلال و ابراز وجود است. یک نوپا می‌خواهد به‌تنهایی غذا بخورد. در این راه حتماً به دلیل بی‌تجربگی ریخت‌وپاش می‌کند و سبب زحمت والدین یا مراقب خود می‌شود، ولی باید به او فرصت داد تا تجربه کند و با سعی‌وخطا راه‌ورسم درست خوردن را بیاموزد. والدین همیشه‌نگران، شاید نه به دلیل کثیف‌کاری بلکه به این دلیل که کودک در این روش خودمختارانه قادر به تشخیص میزان نیاز خود  نیست، از دادن قاشق به دست کودک خودداری می‌کنند و فرصت آزمون را از او دریغ می‌کنند. درست است که نوپای ما نیاز به کمک دارد، ولی محافظت همه‌جانبه از او در تمام امور زمینۀ رشد شخصیت وابسته را در او فراهم خواهد کرد.

با توجّه به وزن، میزان نیاز کودکان به منابع انرژی و غذا نسبت به بزرگسالان بیشتر است، ولی این به معنای سیری‌ناپذیری آنان نیست. در اغلب موارد کودکان قادر به تنظیم میزان نیاز خود هستند و پافشاری والدین یا مراقب کودک بر خوردن بیشتر نه‌تنها موجب دریافت بیشتر نخواهد شد، بلکه برعکس نوعی هراس نسبت به ظرف غذا ایجاد می‌کند.

بسیاری از نوجوانانی که با معضل چاقی دست‌وپنجه نرم می‌کنند، کودکان لاغری بوده‌اند که به دنبال توجّه بیش از حدّ مراقبان خود دچار سردرگمی ‌در برآورد میزان نیاز خود شده‌اند و در دوران شکوفایی و بلوغ، باید با تهدیدی جدّی علیه سلامتی یعنی چاقی مبارزه کنند.

هدف از نوشتار حاضر تشویق والدین به رها کردن فرزند به حال خود و بی‌توجّهی نسبت به رشد و تغذیۀ او  نیست، بلکه انتخاب رویکردی منطقی و منصفانه است. به یاد داشته باشیم کودکی که در جادّۀ سلامت خود در محدودۀ طبیعی رشد می‌کند، به اندازۀ نیاز خود انرژی و غذا دریافت کرده است.

واکسیناسیون در زمان بارداری دکتر سحر سقطی جلالی - جرّاح و متخصّص زنان و زایمان


هفتۀ آخر ماه آوریل مقارن با پنجم تا دهم اردیبهشت هفتۀ جهانی واکسیناسیون است. بسیاری از زنان ممکن است در مورد ایمن‌سازی و احتمال ابتلا به بیماری‌هایی که می‌تواند به آنان یا جنینشان آسیب‌ برساند، اطّلاعات زیادی نداشته باشند؛ در صورتی که واکسیناسیون به‌موقع می‌تواند از بروز بسیاری از بیماری‌های عفونی قابل انتقال به جنین پیشگیری کند.

چرا زنان باردار باید واکسینه شوند؟

همواره ترس از عوارض جنینی باعث می‌شود که از تجویز بسیاری از داروها و واکسن‌ها در دوران بارداری جلوگیری شود. این در حالی است که بعضی از این موارد نه‌تنها باعث بروز عارضه نمی‌شوند، بلکه از بسیاری از بیماری‌های خطرناک برای جنین هم پیشگیری می‌کنند. براساس اطّلاعات ادارۀ کنترل بیماری‌های ایالات متّحده شواهد چندانی دربارۀ افزایش خطر مشکلات مادرزادی در جنین به دنبال واکسیناسیون مادر در دوران بارداری با واکسن‌های حاوی ویروس غیرفعّال یا باکتریال یا توکسوئید وجود ندارد.

در مواردی که تماس مادر با عامل بیماری‌زا با افزایش خطر آسیب در مادر یا جنین همراه است، فواید واکسیناسیون را باید با هر کدام از عوارض احتمالی آن مقایسه کرد. واکسیناسیون معمول شامل واکسن آنفلوآنزای غیرفعّال، دیفتری، کزاز و هپاتیت ب در دوران بارداری بی‌خطر است.

واکسن‌های بی‌خطر در دوران بارداری

  • واکسن آنفلوآنزا

ویروس آنفلوآنزا سالانه باعث مرگ 36 هزار نفر در ایالات متّحده می‌شود. بیماری آنفلوآنزا به‌طور کلاسیک با تب، سوزش گلو، درد عضلانی و سردرد تظاهر می‌کند که این علائم حداقل دو تا سه روز ادامه خواهد داشت. ویروس آنفلوآنزا می‌تواند در تمام گروه‌های سنّی بیماری ایجاد کند، امّا شمار موارد بستری و مرگ ناشی از آن در افرادی که در معرض خطر ابتلا به عوارض آنفلوآنزا هستند، بیشتر است، ازجملة این افراد زنان باردارند. بر این اساس کمیتۀ ایمن‌سازی توصیه کرده است که در طول فصل ابتلا به آنفلوآنزا تمام زنان باردار در سه ماهۀ دوم و سوم بارداری با واکسن آنفلوآنزای غیرفعّال واکسینه شوند. به‌علاوه زنان باردار مبتلا به بیماری خاص مانند دیابت، بیماری‌های قلبی- عروقی و آسم یا نقص دستگاه ایمنی باید صرف نظر از زمان بارداری یا فصل واکسینه شوند.

توصیه شده است که تمام زنان باردار -که در فصل آنفلوآنزا هستند- فقط از فرم غیرفعّال واکسن استفاده کنند. به نظر می‌رسد واکسیناسیون با واکسن آنفلوآنزای غیرفعّال برای زنان و جنین آنان بی‌خطر باشد. در دو پژوهش بالینی -که روی 2250 زن باردار انجام شده- هیچ عارضه‌ای به دنبال واکسیناسیون آنفلوآنزا مشاهده نشده است. تزریق این واکسن به سنّ بارداری ارتباطی ندارد و به‌صورت عضلانی تزریق می‌شود.

 

  • واکسن دیفتری و کزاز

هرچند امروزه کزار و دیفتری در بسیاری از کشورهای پیشرفته مانند ایالات متّحده کمتر به چشم می‌خورد، امّا هنوز هم سالانه مواردی از ابتلا به آن‌ها گزارش می‌شود. واکسن دوگانه اثر محافظتی در برابر هر دو بیماری دارد.

بیماری کزاز به دنبال آلودگی زخم‌های عمیق یا حتّی بریدگی‌های جزئی پوست با باکتری‌ای به نام کلستریدیوم تتانی ایجاد می‌شود. باکتری نام‌برده نوروتوکسینی تولید می‌کند که نتیجۀ آن سفتی غیرقابل کنترل عضلۀ ناحیه فک و گردن است (قفل شدن دندان‌ها). به دنبال آن سفتی عمومی کلّ عضلات بدن اتّفاق خواهد افتاد و در نهایت به فلج عضلات تنفّسی و مرگ می‌انجامد. احتمال وقوع مرگ به دنبال ابتلا به کزاز در افرادی که واکسینه نشده‌اند، یا آن‌ها که دوز یادآور واکسن را دریافت نکرده‌اند، در دو سال گذشته 25 درصد بوده است.

دیفتری عفونت دستگاه تنفّسی فوقانی است که به‌طور معمول لوزه‌ها و حلق را گرفتار می‌کند، امّا می‌تواند حنجره و لایۀ مخاطی بینی را هم درگیر کند. به دنبال ابتلا به این بیماری در بیشتر بیماران عوارضی مثل نوریت (یا التهاب رشته‌های عصبی) و میوکاردیت (التهاب ماهیچۀ قلب) رخ می‌دهد. میزان مرگ‌ومیر بیماران در میان افرادی که علیه دیفتری واکسینه نشده‌اند، پنج تا ده درصد است. تزریق توکسوئید دیفتری و کزاز در طول بارداری در زنانی که قبلاً واکسینه شده‌اند امّا در طول ده سال گذشته دوز یادآور را دریافت نکرده‌اند، بهتر است که در هفتۀ 28 انجام شود. هرچند شواهد چندانی مبنی بر ناهنجاری‌زا بودن واکسن دوگانۀ بزرگسالان وجود ندارد، امّا بهتر است در زنان بارداری که دوز اولیۀ واکسن دوگانه را دریافت نکرده‌اند، برنامۀ واکسیناسیون تا سه ماهۀ دوم به تعویق انداخته شود تا خطر آسیب‌های احتمالی به حداقل برسد.

  • واکسن هپاتیت B

تزریق این واکسن در دوران بارداری بی‌خطر است. پزشک معمولاً برای کسانی که به دلیل شغل یا سبک زندگی در معرض این ویروس هستند، تزریق این واکسن را توصیه می‌کند، زیرا ممکن است زنان باردار به این بیماری مبتلا باشند، امّا از این موضوع آگاه نباشند. توصیه می‌شود که تمامی زنان باردار آزمایش غربالگری ‌هپاتیت B را انجام دهند.

واکسن‌های ممنوعه در دوران بارداری

به‌طور کلّی مصرف این واکسن‌ها برای زنان حامله ممنوع اعلام شده است:

  • واکسن هپاتیت A
  • واکسن سرخک، اوریون و سرخجه (MMR) (ممنوع در بارداری و سه ماه قبل از آن)
  • واکسن آبله‌مرغان (ممنوع در بارداری و سه ماه قبل از آن(
  • واکسن پنوموکوک
  • واکسن فلج اطفال خوراکی و تزریقی

زایمان زودرس، نقایص مادرزادی و سقط جنین از عوارض مصرف واکسن‌های ممنوع در دوران حاملگی است.

مداخلۀ زودهنگام گفتاردرمانی در بخش مراقبت‌‌های ویژۀ نوزادان نارس زهرا خانزاده - آسیب‌شناس گفتار و زبان


توانایی غذا خوردن و مکیدن یکی از ضروری‌ترین رفتارهای نوزاد برای حفظ بقا، یادگیری و تعامل است که تمامی جنبه‌های رشدی او را دربرمی‌گیرد. تغذیۀ نوزادان شامل سه جزء اساسی استک مکیدن، بلعیدن و تنفّس. همۀ این سه جزء باید در تغذیه و بلع نوزادان مورد توجّه قرار گیرد. هر ساله تقریبأ 2.500.000 نوزاد زندگی خود را در بخش مراقبت‌های ویژۀ نوزادان آغاز می‌کنند. یکی از متخصّصانی که در این حوزه در ارزیابی و تدارک نیازهای این نوزادان در معرض خطر می‌تواند کمک کند، آسیب‌شناس گفتار و زبان است.

بلع در نوزادان یک عمل فیزیولوژیک است که خودبه‌‌خود انجام می‌شود و نیاز به یادگیری ندارد، بنابراین اگر دستگاه‌های تغذیه‌ای نوزاد مشکلی نداشته باشد، در کودکی که نارس به دنیا آمده، اختلال بلع با کمترین دخالت با تحریک صحیح به جریان طبیعی هدایت خواهد شد. رفع مشکل بلع در نوزادی علاوه بر اینکه مشکلات تغذیۀ کودک را در آن هنگام رفع می‌کند، نقش مؤثّری در تکامل حسّی دستگاه گفتار و پیشگیری از بروز اختلال گفتار در آینده خواهد داشت.

توانایی مکیدن برای نوزادان بسیار حیاتی است و بیشتر نوزادان سالم -که به‌موقع به ‌دنیا آمده‌اند- بلافاصله بعد از تولّد توانایی مکیدن سینۀ مادر یا شیشۀ شیر را دارند، امّا این توانایی در نوزادان نارس یا نوزادان با اختلالات کروموزومی ‌و رشدی ناقص با تأخیر بیشتری رخ می‌دهد. برای بلع دهانی مناسب لازم است مکیدن، بلعیدن و تنفّس به‌گونه‌ای هماهنگ باشد که کودک بدون هیچ مشکلی شیر را قورت بدهد. برای مکیدن سالم حرکات مناسب لب‌ها، گونه‌ها، زبان و کام لازم است و در عین حال شرایط بلع باید به‌گونه‌ای باشد که شیر موجود در دهان وارد ریۀ کودک نشود. هماهنگی حرکات اعضای مذکور به هدایت عصبی- مغزی سالم نیاز دارد، بنابراین بروز بیماری در هریک از اعضای فوق یا بیماری‌های مغزی یا بروز حملات تشنّجی می‌تواند باعث بروز اختلال مکیدن شود.

25 درصد از کودکان درجات متفاوتی از اشکال در شیر خوردن را خواهند داشت. علّت این اختلال می‌تواند ناهنجاری‌های مادرزادی، ناهنجاری‌های اکتسابی و مشکلات رفتاری باشد. اختلال بلع در کودکانی که شکاف کام و لب دارند یا دچار فلج مغزی‌اند یا کودکانی با علائم اختلال رشدی مانند اُتیسم بیش از سایر نوزادان خواهد بود.

علائم و نشانه‌های اختلال تغذیه و بلع در کودکان

  • کمان‌دار شدن یا سفت شدن بدن در طول تغذیه
  •  تحریک‌پذیری یا عدم هوشیاری در طول تغذیه
  • نخوردن غذا یا مایعات
  • عدم پذیرش بافت‌های مختلف از موادّ غذایی
  • زمان تغذیۀ طولانی
  •  مشکل در جویدن
  • مشکل در تغذیه با شیر مادر
  • سرفه یا عق زدن در وعده‌های غذایی
  •  آبریزش بیش از حد یا خروج موادّ غذایی یا مایعات از دهان یا بینی
  • مشکل هماهنگی تنفّس با خوردن و نوشیدن
  • افزایش گرفتگی در وعده‌های غذایی
  • کیفیت صدای نفس‌آلود یا خشن
  •  تف کردن مکرّر یا استفراغ
  • ذات‌الریه در محدودۀ زمان معیّن یا عفونت‌های تنفّسی
  • رشد کمتر از سن در افزایش وزن

تغذیه در NICU

یکی از شرایط خاص و حسّاس در بلع برای کودکان نارس موجود NICU (بخش مراقبت‌‌های ویژۀ نوزادان نارس) است. یکی از متخصّصانی که باید در واحد مراقبت‌های ویژۀ نوزادان NICU باشند، آسیب‌شناس گفتار و زبان است که نوزادان را از لحاظ مشکل مکیدن و بلعیدن ارزیابی می‌کند. پس از ارزیابی و پیش‌بینی دوره‌های کوتاه‌مدّت و بلندمدّت، تغذیۀ دهانی را -که معمولاً ارتباط مستقیمی با وضعیت فیزیکی و فیزیولوژیکی دارد- شروع می‌کنند. وضعیت عضلات در نوزادان نارس شل یا سفت است و عملکرد تنفّسی ضعیفی دارند.

به نظر می‌رسد وضعیت بدن به گازهای خون و مکانیک ریۀ نوزادان با وزن کم در حین تولّد در طول تغذیه با لوله تأثیر می‌گذارد. وضعیت دمر منجر به افزایش زیادی در اشباع اکسیژن خون شریانی در طول تغذیه از راه لولۀ بینی (NG-Tube) می‌شود. وضعیت دمر ممکن است اجازۀ پیشرفت در حرکات ریه با کاهش انرژی مصرفی برای تنفّس خودبه‌خودی را بدهد و ممکن است دورۀ پشتیبانی ونتیلاتور را برای نوزادان نارس هنگام تولّد همراه با اختلال مزمن ریوی کاهش دهد.

راهنمایی‌های لازم اولیه برای ایجاد الگوهای شخصی و بلع می‌تواند در کاهش مشکلات جانبی ناشی از اختلال در بلع به نوزاد کمک شایانی کند. هرچقدر شروع برنامۀ درمان زودتر باشد، در ایجاد سریع و به‌موقع بلع دهانی و عدم استفاده از مواردی مانند  NG-Tubeبرای کودک کمک‌کننده خواهد بود. شروع برنامه شامل ارزیابی و درمان است.

آسیب‌شناس گفتار و زبان موارد زیر را ارزیابی می‌کند:

  • چک کردن رفلکس‌های دهانی
  • چک کردن تنفّس
  • چک کردن سیستم حسّی
  • چک کردن وضعیت تغذیه‌ای

اشکال یا ضعف در هرکدام از این مراحل با مداخلۀ زودهنگام آسیب‌شناس گفتار می‌تواند آن را برطرف کند.

 

برنامه‌های درمان

برنامه‌های درمان -که پس از ارزیابی جامع آسیب‌شناس گفتار و زبان و هماهنگی تیم درمانی با متخصّصان کاردرمانگر، فیزیوتراپیست و پزشک شروع می‌شود- شامل موارد زیر است: 

  • شروع تحریکات حسّی- حرکتی اندام‌های دهان
  • افزایش تقویت اندام‌های دهانی درگیر در بلع
  • اصلاح الگوهای تنفّسی در جریان بلع
  • شروع برنامۀ تغذیه‌ای با همکاری مادر 

توجّه داشته باشید هرچه زمان مداخله زودتر باشد، مشکلات تغذیه‌ای و عوارض جانبی این اختلال کمتر خواهد بود و نوزاد زودتر شرایط طبیعی را در مهارت‌های تغذیه‌ای کسب می‌کند.

شب‌ادراری در کودکان دکتر مانی محیطی‌اصلی - متخصّص کلیه و مجاری ادراری


بی‌اختیاری ادراری یک مشکل شایع در کودکان است که تقریباً در پانزده درصد کودکان پنج ساله دیده می‌‌شود. بیشتر این بچّه‌ها فقط شب‌ادراری (Enuresis) دارند. نوع اولیۀ آن یعنی کودک هیچ‌گاه در طیّ شب خشک نبوده است و نوع ثانویۀ آن یعنی کودک حداقل یک دورۀ شش ماهه مشکل در شب نداشته و کنترل ادرار داشته، سپس دچار بی‌اختیاری شبانه شده است.

 شب‌ادراری اولیه میزان بالایی از بهبود خودبه‌خودی دارد؛ پانزده درصد در سال.

درمان نوع اولیه شامل یک روش یا ترکیبی از روش‌های زیر است:

آموزش به کودک و اطمینان‌بخشی.

زمانی که والدین و کودک علاقه‌مند و باانگیزه برای درمان درازمدّت باشند، برای مدّت سه تا شش ماه از آموزش و روش‌های انگیزشی استفاده می‌‌شود و درمان‌های فعّال‌تر بعدی شامل دارو و زنگ‌های هشدار زمانی که کودک بزرگ‌تر شود، فشارهای اجتماعی افزایش یابد و اعتمادبه‌نفس کودک تحت تأثیر قرار گیرد، استفاده خواهد شد.

برای درمان طولانی‌مدّت زنگ‌های هشداری و آگاه‌کننده مؤثّرترند، امّا برای درمان کوتاه‌مدّت دارو مؤثّر است.

آموزش، توصیه و کمک به کودک

شب‌ادراری نه اشتباه بچّه است، نه والدین و نه پرستار کودک. بچّه‌ها نباید برای خیس کردن‌های شبانه تنبیه بدنی شوند. آثار خیس کردن کودک را می‌‌توان با استفاده از محافظ‌های تختخواب، ملحفه و پتوی یک‌بار مصرف یا کاملاً قابل شست‌وشو، اسپری‌های خوشبوکننده، شست‌وشوی کامل بچّه قبل از لباس پوشیدن و استفاده از نرم‌کننده‌ها و کرم‌ها برای جلوگیری از زخم پوست و عرق‌سوز شدن کاهش داد.

استفاده از یک تقویم و تعیین شب‌های خیس و خشک تأثیر درمان و مداخله را نشان خواهد داد. کودک باید تلاش کند که در طیّ روز به‌طور منظّم ادرار کند، چهار تا هفت بار در روز و بلافاصله قبل از خواب و اگر در طیّ خواب بیدار شد، والدین یا مراقب او را به توالت ببرند.

در این کودکان نوشیدنی‌های حاوی کافئین و شکر زیاد نباید مصرف شود، به‌ویژه در هنگام بعدازظهر و عصرها. مصرف مایعات روزانه باید حداکثر تا اوایل بعدازظهر محدود شود.

  • درمان‌های انگیزشی شامل برچسب‌های تشویقی
  • زنگ‌ها و هشدارهای شب‌ادراری
  • دسموپرسین

می‌‌توان توصیه کرد که از میزان کلّی نیاز مایعات روزانۀ کودک چهل درصد آن را در صبح و بین ساعت‌های هفت صبح تا دوازده ظهر استفاده کند. چهل درصد بین دوازده ظهر تا پنج عصر و تنها بیست درصد مایعات را پس از ساعت پنج عصر استفاده کند، زیرا با این روش کودک ضمن اینکه نیاز مایعات بدن خود را تأمین می‌‌کند، در هنگام غروب و شب نیاز کمتری خواهد داشت، امّا اگر از این فرمول استفاده نشود و تنها مایعات هنگام شب را محدود کنیم، معمولاً موفّق نخواهیم بود.

استفادۀ روتین از پوشک و پدها به دلیل کاهش انگیزۀ کودک برای برخاستن از خواب در نیمه‌شب توصیه نمی‌‌شود، مگر در موارد استثنا که کودک در بیرون از خانه قرار است بخوابد.

درمان انگیزشی

زمانی که کودک بتواند و قبول کند که مقداری از مسئولیت را بپذیرد و در درمان -که ممکن است چندین ماه تا به دست آمدن نتیجه طول بکشد- شرکت کند، می‌‌توان او را تشویق کرد که پیشرفت خود را ثبت و گزارش کند. برنامۀ تشویقی و جایزه دادن به کودک از کارهای ساده شروع می‌‌شود، مثل رفتن به توالت درست قبل از خوابیدن، البته ابتدا نباید فقط روی خشک بودن او در شب تأکید شود. سپس به‌صورت آهسته باید تشویق‌ها را بر اساس قرار گذاشتن با کودک بیشتر کرد، مثلاً یک استیکر یا برچسب کارتونی روی تقویم او به ازای یک شب خشک بودن یا یک کتاب به ازای یک هفتۀ متوالی خشک بودن او در نظر گرفت و رفته‌رفته انتظارات را بالا ببریم.

جریمه کردن کودک مثلاً پس گرفتن هدایای تشویقی گذشته اثر معکوس دارد و توصیه نمی‌‌شود.

درمان انگیزشی یک روش خوب در کودکانی است که پنج تا هفت سال سن دارند و هرشب خود را خیس نمی‌‌کنند. اگر پس از گذشت سه تا شش ماه بهبودی رخ ندهد، افزودن درمان‌های فعّال توصیه می‌‌شود.

درمان‌های فعّال

زنگ‌های شب‌ادراری شامل یک سنسور هستند که در لباس زیر کودک یا در تختخواب او قرار داده می‌‌شوند و نم رطوبت را تشخیص می‌‌دهند و بسته به نیاز و توانایی کودک ابزار تحریکی او را مثلاً به‌صورت لرزشی یا صوتی تعیین می‌‌کنند و به کودک آموزش می‌‌دهند که بیدار شود یا با انقباض مثانه قبل از خیس کردن جلوی آن را بگیرد.

این روش درمان اول برای بچّه‌هایی است که به مشاوره و توصیه‌های مصرف مایعات و توالت رفتن و برنامۀ تشویقی پاسخ نمی‌‌دهند و در خانواده‌های با انگیزۀ بالا و همکاری خوب و بچّه‌هایی با شب‌ادراری زیاد (بیش از دو بار در هفته) بهترین عملکرد را دارد. 

سایر روش‌های درمانی در موارد زیر استفاده می‌‌شوند:

  • هدف بهبود سریع یا کوتاه‌مدّت باشد.
  • کودک یا والدین نخواهند از زنگ هشدار شب‌ادراری استفاده کنند.
  • کودک فقط یک یا دو بار در هفته تختخواب خود را خیس کند.
  • والدین دچار مشکلات عاطفی و احساسی شده باشند.
  • والدین دچار خشم و عصبانیت شده باشند یا کودک را مدام سرزنش کنند.

آموزش‌ها و عوارض ناخواسته و جانبی

باید به خانواده آموزش داد که خود کودک مسئول زنگ است. هر شب قبل از خواب کودک زنگ را تست می‌‌کند و باید برای خود مرور کند که وقتی زنگ شروع به لرزش یا صدا دادن می‌‌کند، چه کارهایی باید انجام دهد.

توالی کارهای کودک بدین صورت است:

کودک باید زنگ را خاموش کند و ادرار کامل خود را در توالت تخلیه کند. اگر در ابتدا بچّه نتواند به‌طور کامل بیدار شود، والدین باید او را به‌طور کامل بیدار کنند، کودک پس از اتمام ادرار کردن به تختخواب برمی‌‌گردد و لباس و ملحفۀ زیر خود را تعویض می‌‌کند.

کودک سنسور را ابتدا با یک پارچۀ خیس سپس با پارچۀ خشک تمیز می‌‌کند یا در صورتی که قابل تعویض و یک‌بار مصرف باشد، آن را تعویض و جایگزین می‌‌کند.

کودک زنگ را مجدّداً تنظیم می‌‌کند، سپس می‌‌خوابد. اثر منفی زنگ در بعضی موارد شامل تحریک پوست، مزاحمت برای سایر اعضای خانواده و زنگ زدن‌های ناخواسته در اثر خوب عمل نکردن آن و مشکلات کار کردن با این وسیله است.

درمان با زنگ هشدار باید زمانی که کودک به مدّت چهارده روز پشت سر هم خشک باشد، ادامه پیدا کند که این مرحله معمولاً بین دوازده تا شانزده هفته طول می‌‌کشد. اگر پس از سه ماه به پاسخ کامل نرسیم، امّا تعداد شب‌های خیس کمتر شده باشد، باید درمان را ادامه داد. اگر پس از سه ماه هیچ پاسخی نداشتیم، از درمان‌های پیشرفته‌تر استفاده می‌‌شود.

در موارد عود پس از قطع درمان یعنی بیش از دو بار در هفته خیس کردن در دو هفتۀ متوالی باید مجدّداً درمان را شروع کرد و ادامه داد.

دسموپرسین

  • دسموپرسین یا هورمون ضدّ ادراری یک داروی مهم برای درمان شب‌ادراری در بچّه‌های بزرگ‌تر از پنج سال است که به درمان‌های اولیۀ آموزشی یا درمان‌های بر اساس تشویق و پاداش پاسخ نداده‌اند.
  • این روش به عنوان روش‌ جایگزین درمانی در خانواده‌هایی استفاده می‌‌شود که به دنبال درمان سریع‌تر هستند یا اصلاً تمایلی به برنامه‌های درمانی زنگ‌های هشداردهنده ندارند یا همکاری لازم برای این برنامه‌ها در آن‌ها وجود ندارد.
  • دسموپرسین بهترین عملکرد را در کودکانی دارد که پلی اوری شبانه دارند، یعنی تولید ادرار و درنتیجه حجم ادرار شبانۀ بالایی دارند و عملکرد و ظرفیت مثانۀ آن‌ها طبیعی است.
  • تعریف پُر ادراری شبانه عبارت است از حجم تولید ادرار شبانه بیش از 130 درصد ظرفیت نرمال مثانه بر اساس سنّ کودک.
  • در مقایسه با روش‌های دیگر درمانی دسموپرسین کمابیش گران است.
  • در بچّه‌هایی که کاهش سدیم خون دارند یا سابقۀ کاهش این یون در سرم وجود دارد، استفاده ار دسموپرسین ممنوع است. میزان عود پس از قطع این دارو بالاست.
  • شروع دارو به‌صورت خوراکی و در اواخر غروب است و با دوز کمتر شروع می‌‌شود، سپس تنظیم می‌‌شود. امروزه از فرم اسپری داخل بینی دارو به دلیل افزایش احتمال خطر کاهش سدیم خون و تشنّج استفاده نمی‌‌شود.
  • داروهایی که به‌صورت melt یا ژله‌ای زیر زبان استفاده می‌‌شوند، سی تا شصت دقیقه قبل از خواب تجویز می‌‌شوند.
  • اگر کودک برنامه‌ای بیرون از خانه به‌صورت اردو دارد، باید قبل از شش هفته دارو برایش شروع شود تا به میزان مؤثّر برای او برسیم و مطمئن شویم که در طیّ سفر برایش مؤثّر خواهد بود. مهم‌ترین عارضۀ جانبی دسموپرسین کاهش سدیم خون در اثر افزایش مصرف مایعات است.

 

تعریف عود پس از درمان

  • بیش از یک شب خیس کردن در ماه پس از یک دورۀ خشک بودن
  • در موارد عود باید از درمان‌های ترکیبی استفاده کرد.
  • موارد مقاوم به درمان یعنی کمتر از پنجاه درصد بهبود علائم دیده شود.

دلایل عدم پاسخ شامل موارد زیر است:

  • مثانۀ بیش‌فعّال
  • بیماری زمینه‌ای مثل دیابت شیرین
  • استفادۀ نادرست از زنگ‌های تشویقی
  • یبوست مخفی
  • آپنة خواب یا قطع تنفّس لحظه‌ای در خواب
  • عوامل اجتماعی و احساسی

داروهای ضدّ افسردگی سه حلقه‌ای شامل ایمی‌‌پرامین -که از همه بیشتر استفاده می‌‌شود- موجب تحریک ترشّح هورمون ضدّ ادراری، شل شدن عضلۀ مثانه و کاهش زمان خواب دیدن کودک می‌‌شوند و امروزه به عنوان خطّ سوم درمان استفاده می‌‌شوند. عوارض جانبی آن شایع نیست و شامل عصبی شدن، تغییر در شخصیت و اختلال خواب است، امّا مهم‌ترین عارضۀ جانبی ایمی‌‌پرامین اختلال در سیستم قلبی- عروقی است. قبل از تجویز این داروها باید وزن، قد و فشار خون کودک گرفته شود و یک نوار قلب به عنوان ارزیابی اولیه داشته باشیم.

روش‌های دیگر درمانی

بیدار کردن کودک پس از خوابیدن برای رفتن به حمّام یا بیدار شدن با ساعت‌ در بچّه‌های بزرگ‌تر؛ از این روش در بچّه‌هایی که فقط یک بار و در زمان مشخّص تختخواب خود را خیس می‌‌کنند، استفاده می‌‌شود یا در بچّه‌های کوچک‌تر برای شروع درمان یا در بچّه‌های بزرگ‌تر که خودشان یا والدین این روش درمانی را انتخاب می‌‌کنند.

ساعت‌های زنگ‌دار

شامل بیدار کردن کودک با زنگ ساعت؛ دو تا سه ساعت پس از خوابیدن کودک به‌طور روتین می‌‌شود.

آموزش مثانه

شامل درخواست از کودک برای نگه داشتن ادرار به مدّت طولانی‌تر برای افزایش ظرفیت مثانه که به عنوان یک روش درمانی منفرد یا تکمیلی زیاد از آن حمایت نمی‌‌شود.

نکتۀ پایانی

بی‌اختیاری ادراری شبانه در بیشتر بچّه‌ها به‌طور خودبه‌خودی و با گذشت زمان بهبود می‌‌یابد و در مواردی که نیازمند درمان و پیگیری است، نیاز به حوصله و سعۀ صدر والدین و مراقبان کودک و پرهیز از هرگونه قضاوت، سرزنش یا تنبیه کودک است تا بتوان به بهترین نتیجۀ درمانی رسید و از آثار مخرّب روحی و روانی آن در کودک جلوگیری کرد.

خطرات و پیامدهای سیگار کشیدن در بارداری دكتر مهري نصيري - متخصص بيماري‌هاي زنان و زايمان


31 می، مصادف با 10 خرداد روز جهانی بدون دخانیات نامگذاری شده است. استعمال دخانيـات از مشكلاتي است كه جهان امروز با آن مواجه است و سـلامت انسان‌ها را به‌شدّت تهديد می‌‌كند. سيگار عوارض خطرناك و زيـانباري براي سلامت جامعه دارد و زنان باردار -كه از گروه‌هاي آسيب‌پذير جامعـه هـستند- بیشتر در معرض خطرند.

هرگونه مصرف دخانيات در دوران حاملگي براي زنان خطرناك است. استعمال دخانیات در دوران بارداری خطر زایمان پیش از موعد، جدا شدن جفت، جفت سرراهی و خونریزی شدید حین زایمان را افزایش می‌دهد. همچنین احتمال سقط جنین و بارداری خارج از رحم در زنان باردار افزایش می‌‌‌یابد. زنان سیگاری مانند مردان در معرض افزایش خطر ابتلا به انواع سرطان‌ها، بیماری‌های قلبی- عروقی و بیماری‌های ریوی هستند و حتّی احتمال خطر ابتلا به این بیماری‌ها در زنان بیشتر از مردان است.

ترک سیگار سبب کاهش مرگ‌و‌میر جنین در طیّ بارداری و بعد از تولّد می‌شود، بنابراین اگر در طیّ بارداری هرچه زودتر مصرف دخانیات کنار گذاشته شود، مادر و جنین از فواید ترک دخانیات سود خواهند برد.

همچنین مصرف سیگار و دخانیات اطرافیان مانند همسر، همکار یا بودن در محیطی که بوی دود سیگار و دخانیات در آن وجود دارد، می‌‌‌تواند روی جنین اثرگذار باشد. در حال حاضر اصطلاح دود دست دوم و دست سوم رایج شده است. دود دست دوم دودی است که فرد به دلیل قرار گرفتن در کنار فردی که دخانیات مصرف می‌‌‌کند، در معرض آن قرار می‌‌‌گیرد. صدها مادّۀ شیمیایی در دود دست دوم وجود دارد که سبب آسیب نوزاد و جنین می‌‌‌شود که شامل سقط جنین، وزن کم نوزاد در زمان تولّد و تولّد زودرس، سندرم مرگ ناگهانی نوزاد و مشکلات یادگیری و رفتاری در سال‌های بعد دوران زندگی کودک است، بنابراین باید از قرار گرفتن در معرض دود دست دوم خودداری شود.

زنان باردار بدون اینکه متوجّه شوند، در معرض خطرات دود دست سوم سیگار نیز قرار می‌‌‌گیرند. این دود پس‌ماندۀ دود سیگار روی مبلمان، فرش، رنگ دیوار و صندلی اتومبیل است. این دود ماه‌ها و سال‌ها باقی می‌‌‌ماند. اگر مکانی بوی دود سیگار می‌‌‌دهد، حتّی اگر در حال حاضر کسی در آن سیگار نمی‌‌‌کشد، مطمئناً باقی‌ماندۀ دخانیات در آن وجود دارد و این سموم با لمس کردن اشیای حاوی پسماند دخانیات یا تنفّس هوای آن محیط وارد خون می‌شود و با جنین به اشتراک گذاشته می‌‌‌شود و می‌‌‌تواند عوارض مصرف سیگار و دخانیات روی جنین را به همراه داشته باشد.

اگر شما قصد باردار شدن دارید یا در حال حاضر باردار هستید یا بچّه‌دار شده‌اید، بهتر است مصرف سیگار و دخانیات را کنار بگذارید. اگر همسرتان در بیرون از منزل دخانیات مصرف می‌‌‌کند، بهتر است بگویید در منزل لباس دیگری بپوشد. شستن مرتّب دست خود و همسرتان نیز به رفع آلاینده‌های دخانی کمک می‌‌‌کند، بنابراین با خودداری از قرار گرفتن در معرض آلاینده‌های محیطی مانند دود ناشی از مصرف دخانیات و هوای آلوده، ورزش و قدم زدن مرتّب، استفاده از سبزیجات و مایعات فراوان در طیّ بارداری به داشتن فرزندی سالم کمک خواهید کرد.

تفاوت‌های بارداری اول و دوم دکتر مرجان پورحیدری -متخصّص جرّاحی زنان و زایمان


مادراني كه براي بار دوم باردار مي‌شوند، تفاوت‌هايي را در وضعيت فيزيكي و عاطفي خود با بارداري اول احساس می‌كنند؛ البته تفاوت‌هاي چنداني بين بارداري اول و دوم و جود ندارد. اگر شما هم در انتظار دومین فرزند خود هستید، به این نکات توجّه کنید:

  1. حالت‌هايي مثل تهوّع و استفراغ ارتباط چنداني با تعداد بارداري ندارند.
  2. از لحاظ جسمی ‌متوجّه می‌شوید كه احساس كشيدگي دارید و حدود يك ماه زودتر از بارداري اول اين حس را تجربه می‌كنید و دلیلش این است كه یك‌بار قبلاً اين احساس كشيدگي را داشته‌اید و نسبت به اين حس آگاه‌ترید.
  3. تشخيص زودتر حركات جنين
  4. تفاوت‌هاي عاطفي و ذهني بارداري اول و دوم؛ در بارداري اول احتمالاً مادر انرژي ذهني و عاطفي زيادي را صرف كرده است، امّا در بارداري دوم مراقبت كودك ديگري را نیز برعهده دارد و احتمال دارد احساسات دیگري را تجربه کند و سؤالاتي در ذهنش شكل بگيرد، مثلاً روابط بين فرزندان چگونه خواهد بود؟ خواسته‌هاي اين بچّه را چطور تأمين كنم؟ آيا همسرم با اين شرايط جديد همكاري و همراهي می‌كند؟
  5. خستگي بيشتر مادر در بارداري دوم
  6. تشخيص دردهاي رحمي و انقباضات در بارداري دوم بيشتر است و مادر بيشتر می‌تواند اين دردها را از دردهاي زايماني تفكيك كند.
  7. كوتاه‌تر بودن زمان زايمان در بارداري دوم
  8. تغييرات پوستي به‌صورت افزايش پيگمانتاسيون (ملاسما) در بارداري دوم واضح‌تر است و علّت آن افزايش استروژن و پروژسترون و افزايش جريان خون است.

معمولاً خانم‌هایی که نوزادشان را با شیر خود تغذیه می‌کنند، شش تا هفت ماه باردار نمی‌شوند، امّا بعد از این زمان که نوزاد خوردن غذای کمکی را آغاز می‌کند، تخمک‌گذاری هم آغاز می‌شود. اگر خانمی بعد از این زمان ناخواسته باردار شد، لازم نیست به‌سرعت فرزند خود را از شیر بگیرد، امّا باید مکمّل‌های لازم یعنی اسیدفولیک، مولتی‌ویتامین مینرال و مکمّل آهن را دریافت کند.

طعم شیر به دنبال بارداری و تغییرات هورمونی و افزایش استروژن و پروژسترون عوض می‌شود و خودِ نوزاد به‌تدریج میلی به نوشیدن آن نخواهد داشت، ولی ترکیب شیر برای نوزاد مضر نیست.

مادران شیرده و باردار باید بعد از هفتۀ دوازدهم غیر از اسیدفولیک ریزمغذّی و ویتامین‌های لازم را حتماً دریافت کنند، تغذیۀ مناسب داشته باشند و به اندازۀ کافی مایعات مصرف کنند. مصرف کلسیم و ویتامین D موجود در مینرال مولتی‌ویتامین‌ها برای خانم‌های شیرده باردار کافی است، البته اگر تغذیه مناسب نباشد و به اندازۀ کافی منابع کلسیم مصرف نکنند، یا دچار تهوّع و استفراغ باشند، بهتر است مکمّل کلسیم هم مصرف شود. دریافت لبنیات خانم‌های باردار باید حداقل یک لیوان شیر و دو لیوان ماست باشد.

خوشبختانه بیشتر خانم‌ها در کشور ما مشکل سوءِتغذیه ندارند و مکمّل‌ها هم در دسترس است، امّا در مناطقی که به دلایل فقر مادّی خانم‌ها دچار سوءِتغذیه هستند، هم‌زمانی بارداری و شیردهی می‌تواند مشکل‌ساز باشد و پزشک ممکن است به دلیل سوءِتغذیه مادر یا مشکلات متابولیک از او بخواهد شیردهی را قطع کند.

درمان ویار بارداری دکتر سیّده‌پرتو شاعف - جرّاح و متخصّص زنان و زایمان و نازایی


تهوّع با استفراغ یا بدون استفراغ در اوایل بارداری شایع است و به‌طور معمول قبل از هفتۀ نهم بارداری شروع می‌شود و تا هفتۀ چهاردهم یا شانزدهم بارداری ادامه می‌یابد. استفراغ‌های شدیدی که به کاهش حجم خون و مایعات بدن و کاهش وزن منجر می‌شودHyperemesis Gravidarum (استفراغ‌های شدید حاملگی) نامیده می‌شود. علائم معمولاً در اواسط بارداری بدون توجّه به شدّت آن با یا بدون درمان بهبود می‌یابد. درمان به شدّت علائم و اثر آن بر بارداری و کیفیت زندگی بستگی دارد.

روش‌های درمانی شامل تغییر سبک زندگی، رژیم غذایی، درمان دارویی و درنهایت بستری در بیمارانی است که درمان سرپایی در آنان دچار شکست شده است. ثابت شده که زنان مبتلا به تهوّع و استفراغ بارداری در معرض خطر کمتری برای سقط هستند. تهوّع تنها با 50% کاهش سقط همراه است و وجود تهوّع و استفراغ 75% خطر سقط را کاهش می‌دهد.

هیچ تفاوتی در وزن هنگام تولّد نوزاد یا سنّ بارداری هنگام تولّد بین مبتلایان به استفراغ‌های شدید حاملگی با بقیۀ خانم‌های باردار یافت نشده است. تنها در صورتی که مادر باردار کمتر از هفت کیلوگرم افزایش وزن در طیّ بارداری داشته باشد، میزان SGA (تولّد نوزادی کوچک‌تر از سنّ بارداری)  و LBW (وزن پایین هنگام تولّد) بیشتر است.

برای پیشگیری، همۀ خانم‌ها در سنّ باروری باید از یک ماه قبل از بارداری روزانه یک عدد مولتی‌ویتامین و فولیک‌اسید دریافت کنند که می‌تواند سبب کاهش شدّت تهوّع و استفراغ بارداری شود، همچنین در صورت ابتلا به رفلاکس معده و سوزش سر دل بهتر است قبل از بارداری درمان شوند. روش درمان در صورت وجود تهوّع تنها شامل مشاورۀ تغذیه و اجتناب از محرّک‌ها، استفاده از زنجبیل یا ویتامین B6 است.

توصیه‌های رژیم غذایی شامل موارد زیر است:

  • به محض گرسنه شدن برای جلوگیری از خالی بودن معده غذا بخورید.
  • استفاده از لقمه‌های کوچک یا اسنک قبل از خارج شدن از تخت خواب در صبح و در طول شب می‌تواند مفید باشد (بیسکوئیت کراکر با کرة گیاهی یا پنیر). غذاها باید آهسته و در مقادیر کوچک هر یک تا دو ساعت خورده شوند.
  • غذاهای سرشار از شکر می‌تواند علائم را تشدید کند.
  • حذف قهوه و ادویه، غذاهای بودار، اسیدی و چرب یا خیلی شیرین و جایگزین کردن آن‌ها با غذاهای حاوی پروتئین زیاد و نمکی[R1] ، کم‌چربی و با مزۀ ملایم و خشک ازجمله مغزها، کراکر، سرلاک، نان تست و چوب شور.
  • نوشیدن چای نعناع یا مکیدن آب‌نبات‌های نعناعی تهوّع بعد از غذا را کاهش می‌دهد. مایعات باید حداقل سی دقیقه قبل یا بعد از غذای جامد مصرف شوند. مایعات سرد، ترش یا گازدار در مقادیر کم با استفاده از نی یا فنجان‌های کوچک راحت‌تر تحمّل می‌شود.
  • خانم‌های باردار باید از موادّ محرّک ازجمله بوها (دود، بوی غذا و موادّ شیمیایی، عطر و ادکلن) گرما، رطوبت، سروصدا و تکان‌های جسمی یا  بینایی مثل رانندگی و نورهای درخشان، تغییر وضعیت ناگهانی و نداشتن استراحت یا خواب کافی اجتناب کنند.
  • دراز کشیدن بلافاصله پس از غذا یا دراز کشیدن به پهلوی چپ به دلیل به تأخیر انداختن تخلیۀ معده محرّک است.
  • مسواک زدن بعد از غذا و شست‌وشوی مکرّر دهان و تغییر طعم خمیر دندان می‌تواند مفید باشد.
  • از مکمّل‌های حاوی آهن تا بهبود علائم اجتناب شود، چون محرّک معده است و باعث تهوّع و استفراغ می‌شود.
  • ویتامین‌ها به جای صبح و با معدۀ خالی قبل از خواب با یک اسنک (لقمۀ کوچک) خورده شود. بعضی بیماران ویتامین‌های جویدنی را بهتر تحمّل می‌کنند.
  • مصرف غذاهای حاوی زنجبیل به‌صورت چای و شربت توصیه می‌شود. در یک پژوهش نشان داده شده که کپسول زنجبیل تهوّع را کاهش می‌دهد، امّا بر استفراغ بی‌اثر است.
  • طبّ سوزنی چندان مؤثّرتر از دارونما نیست. مؤثّر بودن آن شاید به دلیل اثر قوی دارونما باشد.
  • هیپنوتیزم در بعضی بیماران مفید است. سایکوتراپی نیز می‌تواند درمان کمکی در اضطراب و استرس منجر به تهوّع باشد.

درمان دارویی

  • استفاده از قرص پیریدوکسن یا B6
  • دوکسیلاسین و پیریدوکسین
  • آنتی‌هیستامین‌ها ازجمله دیمن‌هیدرینات، دیفن هیدرامین و Meclizinc که ایمنی بالایی برای جنین دارند.
  • آنتاگونیست دوپامین ازجمله متوکلوپرامید، پرومتازین و پروکلرپرازین‌ها نیم ساعت قبل از غذا یا هنگام خواب
  • آنتاگونیست سرتونین مثل اندانسترون
  • کورتیکواستروئیدها در موارد مقاوم به درمان

درمان‌های کمکی شامل موارد زیر است:

  • عوامل کاهندۀ اسید معده مانند آنتی‌اسیدهای حاوی آلومینیوم یا کلسیم و داروهایی مانند رانیتیدین و پنتوپرازول
  • رژیم غذایی حاوی موز، سیب، برنج و پروتئین کافی
  • درمان هلیکوباکترپیلوری در صورت ابتلا.
 

 

رشد قدّی کودکان امیرحسین خلخالی‌ راد - کارشناس و مشاور تغذیه و رژیم‌درمانی


یادش به خیر! روز و روزگاری بود که نوروز مزۀ روز نو می‌داد؛ همه دور هم جمع می‌شدیم تا از با هم بودن لذّت ببریم. امروز که به لطف زجر ایّام نوروز زمانی است که اطرافیان تغییرات یک‌ سال گذشتۀ شما را به‌صورت ریز‌بینانه رصد خواهند کرد، اکثریت قریب به اتّفاق مشتاقان زیبایی و تغییر، در آستانۀ نوروز، جان بر کف و نقدینگی بر دست (پول نقد باید باشد چون تمامی مطب‌ها کارت‌خوان‌‌هایشان قطع است!) به سمت تغییرات جذّاب و بی‌نظیرشان خیز برمی‌دارند. از جرّاحی‌های زیبایی گرفته تا رژیم گرفتن و خرید وسیلۀ نقلیۀ جدید و ... ، امّا در این بین، یک گروه بسیار مظلوم و بی‌پناه وجود دارند که مانند واگن ته قطار به بزرگ‌ترها وصل‌اند و به دنبال آن‌ها به این کلینیک و آن کلینیک رهسپار می‌شوند. این گروه بی‌پناه کودکان و نوجوانان این مرز پُرگهرند که والدین از طول قد و قوارۀ آنان ناراضی‌اند و هنوز این مسئله در موجی از ابهام است که چرا برای عدم رشد قدّی کافی به او سرکوفت می‌زنند.

بر خود لازم دیدم که قلم عیدانۀ این حقیر تقدیم این عزیزان بی‌تقصیر شود، باشد که والدین گرامی لختی بیندیشند!

  1. معمولاً صفحات رشد قدّی در دختران حدود دوازده سالگی و در پسران حدود شانزده سالگی شروع به بسته شدن می‌کند. اینکه صفحۀ رشد قدّی نوجوان دلبندتان همچنان باز است یا نه، با چشم قابل رؤیت نیست و به تحقیقات بیشتر ازجمله رادیوگرافی مچ دست نیاز است. ضمناً عبارت «شروع به بسته شدن» با «بسته شدن» تفاوت بسیار دارد.
  2. عوامل زیادی روی رشد قدّی تأثیر دارد: ژنتیک، بی‌توجّهی به رشد تا قبل از سه سالگی، وجود بیماری‌ها یا عفونت‌ها یا بستری شدن در بیمارستان در زمانی که جهش رشد قدّی کودک در حال وقوع است، بی‌توجّهی به تغذیۀ کودک و اولویت دادن به تمایلات وی به جای نیازهای او و عوامل بسیار زیاد دیگر که بیان آن‌ها به دلیل کثرت در این نوشتار ممکن نیست.
  3. مهم‌ترین عوامل مؤثّر در رشد قدّی مناسب کودکان و نوجوانان تغذیه، ساعت خواب و بیداری، شیوۀ زندگی و به‌خصوص فعّالیت بدنی است. حرکات چندمفصلی مثل بارفیکس روی سطوح هورمون رشد به‌شدّت تأثیر دارند و به رشد قدّی فرزندتان کمک می‌کند. در رژیم غذایی کودک تأمین انرژی و پروتئین کافی در اولویت است. در کنار آن توجّه به سطوح ریزمغذّی‌هایی مثل کلسیم، روی، آهن، ویتامین دی و ویتامین‌های گروه بی و ث بسیار حائز اهمّیت است.
  4. قبلاً فرمولی وجود داشت که قدّ پدر و مادر را در آن قرار می‌دادند و حدس می‌زدند که فرزند به چه قدّی خواهد رسید. این فرمول حتّی به شرط درست بودن غیرمنطقی به نظر می‌رسد، چراکه شاهدی بر این مدّعا وجود ندارد که پدر و مادر گرامی به بیشینۀ رشد قدّی خود دست یافته‌اند و از تمامی قابلیت‌های خود در این زمینه بهره برده‌اند.
  5. این نکته را به‌دقّت بخوانید و بدانید که تمامی ورزش‌ها به بهبود سطح هورمون رشد در سنین رشد کمک می‌کند. اینکه بگوییم بسکتبال قد را بلند می‌کند یا بدنسازی قد را می‌سوزاند، کاملاً اشتباه است. افرادی که قدبلند بودند، به علّت مهارت بیشتر در ورزش بسکتبال مورد توجّه بیشتری از طرف مربّیان قرار گرفتند و همین سبب انتخاب آنان شد، از این رو بیشتر بسکتبالیست‌های حرفه‌ای قدّ بلندتری به نسبت بقیة افراد جامعه دارند؛ یا در ورزش بدنسازی افرادی که قدّ کوتاه‌تری دارند، زودتر به چگالی مطلوب عضلانی دست می‌یابند و در این ورزش زودتر به موفّقیت می‌رسند و همین باعث می‌شود که ورزشکاران سطح بالای این رشته -که عموم مردم جامعه آنان را می‌شناسند- قدّ کوتاه‌تری داشته باشند، بنابراین نوع ورزش فرزندتان ارتباط بسیار محکم و دقیقی با رشد قدّی وی ندارد.

به پنج نکته و اشتباه کلیدی در زمینۀ رشد قدّی در سنین کودکی و نوجوانی پرداختیم، امّا آنچه از این نکات مهم‌تر است، خواهش من به عنوان عضو کوچک جامعۀ درمان از والدین گرامی است. فرزند دلبندتان را همان‌طور که هست، دوست بدارید، پنج سانتی‌متر بالاتر یا پنج سانتی‌متر پایین‌تر بودن قدّ وی ملاکی برای نمره دادن به سلامت و تناسب اندام او نیست. تلاش بیش از حدّ شما برای بلندتر نشان دادن قدّ او باعث می‌شود که او احساس ضعف، شکست و کمبود اعتماد به‌نفس کند و نارضایتی از تصویر بدن خود را تا ابد یدک بکشد.

سؤالات رایج دربارة مسواک زدن کودکان دکتر آتوسا جانشین - متخصّص دندان‌پزشکی کودکان و نوجوانان و ارتودنسی پیشگیری


مسواک زدن شایع‌ترین روش برداشت پلاک از روی دندان‌هاست. در طرّاحی مسواک متغیّرهای بسیاری دخیل‌اند، مثل مادّۀ سازندۀ موهای مسواک، طول و قطر و تعداد فیبرها، طول سر مسواک، فرم سر مسواک و زاویۀ سر مسواک نسبت به دستۀ آن. امروزه بیشتر مسواک‌ها از موهای نایلونی ساخته می‌شوند. روش‌های مسواک زدن نیز متعدّدند و بسته به سنّ بیمار و مشکلات خاصّ دندانی ممکن است از هر فرد به فرد دیگری متفاوت باشد که دندان‌پزشک باید آن‌ها را برای بیمار توضیح دهد. در این مقاله سعی شده است به سؤالات رایجی که والدین در مورد مسواک زدن کودکان دارند، پاسخ داده شود.

بهترین زمان شروع مسواک زدن از چه زمانی است؟

از زمان رویش اولین دندان شیری یعنی در حدود شش ماهگی دندان‌های کودک باید تمیز شوند. قبل از یک سالگی می‌توان تمیز کردن دندان‌ها را با مسواک انگشتی یا گاز پیچیده‌شده دور انگشت اشاره انجام داد. حتّی قبل از رویش دندان‌ها، لثۀ کودک را می‌توان با این روش همواره تمیز نگه داشت. این کار در حالی که کودک در آغوش والد قرار دارد، انجام می‌شود.

چه نوع مسواکی برای کودکان مناسب است؟

در دندان‌پزشکی کودکان در اکثر موارد به دلیل آسیب کم به لثه و قابلیت تمیز کردن بیشتر در نواحی بین‌دندانی استفاده از مسواک نرم (Soft) بهتر است. برای دسترسی بیشتر و کاربرد راحت‌تر، مسواک با سر کوچک‌تر و دستۀ ضخیم‌تر برای کودکان ترجیح دارد، ولی ثابت نشده که طرح خاصّی از موهای مسواک در برداشت پلاک، مؤثّرتر از سایر طرح‌ها عمل کند.

آیا مسواک برقی برای کودکان مناسب است؟

مسواک برقی برای کودکان بالای سه سال قابل استفاده است. پژوهش‌ها نشان داده‌اند که در کودکان مسواک برقی نسبت به مسواک دستی میزان پلاک بیشتری را برمی‌دارد و التهاب لثه را در کوتاه‌مدّت و بلندمدّت مؤثّرتر از مسواک‌های دستی کاهش می‌دهد. البته مسواک زدن با مسواک معمولی دستی به شرطی که روش دستی درست انجام شود، عملاً نتیجۀ مشابهی با مسواک‌های برقی خواهد داشت، بنابراین در صورت درست و کامل مسواک زدن تفاوتی بین مسواک دستی و برقی وجود ندارد. نکته‌ای که در استفاده از مسواک برقی نهفته است، شور و شوقی است که در هر فرد (به‌ویژه کودک) ایجاد می‌‌کند و کودک را به مسواک زدن علاقه‌مند می‌کند. کودکان معمولاً لرزش و صدای مسواک برقی را دوست دارند.

 

روش صحیح مسواک زدن در کودکان چگونه است؟

بدون در نظر گرفتن سنّ کودک یا اینکه مسواک زدن را والد یا خود کودک انجام می‌هد، روش مسواک زدن افقی (اسکراب افقی) بیشتر از روش‌های دیگر در برداشت پلاک مؤثّر است. به‌علاوه کودکان این روش را بیشتر می‌پذیرند و انجام آن راحت‌تر است. این روش به این صورت است که مسواک به‌صورت افقی در سطح بیرونی، زبانی و سطح جوندۀ دندان قرار می‌گیرد و حرکت مالشی مسواک به سمت جلو و عقب روی دندان انجام می‌شود. هنگام مسواک زدن همواره دستۀ مسواک با سطح جونده موازی است، جز هنگام مسواک زدن سطح زبانی دندان‌های جلویی که باید به‌صورت عمودی قرار بگیرد.

زمان مناسب تعویض مسواک چه زمانی است؟

بنا به توصیۀ دندان‌پزشکان بهتر است تعویض مسواک هر سه ماه یک‌بار صورت بگیرد. با توجّه به اینکه ممکن است کودک مسواک را بجود و شکل ظاهری مسواک تغییر کند، ممکن است هرچه زودتر نیاز به این تعویض باشد.

مسواک زدن در کودکان چقدر باید طول بکشد؟

حداقل زمان مناسب مسواک زدن دو تا سه دقیقه است، ولی نکتۀ مهم این است که به‌طور سیستماتیک مسواک زدن از یک نقطه شروع شود و با ترتیب و توالی مشخّصی دنبال شود تا هیچ قسمتی از دندان‌ها هنگام مسواک زدن جا نماند.

از چه زمانی کودکان به‌طور مستقل می‌توانند مسواک بزنند؟

مسئولیت مسواک زدن برای کودک تا شش سالگی برعهدۀ والدین است. مسواک زدن دو بار در روز باید انجام شود، حداقل یک‌بار در روز مسواک زدن به‌طور کامل را باید والدین انجام دهند و یک‌بار در روز هم کودک خودش دندان‌هایش را مسواک بزند. به هیچ‌وجه تا قبل از سنّ مدرسه نباید مسئولیت مسواک زدن را به خود کودک سپرد. بعد از شش سالگی کودک خودش می‌تواند مسواک بزند، ولی همچنان نظارت والدین باید به‌طور فعّال تا دوازده سالگی ادامه پیدا کند.

چند بار در روز باید مسواک زده شود؟

دو بار در روز باید مسواک زده شود که یک‌بار باید قبل از خواب باشد و یک‌بار بعد از صبحانه. یک‌بار در روز هم با نخ دندان باید نواحی بین‌دندانی تمیز شود.

خمیر دندان از چه سنّی و چه مقدار باید استفاده شود؟

قبل از سه سالگی هیچ نیازی به استفاده از خمیر دندان برای مسواک زدن نیست، چون کودک در این سن توانایی بیرون ریختن بزاق و خمیر دندان را از دهان ندارد و احتمال بلع خمیر دندان زیاد است، ولی از سه سالگی به بعد -که کودک توانایی خارج کردن بزاق را پیدا می‌کند- باید از خمیر دندان‌های حاوی فلوراید استفاده کرد. خمیر باید به میزان کم و به اندازۀ نخود فرنگی روی مسواک قرار داده شود و با فشار انگشت به داخل موهای مسواک برده شود.

دندان‌های شیری دکتر سیّدمصطفی سیّدجوادین - بورد تخصّصی ارتودانتیکس


اهمّیت دندان‌های شیری علاوه بر جویدن غذا و بالطبع رشد عمومی کودک، در تکلّم صحیح، حفظ و نگهداری فضای مورد نیاز برای جوانۀ دندان‌های دائمی زیرین در حال تکامل و حفظ و رشد استخوان نگهدارندۀ فک‌ها (Alveolar bone) است. همچنین این دندان‌ها در زیبایی و محافظت بافت نرم صورت نقش دارند.

ویژگی دندان‌های شیری

رنگ دندان‌های شیری روشن‌تر و اندازۀ آن‌ها کوچک‌تر از دندان‌های دائمی است. در حالت طبیعی باید مقداری فضا بین دندان‌های جلو (قدامی) وجود داشته باشد؛ فقدان چنین فضایی منجر به نامنظّمی (Crowding) متوسّط تا شدید بعد از رویش دندان‌های دائمی می‌شود.

تعداد دندان‌های شیری

تعداد دندان‌های شیری در هر فک ده و در دو فک در مجموع بیست تاست. در هر فک چهار دندان شیری ثنایا (انسیزور) دو دندان شیری نیشی (کانین) و چهار دندان شیری آسیا (مولار) وجود دارد.

کمبود یا اضافه بودن دندان شیری معمولاً به‌ندرت دیده می‌شود، امّا بعضی مواقع یک یا تعدادی از دندان‌های شیری آسیا (مولار) ممکن است فک‌جوش (انکیلوز یا Submerge) باشند. در این‌گونه موارد سطح جوندۀ (اکلوزال) دندان شیری پایین‌تر از دندان‌های مجاور است و معمولاً جوانۀ دندان دائمی زیرین وجود ندارد.

لازم است ذکر شود که در زیر ریشۀ هر دندان شیری جوانۀ دندان دائمی مربوط وجود دارد که در زمان تکامل خود با تحلیل ریشۀ دندان شیری رویش خواهد یافت.

زمان و ترتیب رویش دندان‌های شیری

زمان رویش دندان‌های شیری معمولاً از شش تا هشت ماهگی با رویش دندان‌های میانی پایین شروع می‌شود و با رویش دندان‌های مولر دوم در حدود 28 تا 30 ماهگی تکمیل می‌شود. زمان رویش معمولاً با توجّه به جنس، نژاد و تغذیه کمی متغیّر است. از حدود شش تا دوازده سالگی به‌تدریج دندان‌های شیری جای خود را با دندان‌های دائمی تعویض می‌کنند.

نگهداری دندان‌های شیری

  • حفظ بهداشت دهان و دندان: بهتر است با رویش اولین دندان‌های شیری کودک، مادر دندان‌های او را با یک تکّه گاز یا دستمال مرطوب تمیز کند. با رویش تعداد بیشتری از دندان‌ها مادر می‌تواند تمیز کردن دندان کودک را با مسواک کوچک و بچّگانه بدون استفاده از خمیر دندان یا خمیر دندان فاقد فلوراید انجام دهد. در چهار تا پنج سالگی کودک توانایی مسواک زدن با نظارت مادر را دارد.
  • مصرف کمتر موادّ قندی و نوشابۀ گازدار
  • استفاده از آدامس‌های بدون قند
  • ترمیم پوسیدگی‌ها در صورت نیاز
  • فلورایدتراپی سالانه توسّط دندا‌نپزشک کودکان در مطب
  • استفاده از فضانگه‌دار متحرّک یا ثابت در صورت از دست رفتن دندان شیری تا زمان رویش دندان دائمی مربوط.

دندان‌های شیری در جویدن غذا، تکلّم، زیبایی و حفظ فضای مورد نیاز برای رویش دندان‌های دائمی نقشی اساسی دارند. مسواک زدن و ویزیت منظّم دندانپزشک راه نگهداری آن‌هاست.

پیشگیری از سرطان دهانۀ رحم با واکسیناسیون دکتر طاهره زارع‌ یوسفی - متخصّص زنان و زایمان


سرطان دهانۀ رحم یکی از شایع‌ترین سرطان‌ها در زنان است که در بیشتر از نود درصد موارد به علّت آلودگی پایدار از ویروس پاپیلوم انسانی (Human Papillomavirus) ایجاد می‌شود. واکسیناسیون علیه این ویروس می‌تواند در دختران از بروز سرطان دهانۀ رحم در آینده جلوگیری کند. لازم است بدانیم که انواع مختلفی از HPV وجود دارد. تاکنون بیشتر از دویست نوع از این ویروس شناسایی شده‌اند که پانزده گونۀ آن پُرخطر در نظر گرفته می‌شوند که می‌توانند سبب بروز سرطان رحم، ولو و واژن در زنان و سرطان ناحیۀ پنیس (آلت تناسلی) و ناحیۀ مقعد در مردان شوند. در بین گونه‌های پُرخطر دو نوع 16 و 18 رابطۀ بسیار نزدیکی با بروز سرطان در هر دو جنس دارند، از این رو واکسن‌های موجود علیه این دوگونۀ پُرخطر مصونیت ایجاد می‌کنند.

لازم است ذکر شود که که ضایعات پوستی زگیل تناسلی -که امروزه در هر دو جنس بسیار شایع است- در اثر آلودگی با دو نوع از ویروس (یعنی گونۀ 6 و 11) رخ می‌دهد که این دو نوع در گروه پُرخطر از انواع ویروس قرار نمی‌گیرند، امّا چنانچه فردی مبتلا به زگیل در ناحیۀ تناسلی باشد، لازم است مراجعه به پزشک و پیگیری‌های لازم را داشته باشد، زیرا در برخی موارد هم‌زمانی آلودگی با ویروس‌های نوع کم‌خطر و پُرخطر وجود دارد.

در حال حاضر دو نوع واکسن HPV وجود دارد: واکسن گارداسیل 4 ظرفیتی و 9 ظرفیتی که هر دو نوع واکسن به تأیید سازمان غذا و دارو در امریکا رسیده‌اند. واکسن گارداسیل 4 ظرفیتی در حال حاضر در ایران وجود دارد و واکسن 9 ظرفیتی در مراحل اخذ مجوّز برای ورود به بازار است.

در واکسن گارداسیل 4 ظرفیتی مصونیت علیه 4 نوع ویروس (گونه‌های 6،11،16 و 18) و در نوع 9 ظرفیتی مصونیت علیه 9 نوع ویروس (یعنی گونه‌های 6،11،16،18،31،33،45،52 و 58) را خواهیم داشت.

براساس توصیۀ مرکز کنترل بیماری‌ها در امریکا، تزریق واکسن گارداسیل در دختران و پسران در یازده تا دوازده سالگی توصیه شده است، امّا تا قبل از شروع فعّالیت جنسی در دختران و پسران جوان هم می‌توان واکسن را تجویز کرد. در سنین کمتر از چهارده سال دو دوز تزریق واکسن (دوز دوم با فاصلۀ شش تا دوازده ماه از دوز اول) انجام می‌شود و در سنین بالای چهارده سال به تزریق سه دوز واکسن نیاز داریم (دوز دوم دو ماه پس از دوز اول و دوز سوم شش ماه پس از دوز اول تزریق می‌شود).

افراد با بیماری‌های نقص ایمنی، دریافت‌کنندگان پیوند اعضا، مبتلایان به ایدز و بیمارانی که داروهای تضعیف‌کنندۀ سیستم ایمنی دریافت می‌کنند و افراد مبتلا به سرطان، صرف‌ِنظر از سن به تزریق سه دوز واکسن مطابق آنچه گفته شد، نیاز دارند. پس از تزریق واکسن بروز عوارض شایع در محلّ تزریق مانند قرمزی و تورّم شایع است. سردرد، تهوّع خفیف و غش کردن هم شاید دیده شود که برای جلوگیری از غش کردن نوجوانان توصیه می‌شود که تزریق در حالت نشسته یا خوابیده انجام شود و تا پانزده دقیقه استراحت کنند. عوارض جانبی شدید بسیار نادر است.

تجویز واکسن به افراد بالای 26 سال، افراد با سابقۀ آلرژی به دوز قبلی واکسن و زنان باردار توصیه نمی‌شود، امّا چنانچه زنی بدون اطّلاع بارداری واکسن تزریق کند، می‌توان به او اطمینان داد که براساس اطّلاعات موجود خطری جنین را تهدید نمی‌کند و تزریق دوزهای بعدی را به بعد از زایمان مؤکول می‌کنند. در افراد با بیماری‌های تب‌دار و ناتوان‌کننده تجویز واکسن باید تا بعد از بهبود کامل به تعویق بیفتد. تزریق واکسن به زنان شیرده مشکلی ندارد.

در افرادی که دوز‌های بعدی واکسن را با تأخیر دریافت می‌کنند، نیاز به دریافت مجدّد دوز اول واکسن نیست و فقط دوزهای بعدی مطابق دستورالعمل ادامه می‌یابد. در حال حاضر بنا به تحقیقات افرادی که دورۀ واکسیناسیون را کامل انجام داده‌اند، در سال‌های بعدی زندگی نیاز به تکرار واکسیناسیون ندارند.

اوریون در کودکان دکتر اسماعیل نورصالحی، متخصص کودکان و نوزادان


اوریون یا بناگوشک یک بیماری عفونی ویروسی است که معمولاً باعث تورّم غدد بزاقی می­شود. این غدّه مقابل و زیر گوش­های کودک قرار دارد. اگر فرزند شما دچار بیماری اوریون شود، ممکن است این بیماری باعث تورّم در یک یا هر دو غدّۀ بزاقی شود. این بیماری تا قبل از انجام واکسیناسیون در کشور ما شایع بود، ولی از زمان رایج شدن واکسیناسیون این بیماری در کودکان بسیار کاهش یافته است.

غدّۀ بزاقی پاروتید -که در جلوی گوش و بالای زاویۀ فک قرار دارد- غدّه­ای است که در بیماری اوریون بیش از سایر غدد بزاقی دچار التهاب و تورّم می­شود. در موارد خفیف اوریون ممکن است این غدّه تورّم زیادی پیدا نکند، ولی هر کودکی که به ویروس اوریون مبتلا شود، پس از بهبود نسبت به این بیماری مصونیت پیدا خواهد کرد.

علائم بیماری اوریون

معمولاً حدود دو تا سه هفته بعد از قرار گرفتن در برابر ویروس علائم این بیماری ظاهر می­شود و شامل موارد زیر است:

  • تورّم دردناک غدد بزاقی در یک یا دو طرف صورت
  • تب
  • سردرد
  • دردهای عضلانی
  • ضعف و خستگی
  • درد در هنگام جویدن یا بلع

علل اوریون

ویروس اوریون از طریق فرد به فرد و از طریق بزاق آلوده به‌راحتی گسترش می­یابد و از طریق تنفّس قطرات بزاق یک فرد آلوده با عطسه یا سرفه منتشر می­شود.

عوارض

عوارض بیماری اوریون جدّی است، امّا خوشبختانه نادر است. عوارض این بیماری شامل موارد زیر است:

  • التهاب و تورّم بیضه­ها که این بیماری به نام ارکیت شناخته می­شود.
  • التهاب لوزالمعده که علائم این بیماری شامل درد در قسمت فوقانی شکم، تهوّع و استفراغ است.
  • تورّم تخمدان­ها و سینه­ها: زمانی که بیمار به سنّ بلوغ رسیده­، ممکن است در ناحیۀ تخمدان­ها یا سینه­ها دچار تورّم شود. همچنین ممکن است به‌ندرت باروری را تحت تأثیر قرار دهد.
  • التهاب مغز: ویروس اوریون می­تواند منجر به التهاب مغز شود که به آن ورم مغز می­گویند و می­تواند زندگی فرد را به خطر اندازد.
  • التهاب غشا و مایع دور مغز و نخاع: این ویروس می­تواند باعث التهاب مننژ شود که به آن مننژیت می­گویند و این شرایط زمانی رخ می­دهد که ویروس اوریون از طریق جریان خون به دستگاه عصبی مرکزی برسد.
  • از دیگر عوارض این بیماری ممکن است کاهش شنوایی باشد که می­تواند به‌طور دائم در یک گوش یا دو گوش بروز کند.

پیشگیری

اصولاً واکسن اوریون به‌صورت ترکیبی با واکسن سرخجه و سرخک تزریق می­شود که به آن واکسن MMR می­گویند. بهتر است برای پیشگیری از بروز بیماری اوریو ن این واکسن در دو نوبت به کودکان قبل از مدرسه تزریق ­شود که اولین دوز بین دوازده تا پانزده ماهگی و دومین دوز بین چهار تا شش سالگی تزریق می­شود. اگر فرزند شما دو دوز واکسن MMR را پس از دوازده ماهگی دریافت کرده باشد، نیازی به واکسن مجدّد ندارد.

تزریق این واکسن به زنان باردار یا زنانی که قصد دارند در چهار هفتۀ آینده باردار شوند، توصیه نمی­شود. همچنین کودکان مبتلا به نقص ایمنی یا افرادی که استروئیدهای خوراکی مصرف می‌کنند، نباید واکسن اوریون را دریافت کنند.

درمان

برای اوریون هیچ درمان خاصّی توصیه نشده است. استراحت کردن، مصرف مایعات زیاد و دادن استامینوفن برای شب لازم است. خوردن غذاهای جامد و دیرهضم یا غذاهای ترش به علّت نیاز به ترشّح بزاق بیشتر و عمل جویدن ممکن است باعث تشدید درد غدد متورّم شود، بنابراین سعی کنید غذاهایی به کودک دهید که نرم و بدون موادّ ترش باشد و نیاز کمتری به جویدن داشته باشد. اگر وضعیت کودک بدتر شد یا اگر دچار عوارض نادری مثل احساس درد در بیضه­ها، درد شدید شکم یا بی‌حالی شدید شد، حتماً کودک را نزد یک پزشک ببرید؛ شاید به درمان خاصّی نیاز باشد.

مشکل درد جنسی دکتر نیلوفر شهدی‌پور - متخصّص اعصاب و روان


مشکل درد جنسی شامل دو دسته اختلال است: مقاربت دردناک (دیس‌پارونیا) و واژینیسموس. از آنجا که هر کدام از این مشکلات می‌توانند منجر به بروز دیگری شده یا با هم بروز کنند، امروزه هر دوی آن‌ها با عنوان کلّی اختلال دخول/ درد تناسلی لگنی نامگذاری شده‌اند. این اختلال زمانی تشخیص داده می‌شود که یک یا چند شکایت زیر وجود داشته باشد:

  • اشکال در انجام مقاربت
  • درد تناسلی لگنی
  • ترس از درد یا دخول
  • انقباض عضلات کف لگن

نکتۀ مهم در تشخیص‌ این اختلال این است که نباید ناشی از علل عضوی، بیماری طبّی عمومی‌، یا ناشی از فقدان لیز شدن در زنان باشد.

مقاربت دردناک

مقاربت دردناک (دیس‌پارونیا) درد تناسلی مداوم یا تکرارشونده‌ای است که هنگام نزدیکی یا قبل یا پس از آن روی می‌دهد. در اغلب موارد با واژینیسموس همراه است و می‌تواند ناشی از دوره‌های مکرّر واژینیسموس باشد، یا خود منجر به واژینیسموس شود. همان‌طور که گفته شد این مقاربت دردناک نباید ناشی از علل عضوی و بیماری طبّی عمومی یا ناشی از فقدان لیز شدن در زنان باشد. مقاربت دردناک در اکثر موارد ناشی از عوامل روان‌پویشی است و می‌تواند ناشی از تنش و اضطراب در مورد عمل جنسی باشد و این تنش با انقباض غیرارادی عضلات مهبل و ایجاد درد، مقاربت را ناخوشایند یا غیرقابل تحمّل می‌کند. در صورتی که شریک جنسی بدون توجّه به آمادگی زن مقاربت را پیش ببرد، مشکل وخیم‌تر می‌شود و نگرانی از تکرار این تجربه ممکن است سبب شود که زن برای همیشه از نزدیکی دوری کند.

مقاربت دردناک بلافاصله پس از زایمان تا حدودی افزایش می‌یابد، امّا این حالت معمولاً گذراست و برطرف می‌شود. مقاربت دردناک ممکن است در مردها هم دیده شود، ولی شایع نیست و اغلب همراه با یک اختلال عضوی نظیر عفونت هرپس و التهاب پروستات است. در صورتی که مقاربت دردناک منحصراً ناشی از عوامل طبّی و عضوی باشد، «مقاربت دردناک ناشی از بیماری طبّی عمومی» نامیده می‌شود. این مشکل با دیس‌پارونیا تفاوت دارد و می‌تواند ناشی از مواردی همچون اعمال جرّاحی در ناحیۀ تناسلی زنان و بیماری‌های عفونی و التهابی دستگاه تناسلی زن باشد و درمان آن نیز طبعاً متفاوت از درمان دیس‌پارونیا و شامل درمان اختلال طبّی مسبّب است.

واژینیسموس

واژینیسموس عبارت است از انقباض غیرارادی عضلات ثلث خارجی مهبل که مانع دخول در هنگام نزدیکی می‌شود. این واکنش ممکن است در معاینۀ زنانه نیز ظاهر شود و مانع از ورود اسپکولوم به داخل مهبل شود. تنها در صورتی این مشکل تشخیص داده می‌شود که منحصراً ناشی از عوامل عضوی یا علامتی از یک اختلال روانی دیگر نباشد.

واژینیسموس ممکن است کامل باشد، یعنی چه در هنگام مقاربت و چه به وسیلۀ انگشت یا اسپکولوم در معاینۀ زنانه و چه در تلاش برای استفاده از کوچک‌ترین اندازۀ تامپون امکان هیچ دخولی وجود نداشته باشد. در موارد خفیف‌تر به دلیل درد یا ترس از درد، عضلات کف لگن سفت می‌شود و دخول را دشوار می‌‌کند، ولی دخول به‌ وسیلۀ اسپکولوم کوچک یا انگشتان کوچک ممکن‌ است و گاهی فرد پس از دشواری اولیه قادر به مقاربت نیز هست.

در زنان مبتلا به واژینیسموس حتّی با وجود تمایل فرد به نزدیکی عوامل ناخودآگاه مانع دخول می‌شود. یکی از عوامل مؤثّر در بروز واژینیسموس رشد و نمو در محیط و خانواده‌ای است که در آن مسائل جنسی شرم‌آور و گناه‌آلود دانسته می‌شود. در برخی موارد واژینیسموس ناشی از نامطلوب بودن روابط زوج است و حتّی با وجود تلاش زن برای مقاربت، بدن او اعتراض خود را به این شیوۀ غیرکلامی ‌ابراز می‌کند.

حوادث ناگوار جنسی مانند تجاوز به عنف می‌تواند سبب واژینیسموس شود؛ حتّی برخی از زنان که در کودکی به ‌دلیل مداخلات دندانپزشکی یا جرّاحی درد زیادی را تجربه کرده‌اند، ممکن است دچار واژینیسموس شوند. در صورتی که واژینیسموس از ابتدای ازدواج وجود داشته باشد و به‌خصوص از نوع کامل آن باشد، می‌تواند منجر به ازدواج به وصال‌نرسیده شود.

ازدواج به وصال‌نرسیده

در ازدواج به وصال‌نرسیده زوج هرگز دخول را تجربه نکرده‌اند. در اغلب موارد زوج در مورد تمایلات جنسی کم‌اطّلاع‌اند و احساس گناه، شرم و بی‌کفایتی آنان به دنبال این مشکل افزایش می‌یابد و منجر به پنهان کردن موضوع می‌شود، به‌طوری که گاه زمانی در جستجوی کمک برمی‌آیند که ماه‌ها یا سال‌ها از ازدواج آنان گذشته است.

بسیاری از این زوج‌ها ممکن است با شکایت‌های دیگری به متخصّص زنان مراجعه کنند و متخصّص زنان در حین مصاحبه یا معاینه متوجّه این مسئله شود. حتّی گاهی علّت مراجعۀ به پزشک درخواست برای پیگیری مسئلۀ ناباروری است.

علل ازدواج به وصال‌نرسیده متعدّد است. مواردی از آن شامل فقدان آموزش جنسی، مهارت‌های جنسی‌ای که از طرف والدین و محیط تحمیل می‌شود، وابستگی شدید به خانوادۀ اولیه، مشکلاتی در همانندسازی جنسی و میل جنسی را برابر گناه و ناپاکی دانستن است.

بسیاری از زنانی که دچار این مشکل هستند، تصوّرات نادرستی در مورد مهبل خود دارند، ازجمله تصوّر اینکه مهبل آنان بسیار کوچک، نرم یا ناپاک است. مرد نیز ممکن است در این برداشت‌های نادرست سهیم باشد و به همین ترتیب ممکن است هردو برداشت‌های نادرستی در مورد اندام تناسلی مرد داشته باشند.

پزشک می‌تواند به بسیاری از این بیماران با آموزش ساده در مورد کالبدشناسی و عملکرد دستگاه تناسلی و دادن اطّلاعات صحیح کمک کند. در برخی موارد زن برای رفع مشکل ممکن است تحت عمل برداشتن پردۀ بکارت قرار گیرد، ولی به‌جز در موارد خاص جرّاحی توصیه نمی‌شود، زیرا مشکل اصلی را برطرف نمی‌کند و می‌تواند احساس بی‌کفایتی زوج را تشدید کند.

درمان

از آنجا که در اختلالات جنسی هر دو زوج در موقعیت ناراحت‌کنندۀ جنسی درگیرند و مشکلات جنسی اغلب بازتابی از سایر سوءتفاهم‌ها یا ناهماهنگی‌ها در روابط زناشویی است، در درمان اختلال دخول یا درد تناسلی لگنی نیز مانند سایر اختلالات جنسی زمانی بهترین نتیجه حاصل می‌شود که هر دو زوج برای درمان مراجعه کنند.

اولین مرحله در درمان، آموزش و آگاهی دادن در مورد کالبدشناسی و عملکرد دستگاه تناسلی زن و مرد به زوجین است و توضیح این نکته که این اختلال ارادی نیست و نیاز به درمان اختصاصی دارد. ازجمله فنون و تمرین‌های اختصاصی که در درمان واژینیسموس و مقاربت دردناک به زوج آموزش داده می‌شود، متّسع‌سازی تدریجی واژن است.

تمرین‌های مربوط به تمرکز حسّی به زوجین آموزش داده می‌شود، تمرین‌های ابتدایی معمولاً روی افزایش آگاهی حسّی در مورد لمس، تماشا، صدا و بو استوار است.

در مراحل ابتدایی عمل نزدیکی منع می‌شود و زوج یاد می‌گیرند به تبادل لذّت‌ جنسی بدون فشار برای عمل نزدیکی و دخول بپردازند. زوج در عین حال می‌آموزند که چگونه ارتباط غیرکلامی رضایت‌بخشی برقرار کنند و در نهایت تحریک تناسلی به تحریکات بدنی عمومی افزوده می‌شود. مقاومت‌هایی نظیر ادّعای خستگی یا نداشتن وقت کافی برای تکمیل تمرین‌ها شایع است و درمانگر آن‌ها را مورد بررسی قرار می‌دهد. پس از هر دوره تمرین جدید، جلسات روان‌درمانی تشکیل می‌شود و مشکلات و رضایت‌های موجود هم از لحاظ جنسی و هم در سایر زمینه‌های زندگی زوج مورد بحث قرار می‌گیرد. در هر جلسه با توجّه به میزان پیشرفت زوج دستورات اختصاصی داده می‌شود و تمرین‌های جدید معرّفی می‌‌شود. به‌تدریج زوج اعتماد به نفس پیدا می‌کنند و راه برقراری ارتباط کلامی و جنسی را می‌آموزند.

در صورت وجود مشکلات ارتباطی زوج، زوج‌درمانی برای پرداختن به این مشکلات و حلّ و فصل آن‌ها در اولویت قرار می‌گیرد و

در صورت وجود علل روان‌پویشی و گاهاً­ روان‌درمانی فردی در دستور کار قرار می‌گیرد.

اخیراً استفاده از بیوفیدبک نیز در درمان واژینیسموس مطرح شده است.

سندرم مرگ ناگهانی نوزاد دكتر روشنك كديور - متخصص بيماري‌هاي كودكان و نوزادان


آیا تاکنون شنیده‌اید که گاهی اوقات در بعضی شرایط شیرخواری بدون علّت فوت شده است؟ سندرم مرگ ناگهانی نوزاد یعنی مرگ غیرقابل انتظار و بدون علّت مشخّص که در شیرخواران کمتر از یک سال اتّفاق می‌افتد. اغلب این اتّفاق در شیرخواران بین دو تا چهار ماه رخ می‌دهد.

پژوهش‌ها و بررسی‌های متعدّد نشان نمی‌دهد که چه چیزی باعث مرگ ناگهانی نوزادان می‌شود؛ هرچند که این مسئله با سازوکارهای تنظیم‌کنندۀ سوخت‌وساز مثل فشار خون، تنفّس و دمای بدن مرتبط است. به این سندرم، مرگ در ننو یا مرگ در تخت‌ِخواب نیز می‌گویند؛ چون بیشتر این مرگ‌ها در خواب رخ می‌دهند، این نام‌ها انتخاب شده‌اند. هیچ اثری از درد در شیرخواران فوت‌شده مشاهده نشده است. بیشتر زمانی می‌توانیم بگوییم این سندرم اتّفاق افتاده که همۀ علل احتمالی دیگر مرگ، با سابقه و کالبدشکافی رد شده باشند. این سندرم در پسران شیوع بیشتری دارد.

 از عوامل خطر می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

  • استعمال سیگار و مصرف الکل و موادّ مخدّر در دوران بارداری در مادر
  • مراقبت‌های نادرست والدین
  • نارس بودن و وزن کم نوزاد در هنگام تولّد
  • سنّ زیر بیست سال مادر
  • قرار دادن نوزاد در معرض دود سیگار بعد از تولّد
  • نگه داشتن نوزاد با پوشش و گرمای زیاد
  • خوابیدن روی شکم   
  • نوزادانی که خواهر یا برادر آنان در اثر این سندرم فوت شده‌اند، احتمال خطر بیشتر برای آنان وجود دارد.

علّت این سندرم نامشخّص است، امّا با رعایت بعضی موارد می‌توان خطر را کمتر کرد:

  • نوزاد را دمر نخوابانید.
  • از تشک‌های خیلی نرم برای خواباندن کودک استفاده نکنید.
  • در هنگام خواب وسایل نرم مثل اسباب‌بازی‌های شل و پشم‌دار و بالش‌های نرم را در اطراف نوزاد نگذارید.
  • از نگه داشتن نوزاد در گهواره یا ساک حمل به مدّت طولانی اجتناب کنید.
  • نوزاد را در پتوهای ضخیم نپیچید.
  • دمای اتاق را خیلی گرم نگه ندارید (بیشتر مرگ‌های ناگهانی در زمستان -که نوزاد را در محیط گرم نگه می‌دارند- اتّفاق می‌افتد).
  • دمای اتاق از ۲۶ درجه بیشتر نباشد، پتو کم‌ضخامت و سبک باشد و فقط تا سینۀ نوزاد کشیده شود. روی دهان، بینی و صورت نوزاد را نپوشانید.
  • کودک را در اتاق خودتان ولی در تخت جداگانه بخوابانید.
  • به کودک شیر مادر بدهید و واکسیناسیون وی را نادیده نگیرید.
  • اگر از پستانک هنگام خواب استفاده می‌کنید، بدون زنجیر یا بند به گردن باشد. اگر هنگام خواب پستانک از دهان کودک افتاد، مجدّداً آن را به دهان وی برنگردانید.

فاصلۀ زماني مناسب بين دو بارداري دکتر مرجان پورحیدری -متخصّص جرّاحی زنان و زایمان


سؤال بسياري از خانواده‌ها اين است كه فاصلۀ مناسب بين دو بارداري چه مدّت بايد باشد؟ در پاسخ به این پرسش باید گفت، مسلّماً بايد دید كه چه مدّت زمان لازم است كه مادر تازه فارغ‌شده از نظر سلامت جسمي و حتّي روحي آمادۀ پذيرش يك نوزاد ديگر است.

یكي از مسائلي كه در بارداري‌هاي متوالي مادر را تهديد مي‌كند، آنمي (کم‌خونی) مادر است كه خطر مرگ‌ومير مادران را پنج تا ده برابر ساير مادران می‌كند؛ به‌طوري‌كه محقّقان در يك پژوهش وسيع به اين نتيجه رسيدند كه کم‌خونی ‌مادر در هفتۀ ١٣ تا ٢٤ بارداري سبب افزايش خطر زايمان زودرس و تولّد نوزاد با وزن كم هنگام تولّد می‌شود. همچنین کم‌خونی مادر باعث بيماري نوزاد و فقر آهن در نوزاد می‌شود كه خود به افزايش احتمال اختلال حركتي و رفتاري و كاهش يادگيري نوزاد منجر می‌شود.

فاصلۀ بين بارداري كمتر از هجده ماه باعث افزايش 40 درصدي خطر زایمان زودرس، همچنین سبب افزايش ٦١ درصدي خطر نوزاد با وزن كم هنگام تولّد می‌شود، بنابراين بهترين فاصله بين دو بارداري حدوداً سه سال است و اين فاصله به نحوۀ زايمان قبل - كه طبيعي بوده يا سزارين- ربطي ندارد و در هر دو روش زايمان فاصله مشابه است. درواقع اين فاصلۀ زماني است كه مادر براي جايگزيني ذخاير بدنش -كه در فرایند بارداري، زايمان و شيردهي از دست داده - لازم دارد و مادر در اين مدّت موادّ معدني، كلسيم، ويتامين‌ها و ... را -كه نياز دارد تا به حالت طبيعي برگردد- به‌دست می‌آورد. در ضمن بارداري در فاصلۀ زماني كوتاه علاوه بر اینکه به نوزاد دوم صدمه می‌زند، به نوزاد اول هم آسيب می‌رساند؛ چون نوزاد تا شش ماه اول زندگي صرفاً از شير مادر استفاده می‌كند و پس از آن توصيه می‌شود شير مادر تا ٢٤ ماه ادامه يابد.

وقتي مادر در فاصلۀ كوتاه از تولّد نوزاد اول باردار شود، شيردهي خود را قطع خواهد كرد و اين مسئله موجب كاهش سيستم ايمني نوزاد و خطر بيماري براي او می‌شود، بنابراین هم برای سلامت مادر و هم برای سلامت نوزاد اول و دوم بهترين حالت فاصلة حداقل سه سال است.

روند طبیعی تکامل در شیرخواران دكتر احياء زري‌دوست - متخصّص كودكان و فوق تخصّص غدد و متابوليسم


تمام موجودات در طول حیات خود از تولّد تا مرگ مسیر تکاملیِ ویژه‌ای را طی می‌کنند. بشر نیز از این قاعده مستثنی نیست. نوزاد انسان همانند برخی از جانوران در اوان زندگی به والدین وابسته است، ولی در طیّ رشد توانایی‌های لازم را برای استقلال کسب می‌کند. در این سفر پیچیده به دلایل مختلف برخی از رسیدن به کمال باز می‌مانند. با این نوشتار بنا نیست که دلایل انحراف از جادۀ سلامت را موشکافی کنیم، ولی چنان‌که روشن است، آگاهی از روند طبیعی رشد و تکامل می‌‌تواند به تشخیص زودهنگام مشکلات قبل از تثبیت یا بروز عوارض برگشت‌ناپذیر منجر شود. براساس این بینش خواهیم توانست با مداخلۀ مناسب از پیشرفت بیماری جلوگیری کنیم یا در صورت وجود روش درمانی قطعی، اقدام لازم را انجام دهیم.

تکامل شیرخوار به چهار دستۀ کلّی تقسیم می‌شود:

تکامل اجتماعی: شامل چگونگی پاسخ شیرخوار به صورت و صدای انسان است، مانند خندیدن یا بغ‌بغو کردن. تأخیر یا عدم کسب این مهارت به معنای وجود مسئله‌ای در بینایی، شنوایی، احساسی یا شناختی است.

تکامل زبانی: شامل چگونگی درک و دریافت زبان است. ارزیابی این نوع از تکامل معیار بهتری از تکامل گفتاری است و تأخیر در آن بیانگر مشکلات یادگیری یا بینایی است و باید پیگیری شود.

تکامل حرکتی جامع: مانند نگه داشتن سر، نشستن، بلند شدن، غلت زدن و راه رفتن. کودکانی که به‌کندی این مهارت‌ها را کسب می‌کنند، باید بررسی شوند.

تکامل حرکتی ظریف: تعادل چشم و دست، گرفتن و دستکاری کردن اشیا. وقتی شیرخواری خیلی زود به این مهارت‌ها دست می‌‌یابد، به معنای خوب بودن مهارت‌های دستی او در آینده است، ولی تأخیر در این‌گونه توانایی‌ها لزوماً پیش‌آگهی بدی ندارد.

اکنون به روند تکاملی ماه به ماه می‌‌پردازیم. شایان ذکر است که سرعت دستیابی شیرخواران به توانایی‌هایی که در زیر به آن‌ها اشاره شده است، بدون هیچ زمینۀ بیماری یا ناتوانی، بسته به خصوصیات ژنتیکی و ارثی آن‌ها ممکن است زودتر و برخی دیرتر باشد، ولی در صورت نگرانی از تأخیر در آن‌ها بهتر است با متخصّص کودکان فرزندتان مشورت کنید.

ماه اول

  • شیرخوار می‌تواند به‌طور موقّت گردن بگیرد و سر خود را نگه دارد.
  • در حالت خوابیده به پشت می‌تواند سر را از یک طرف به طرف دیگر بچرخاند.
  • دست‌ها را مشت می‌کند و دست فرد معاینه‌کننده یا هر چیزی را محکم مشت می‌کند.
  • تا زاویۀ 45 درجه در جلوی خود اشیا را دنبال می‌کند، ولی دیدش سیاه و سفید است.
  • با شنیدن صدا آرام می‌شود و ناخشنودی را با گریه نشان می‌‌‌دهد.
  • صدای خشن دارد و به صدای والدین توجّه می‌‌‌کند.

ماه دوم

  • وقتی روی شکم نگه داشته شود، سر را تا 45 درجه بالا می‌‌‌‌‌آورد و در حالت نشسته سر به جلو می‌‌‌‌‌افتد.
  • اشیای در حال حرکت را دنبال می‌‌‌کند و به دنبال صدا می‌‌‌گردد.
  • صدا درمی‌‌‌آورد، گریه‌اش معنی دارد و با محرّک‌های اجتماعی می‌‌‌خندد.

ماه سوم

  • وقتی در وضعیت ایستاده نگه داشته می‌‌‌شود، موقّتاً روی دو پا می‌‌‌ایستد.
  • در حالت نشسته سر را نگه می‌‌‌دارد، ولی همچنان نامتعادل است.
  • در وضعیت خوابیده روی شکم، سر و شانه‌ها را تا 90 درجه بالا می‌‌‌برد و وزن خود را روی ساعدها نگه می‌‌‌دارد.
  • دیگر انگشت معاینه‌کننده یا وسایل را محکم مشت نمی‌‌کند، اجسام را نگه می‌‌‌دارد و به ملافه و لباس چنگ می‌‌‌اندازد.
  • به جهت صدا برمی‌‌‌گردد و اجسام را تا زاویۀ 180 درجه دنبال می‌‌‌کند.
  • چهره، صدا و اشیا را تشخیص می‌‌‌دهد و به صورت‌های آشنا می‌‌‌خندد.

ماه چهارم

  • سر به‌خوبی نگه داشته می‌‌‌شود و با کمک می‌‌‌نشیند، در وضعیت دمر سر و سینه را تا 90 درجه بالا می‌‌‌آورد.
  • از پشت به پهلو می‌‌‌چرخد، با دست‌هایش بازی می‌‌‌کند و اشیا را با دو دست می‌‌‌گیرد.
  • صدا درمی‌‌‌آورد، می‌‌‌خندد و از بازی و تاب خوردن خشنود می‌‌‌شود.

ماه پنجم

  • نشانه‌های رویش دندان‌ها ظاهر می‌‌شود.
  • از شکم به پشت می‌‌‌چرخد، در وضعیت خوابیده به پشت پا را به دهان می‌‌‌برد.
  • به اجسام در حال سقوط نگاه می‌‌‌کند، صدا درمی‌‌‌آورد و در آینه می‌‌‌خندد.
  • اگر اسباب‌بازی از او گرفته شود، ناراحت می‌‌‌شود.

ماه ششم

  • از پشت به شکم غلت می‌‌‌زند و سینه و شکم را از سطح بلند می‌‌‌کند و وزنش را روی دست‌ها نگه می‌‌‌دارد.
  • بطری را نگه داشته، سر را در جهت بالا به پایین و پهلو به پهلو می‌‌‌چرخاند و بدنش را برای دیدن اشیا تنظیم می‌‌کند.
  • صداهایی مانند «ما، مو، دا، دی» درمی‌‌‌آورد و والدین را تشخیص می‌‌‌دهد.

ماه هفتم

  • بدون کمک می‌‌نشیند، تمام وزن خود را روی پاها تحمّل می‌‌‌کند.
  • وقتی در وضعیت ایستاده نگه داشته می‌‌‌شود، بالا و پایین می‌‌جهد.
  • اشیا را از یک دست به دست دیگر می‌‌‌دهد و روی سطح می‌‌‌کوبد.
  • به نامش واکنش نشان می‌دهد و زمانی که دیگران گفت‌وگو می‌‌‌کنند، صحبت می‌‌‌کند.

ماه هشتم

  • به‌خوبی بدون کمک می‌‌‌نشیند، برای رسیدن به اشیا تلاش می‌‌‌کند و خود را به اسباب‌بازی‌ها می‌‌‌رساند، آن‌ها را با استفاده از انگشت‌های شست، چهارم و پنجم نگه می‌‌‌دارد و می‌‌‌تواند آن‌ها را رها کند.
  • ممکن است با کمک اثاثیه بایستد و به واژه‌های آشنا گوش می‌‌دهد.
  • واژه‌هایی همچون «ماما، دادا» می‌‌‌گوید، ولی معنی‌دار نیست، معنی «نه» را می‌‌‌فهمد، ولی لزوماً اطاعت نمی‌‌‌کند.

ماه نهم

  • چهار دست و پا می‌‌‌رود، تا ده دقیقه می‌‌‌نشیند و از انگشت شست و اشاره برای گرفتن اجسام استفاده می‌‌‌کند.
  • دستورهای ساده را انجام می‌‌‌دهد و معنی «نه» را خوب درک می‌‌‌کند.

ماه دهم

  • از وضعیت دمر می‌‌نشیند و وقتی در حالت ایستاده نگه داشته می‌‌‌شود، یک پا را بلند می‌‌‌کند، شبیه قدم زدن.
  • خداحافظی را می‌‌فهمد و با دست خداحافظی (بای‌بای) می‌‌‌کند، «ماما» و «بابا» می‌‌‌گوید و معنایش را می‌‌‌فهمد.
  • بازی‌های ساده می‌‌‌کند و از کتاب خواندن و دیدن تصاویر آن لذّت می‌‌‌برد.

ماه یازدهم

  • با تکیه بر اثاثیه راه می‌‌رود، اشیای کوچک یا اسباب‌بازی‌ها را یکی پس از دیگری در جعبه می‌‌نهد و با حرکت سر «نه» می‌‌‌گوید.
  • توپ را هُل می‌‌دهد، وقتی کاری انجام می‌‌دهد، هیجان‌زده می‌‌شود و از محدودیت ناراحت می‌‌شود.

ماه دوازدهم

  • با نگه داشتن یک دستش راه می‌‌رود، گرچه ممکن است بدون کمک هم راه برود و از وضعیت ایستاده بدون کمک می‌‌نشیند.
  • دو مکعّب را روی هم قرار می‌‌دهد، کتاب را ورق می‌‌زند و اشیای در حال حرکت سریع را دنبال می‌کند.
  • به جز «ماما» و «دادا» دستِ‌کم سه واژه می‌‌گوید. اشیا را با نام می‌‌شناسد.
  • معنای چند واژه را می‌‌فهمد، واژه‌ها را بارها تکرار می‌‌کند و صداهایی مانند صدای سگ و گربه را تقلید می‌‌کند.
  • احساسات خود را نشان می‌‌دهد و در محیط آشنا مستقل رفتار می‌‌کند، ولی در محیط غریبه به والدین می‌‌چسبد.
  • دنبال اشیا در آخرین جایی که دیده بود، می‌‌‌‌‌گردد.

تغذیه و ناباروری دکتر فاطمه صداقت - دكتراي تخصّصي تغذيه و رژيم درماني


براساس آمارهای سازمان جهانی بهداشت، به ازای هر چهار زوج در کشورهای در حال توسعه، یک نفر نابارور است. میزان ناباروری در ایران به‌طور کلّي 2/13 درصد است. 9/39 درصد از موارد ناباروری مردانه و 3/40 درصد زنانه است. پژوهش‌ها نشان می‌دهد زنانی که از رژیم غذایی سالم و مقوّی بهره‌مندند، 66 درصد کمتر از بقیۀ زنان دچار ناباروری می‌شوند. رژیم غذایی در مردان نیز حائز اهمّیت است. تغذیه تأثیری مستقیم بر توانایی و کیفیت اسپرم دارد. پژوهش‌ها نشان می‌دهد که داشتن عادات نامناسب رژیم غذایی و مصرف مکرّر مشروبات الکلی و دخانیات می‌تواند باعث پایین آوردن کیفیت و مقدار اسپرم شود و لقاح تخم را دشوارتر کند. رژیم غذایی مناسب، متنوّع و مغذّی در مردان و زنان به باروری کمک می‌کند.

تغذیه و سندرم تخمدان پلی‌کیستیک

سندرم تخمدان پلی‌کیستیک یکی از مهم‌ترین دلایل ناباروری در زنان است. حدود پنجاه تا هفتاد درصد از مبتلایان به سندرم تخمدان پلی‌کیستیک چاق هستند. زنان مبتلا معمولاً کیست‌های متعدّد در تخمدان‌ها دارند که ناشی از تولید بیش از حدّ هورمون‌هایی به نام آندروژن‌هاست. این زنان معمولاً در معرض افزایش خطر بیماری‌های قلبی، سرطان رحم، دیابت و فشار خون بالا هستند. تحقیقات نشان داده است که رژیم‌های غذایی مناسب حاوی فیبر بالا و کاهش کربوهیدرات‌های ساده در درمان این بیماری بسیار سودمند است و درنتیجه احتمال باروری در این زنان افزایش می‌یابد. دستیابی به وزن مناسب نیز از اهمّیت ویژه‌ای برخوردار است.

تغذیه و چاقی

 براساس اعلام انجمن ملّی ناباروری، حدود سی درصد از مواردی که ناباروری تشخیص داده می‌شود، به دلیل وزن بیش از حد است. زنان تنها کسانی نیستند که تحت تأثیر چاقی و ناباروری قرار دارند، مردان نیز از عوارض مشابهی رنج ‌می‌برند. نشان داده شده است که چاقی شدید در مردان روی باروری آنان تأثیر می‌گذارد که ناشی از عدم تعادل در تنظیم هورمونی وابسته به تولید اسپرم است. از سوی دیگر کمبود وزن نیز به اندازۀ چاقی و اضافه‌وزن در باروری تأثیرگذار است و باید درمان شود، بنابراین اگر قصد باردار شدن دارید، دستیابی به وزن ایده‌آل (نمایۀ بدن بین 25-5/18) بسیار حائز اهمّیت است.

تغذیه و تعیین جنس

از زمان‌های بسیار دور این باور وجود داشته که تغذیۀ مادر تأثیر بسزایی در تعیین جنس نوزاد قبل از بارداری دارد، امّا دلیل آن به‌درستی مشخّص نبود. امروزه با انجام آزمایش‌های مختلف به این نتیجه رسیده‌اند که تغذیۀ مادر باعث تغییر در یون‌های سطح تخمک شده و به این صورت جذب یکی از کروموزوم‌های X یا Y به سوی تخمک و لقاح با آن بیشتر می‌شود. البته برای تأثیرگذاری روش تغذیه‌ای حتماً باید سه ماه قبل از اقدام به بارداری و تحت نظر متخصّص تغذیه این روش‌ را اجرا کرد.

تغذیه و بارداری

تغذیه به‌طور کلّی اهمّیت زیادی در سلامتی همۀ اقشار جامعه به‌ویژه بانوان دارد، امّا هیچ زمانی مهم‌تر از زمان بارداری نیست. غذای مناسبی که مادر ‌می‌خورد، بهترین هدیه به نوزاد قبل از تولّد است و شیر مادر اولین و بهترین هدیه پس از تولّد است. استفاده از ترکیب متنوّعی از موادّ غذایی سالم و مغذّی برای باروری سالم و افزایش وزن مناسب دورۀ بارداری، احساس سلامت و شادابی در طول بارداری، آمادگی برای زایمان راحت و تأمین اجزای ساختمانی سلول‌های بدن جنین برای رشد و سلامت آینده بسیار حائز اهمّیت است. مشاورة تغذیه باید بخشی جدایی‌ناپذیر از مراقبت‌های قبل از زایمان و ادامۀ حاملگی باشد تا خطر عوارض کوتاه‌مدّت و بلندمدّت مربوط به مادر، جنین و پس از تولّد نوزاد را کاهش دهد.

در موارد زیر ارجاع خانم باردار به متخصّص تغذیه الزامی است:

  • مادران زیر هجده سال
  • مادرانی با سابقۀ افزایش وزن بیش از حد و سابقۀ ابتلا به اختلالات بارداری نظیر دیابت بارداری یا اکلامپسی و پره‌اکلامپسی در بارداری اول
  • BMI قبل از بارداری یا سه ماهۀ اول بارداری زیر 5/18 یا بیشتر از 25
  • داشتن رژیم غذایی درمانی خاص برای کنترل یک بیماری
  • سابقۀ اختلالات دستگاه توليد مثل يا اختلالات بارداري
  • بیماری‌های زمینه‌ای مادر باردار شامل دیابت، آنمی، بیماری کلیوی، پرفشاری خون و... .

تغذیه و شیردهی

همان‌گونه که تغذیۀ قبل از بارداری و دوران بارداری مهم است، توجّه به تغذیۀ مادر شیرده پس از زایمان نیز بسیار حائز اهمّیت است. از یک طرف مادر برای شیردهی مناسب و کافی به نوزاد نیاز به تغذیۀ کاملی دارد و از سوی دیگر با پایان بارداری تمایل به کاهش وزن و برگشت به اندام مناسب به میان می‌آید؛ بهترین راه برای داشتن فرزندی سالم و دوران شیردهی خوب مشاوره با یک متخصّص تغذیه برای دریافت رژیمی متناسب با نیاز‌های مادر و فرزند است. اگر مادر بتواند با صبر و حوصله شیردهی خود را بیش از شش ماه و تا دو سال ادامه دهد، مقدار زیادی از اضافه‌وزن خود را از دست می‌دهد و ‌می‌تواند به اندام مورد نظر خود دست یابد.

مراقبت‌های تغذیه‌ای قبل و بعد از IVF، IUI و میکرو اینجکشن

پژوهش‌ها نشان داده است که داشتن وزن متناسب در موفّقیت IVF مؤثّر است و اضافه یا کاهش وزن می‌تواند میزان موفّقیت IVF را کاهش دهد. همچنین مصرف موادّ غذایی خاصّی قبل از IVF می‌تواند در افزایش میزان باروری خانم‌ها مؤثّر باشد. لازم است رژیم غذایی سالم غنی از ویتامین‌ها و موادّ معدنی، همچنین آنتی‌اکسیدان‌ها را از سه ماه قبل از IVF شروع کنید. در یک پژوهش دانشگاهی محقّقان به این نتیجه رسیدند که پیروی از رژیم غذایی مدیترانه‌ای پیش از اقدام به IVF می‌تواند احتمال بارداری را تا بیش از چهل درصد افزایش دهد، زیرا این برنامۀ غذایی سرشار از چربی‌های غیراشباع سالم، میوه‌ها و سبزی‌ها، ماهی‌هایی که آلودگی بسیار پایینی به جیوه دارند، همچنین حاوی انواع و اقسام حبوبات پُرفیبر است که منبع خوب ویتامین‌های گروه ب هستند.  

خدمات مشاورۀ تغذیه و رژیم‌درمانی کلینیک مهر  به شرح زیر ‌است:

  • ارائۀ مشاورۀ تخصّصی رژیم‌درمانی در کاهش و کنترل وزن
  • ارائۀ مشاورۀ تخصّصی رژیم‌درمانی در بیماری‌هایی نظیر سندرم متابولیک، دیابت، دیابت بارداری، سندرم تخمدان پلی‌کیستیک، کم‌کاری تیروئید و...
  • ارائۀ مشاورۀ تخصّصی رژیم‌درمانی در بیماری‌های قلبی- عروقی و پُرفشاری خون
  • ارائۀ مشاورۀ تخصّصی بهترین رژیم‌درمانی در دوران بارداری و شیردهی
  • ارائۀ مشاورۀ تخصّصی رژیم‌درمانی برای پسر یا دختردار شدن از سه ماه قبل از بارداری
  • ارائۀ مشاورۀ تخصّصی رژیم‌درمانی در بیماری‌های گوارشی نظیر کبد چرب و چربی خون بالا، زخم معده و بیماری‌های روده‌ای
  • ارائۀ مشاورۀ تخصّصی رژیم‌درمانی قبل و بعد از IVF، IUI و میکرو اینجکشن
  • ارائۀ مشاورۀ تخصّصی رژیم‌درمانی در تنظیم رژیم‌های غذایی افزایش وزن در افراد لاغر
  • ارائۀ مشاورۀ تخصّصی رژیم‌درمانی در بیماری‌های خودایمنی نظیر پسوریازیس و آرتریت پسوریاتیک، ام‌اس، سلیاک، بیماری التهابی روده مثل کرون و... .

مشاورۀ قبل از بارداری را جدّی بگیرید دكتر مهري نصيري - متخصص بيماري‌هاي زنان و زايمان


در سال 2006 مرکز پیشگیری و کنترل بیماری‌ها مراقبت‌های قبل از بارداری را به این صورت تعریف کرد: مجموعۀ مداخلاتی که با هدف شناسایی و تغییر عوامل رفتاری، اجتماعی و بیومدیکال مربوط به سلامت زنان یا پیامدهای بارداری از طریق پیشگیری و درمان صورت می‌پذیرد.

سه هدف مشاورۀ قبل از بارداری عبارت‌ است از:

  • بهبود رفتار و دانش افراد قبل از بارداری
  • اطمینان از شناسایی عوامل خطرساز و درمان آن‌ها
  • کاهش خطرات ناشی از عواقب بارداری.

یکی از اولین فواید مشاورۀ قبل از بارداری پیشگیری از عواقب بارداری ناخواسته است. در صورت مشاورۀ درست معمولاً 50 تا 60 درصد از تعداد موارد بارداری ناخواسته جلوگیری می‌شود. از موارد دیگر -که در مشاورۀ قبل از بارداری بسیار مفید است- زمانی است که مادر مبتلا به دیابت است. اگر لقاح در زمانی صورت گیرد که کنترل قند خون مطلوب باشد، از اغلب عوارض دیابت روی جنین می‌توان پیشگیری کرد. حتماً باید زنان مبتلا به دیابت را به انجام مشاورۀ قبل از بارداری تشویق کرد. بهترین کار برای بررسی میزان کنترل مناسب قند خون، اندازه‌گیری A1C است که اگر طبیعی باشد، نشان می‌دهد که قند خون در طیّ شش هفتۀ قبل به‌خوبی کنترل شده است. اگر A1C مختل باشد، احتمال ناهنجاری جنین چهار برابر افزایش می‌یابد.

بیماری صرع نیز از مواردی است که مشاورۀ پیش از بارداری در آن بسیار مهم است. در زنان مبتلا به صرع مصرف اسیدفولیک باعث پیشگیری از ناهنجاری جنین می‌شود. اگر مادر داروی ضدّ تشنج مصرف می‌کند، بهتر است کمترین تعداد دارو و بهترین دارو از نظر عدم ایجاد عوارض جنینی برای مادر انتخاب شود. در مواردی که مادر در طیّ دو تا پنج سال اخیراً تشنّج نکرده، تشنّج از نوع ساده بوده و معاینۀ عصبی و هوش فرد سالم است و نوار مغزی طبیعی است، می‌توان داروی تشنّج را قطع کرد و بعد از یک دورۀ زمانی نسبت به بارداری اقدام کرد.

در بیمار تالاسمی مشاورۀ قبل از بارداری بسیار مفید است و اگر زوج‌های در معرض خطر شناسایی شوند، حتّی می‌توان از تولّد نوزاد مبتلا پیشگیری کرد.

قبل از بارداری باید سابقۀ ایمن‌سازی علیه بیماری‌ها بررسی شود تا در صورت لزوم برنامه‌ریزی دقیق و مناسب برای تجویز واکسن‌ها و ایمن‌سازی علیه بیماری صورت گیرد. در طیّ بارداری استفاده از واکسن‌هایی که ویروس زنده ندارند، مانند کزاز، آنفلوآنزا و هپاتیت اشکالی ندارد، ولی از واکسن حاوی ویروس زندۀ ضعیف‌شده مثل سرخجه نباید استفاده کرد. واکسن سرخجه حداقل باید یک ماه قبل از بارداری تجویز شود، ولی اگر اتّفاقی و بدون آگاهی در طیّ بارداری استفاده شد، توصیه به ختم بارداری نمی‌‌شود.

علاوه بر آزمایش‌های معمول، بهتر است قبل از بارداری وضع ایمنی بدن نسبت به سرخجه، واریسلا و هپاتیت B تعیین شود که اگر نیاز باشد قبل از بارداری واکسیناسیون صورت گیرد. در موارد شک به تالاسمی الکتروفورز هموگلوبین‌های سرم نیز انجام می‌شود.

اندازه‌گیری وزن از مواردی است که در مشاورۀ قبل از بارداری بررسی می‌شود. وزن خیلی کم یا زیاد باید تعدیل شود. قبل از بارداری باید وجود بیماری‌های قلبی و عروقی، فشار خون، آسم، بیماری‌های کلیوی، کبدی، خونی و تیروئید بررسی شود. در بیماری‌های رماتیسمی با پیشرفت بارداری ممکن است بیماری شعله‌ور شود، بنابراین فرد باید قبل از بارداری تحت نظر متخصّص بیماری‌های رماتیسمی در وضعیت مطلوب برای بارداری قرار گیرد.

برخورد صحیح با رفتارهای نادرست کودکان طراوت رزاقی لنگرودی - کارشناس ارشد روانشناسی


کودک انسان از زمان تولّد تا هجده سالگی فرصت دارد تا شخصیتی مستقل پیدا کند. در طیّ سال‌های کودکی اول، از دو تا شش سالگی بر طبق ویژگی‌هایی که برای این دوره یعنی دورۀ کودکی اول در نظر گرفته شده است، خصوصیاتی را با خود یدک می‌کشد که به برخی از آن‌ها اشاره خواهیم کرد:

  • آغاز محدوديت‌آموزي و ناكامي‌آموزي
  • تشخّص‌طلبي
  • تخريبگري (از سر لجبازی یا کنجکاوی)
  • پرسشگری
  • خطر آموزش‌زدگي
  • خودمحوري
  • نمادسازي، تخيّل و جان‌بخشي
  • تقليد و همانندسازي
  • ابتكار عمل در برابر احساس گناه
  • كنجكاوي‌هاي جنسي
  • گرايش نسبت به والد غيرهمجنس و همانندسازي با والد همجنس

در این دورۀ سنّی بسیاری از جنبه‌های شخصیتی کودکان پایه‌ریزی می‌شود و والدین بیشترین نقش را در شکل‌دهی به شخصیت کودک ایفا می‌کنند. در دورۀ کودکی اول، بیشترین موضوعی که والدین را آزار می‌دهد، لجبازی‌های وقت و بی‌وقت و بی‌دلیل کودک است. والدین باید با کسب دانش لازم در زمینۀ فرزندپروری در عین حال که محدودیت‌هایی را برای کودک ایجاد می‌کنند، مراقب و مواظب باشند که اعتماد به‌نفس و عزّت نفس وی آسیب نبیند.

آموزش محدودیت و محرومیت‌های آگاهانه یکی از بهترین روش‌های رویارویی با کج‌خلقی و نافرمانی کودک است. در این روش والدین باید در زمان روبه‌رو شدن با این حالات کودک ابتدا وی را آرام کنند، سپس شرایطی فراهم کنند که کودک احساس کند والدین وی را درک کرده‌اند. استفاده از عبارات همدلانه ما را به این مقصد می‌رساند. سپس به او می‌گوییم که چه درخواستی از وی داریم و در قبال پذیرش این پیشنهاد از سمت وی، سه انتخاب به عنوان پاداش به او ارائه می‌کنیم تا از بین آن‌ها یکی را انتخاب کند. از این طریق با وجود اینکه کودک از بازی یا فعّالیت یا موقعیتی که مورد پسندش بوده محروم می‌شود، در ازای آن انتخاب مطلوب دیگری خواهد داشت، امّا آنچه مهم است این است که والدین در زمان انجام این کار باید لحنی قاطعانه داشته باشند و نگاه چشمی خود را با کودک حفظ کنند. از این طریق اثرگذاری کلام خود را چند برابر می‌کنند.

روش‌های دیگری نیز در تربیت کودکان وجود دارد که والدین با علم بر آن می‌توانند آموزش‌های لازم را در جهت افزایش رفتارهای مطلوب برای کودکان خود داشته باشند. ازجملة این روش‌ها ایجاد جدول رفتارهای مثبت است که در ازای انجام کارهای مثبت کودک با گرفتن برچسب‌ها در چارت رفتاری خود در ازای دریافت چند برچسب یک جایزه دریافت می‌کند. تعداد برچسب‌های لازم برای دریافت پاداش بستگی به سنّ کودک و میزان اهمّیت رفتار مطلوبی که مورد انتظار است، دارد.

تشویق رفتارهای مثبت از سوی والدین یکی دیگر از مواردی است که والدین باید به آن توجّه کافی داشته باشند. تشویق کلامی کودکان همراه با توصیف رفتار یکی از این موارد است که کودک پس از انجام کار مثبت از سوی والدین مورد تشویق کلامی قرار می‌گیرد، به‌طور مثال: «دختر خوبم از اینکه اسباب‌بازی‌هات رو جمع کردی خیلی خوشحالم. آفرین عزیزم»؛ به این صورت کودک علاوه بر اینکه تشویق می‌شود، والدین به او اطّلاع می‌دهند که بابت انجام چه کاری مورد تشویق قرار گرفته است.

فراهم آوردن فعّالیت‌های لذّت‌بخش برای کودک نیز از دیگر موارد است؛ فعّالیت‌هایی که در کنار آن‌ها مهارت‌هایی چون همدلی کردن، همکاری و کار گروهی، حلّ مسئله و... نیز تقویت و آموزش داده شود. هرچقدر فضای لذّت‌بخش انجام آن فعّالیت بیشتر باشد، امکان تکرار رفتار و فعّالیت مثبت در کودک را چند برابر می‌کند.‌

والدین باید برای انجام تحسین و توجّه مثبت اصول زیر را رعایت کنند:

  • در حین رفتار یا بلافاصله بعد از آن انجام شود.
  • در زمان رفتار نامطلوب کودک به آن توجّه نشود.
  • علّت تحسین به‌طور دقیق مشخّص و توصیف شود.
  • تحسین خالصانه و صادقانه باشد.
  • از محبّت فیزیکی هم هنگام تحسین و توجّه مثبت استفاده شود.
  • نوع تحسین و توجّه متناسب با علاقۀ کودک/نوجوان باشد.
  • تنوّع در انواع تحسین و تشویق رعایت شود.

والدین نباید دائماً از یک کلمه استفاده کنند، متناسب با نیاز و سنّ بچّه کلمات باید عوض شود. اگر والدین می‌گویند کودک رفتار مثبتی ندارد، این مسئله ممکن نیست، چون رفتار خوب او را ندیده‌ایم، عادت نداریم رفتار عادی را رفتار مثبت ببینیم. فکر می‌کنیم تحسین برای رفتار سوپرمن است.

بنابراین فهرستی از رفتارهای مثبت کودک تهیّه کنیم تا ببینیم چقدر رفتار مثبت دارد و جلوی چشمانمان باشد و بعد بازخورد ‌دهیم.

کودکی که لباسی را نمی‌پوشد: هروقت پوشید، توجّه کنید، ولی هروقت نپوشید، توجّه نکنید. ما خیلی سریع در دام رفتار منفی می‌افتیم.

تحسین سازنده است، انتقاد تخریب‌کننده است.

اگر بگوید تو خواهر را بیشتر دوست داری، باید بداند هر بچّه برای مادر و پدر یگانه و منحصر به‌فرد است.

البته روش‌هایی هم برای جلوگیری از رفتارهای نامطلوب وجود دارد که ترجیح روانشناسان تربیتی بر ایجاد رفتارهای مثبت است، نه جلوگیری از رفتارهای نامطلوب.

مورد بعدی که لازم است به آن اشاره‌ای داشته باشیم، بحث کلاس‌زدگی در روش‌های تربیتی نسل جدید است. والدین باید آگاه باشند که کودک در شش سال اول زندگی بیش از آنکه نیاز به کسب علم  و دانش داشته باشد، نیاز شدیدی به انجام بازی‌های مفید و متناسب با سنّ خود دارد تا از آن طریق بتواند استعدادها، توانایی‌ها و علاقه‌مندی‌های خود را کشف کند. این در حالی است که کودکان امروز به خواستۀ والدین خود ناچار به گذراندن زمان زیادی در آموزشگاه‌های زبان، موسیقی، ورزش و... هستند و با توجّه به میزان خستگی و دلزدگی‌ای که این کلاس‌ها در کودک ایجاد می‌کند، قطعاً اثربخشی مطلوبی بر آیندۀ آنان نخواهد داشت.

نکته‌ای که والدین گرامی باید به آن توجّه ویژه‌ای داشته باشند، این است که پی‌ریزی رابطۀ خوب و همراه با دلبستگی ایمن در دو سال اول زندگی کودک اتّفاق می‌افتد و این موضوع آن‌چنان بااهمّیت است که اغلب اوقات در آموزش به والدین پس از بررسی سبک فرزندپروری و تنوّع دلبستگی کودک یا والدین، در صورتی که شرایط مطلوبی نداشته باشد، روانشناس موظّف است در چند جلسۀ ابتدای کار با والدین به موضوع ایجاد رابطۀ مطلوب و تغییر فضای عاطفی بین والدین و کودک به سمت تعامل و ارتباط مثبت بپردازد و پس از کسب اطمینان از بابت مثبت شدن تعاملات به موضوع والدگری بپردازد. بنابراین اگر می‌خواهیم روش‌های آموزشی ما در تربیت کودک به بهترین حالت ممکن خود انجام شود، باید حواسمان به پی‌ریزی آن در دو سال اول زندگی فرزندمان باشد.

مطالعه، آموزش از طریق شرکت در کارگاه‌های والدگری، استفاده از جلسات خصوصی مشاوره و... به والدین کمک می‌کند تا در جریان جدیدترین و علمی‌ترین روش‌های فرزندپروری قرار بگیرند.

والدگری درست و مثبت‌گرا مانند یک حرفه و شغل تمام‌وقت است که سال‌های سال باید از طرق مختلف در مورد زوایای مختلف آن بیاموزیم و با بروزرسانی اطّلاعات آموخته‌شده با آسودگی خیال شاهد رشد و بالندگی کودکان عزیز خود باشیم.

این نکته نیز قابل توجّه است که گاهی ریشۀ رفتار ناهنجارِ کودک شما روش تربیتی اشتباهِ شماست. قبل از اقدام به تنبیه اشتباه تربیتی خود را بشناسید و مرتفع کنید. گاهی مقصّر اصلی خود والدین هستند و پس از کسب مهارت‌های لازم و تغییر در رفتار و روش تربیتی خود شاهد تغییرات چشمگیری در رفتارهای کودک خواهند بود. کودکان نیازی به والدین بی‌نقص ندارند، آنان برای رشد و تعالی خود نیاز به والدینی کافی دارند.

دندان‌پزشکی کودکان تحت بیهوشی دکتر سپیده خلیلی - متخصّص دندان‌پزشکی کودکان و فلوشیپ فوق تخصّصی دندان‌پزشکی بیمارستانی


تاریخچۀ استفاده از داروها در آرام کردن افراد برای درمان دندان‌پزشکی به سال 1846 و یک دندان‌پزشک امریکایی برمی‌گردد. اکنون با توجّه به رویکرد نوین دندان‌پزشکی و تقاضای والدین -که نگران ترس و اضطراب شدید در کودکان هستند- و با توجّه به این موضوع که هراس از دندان‌پزشکی به دلیل ایجاد تأثّرات روحی در آینده منجر به ترس از دندان‌پزشکی (دنتال فوبیا) و عدم رسیدگی مناسب به وضعیت سلامتی فرد می‌شود، این شیوة درمانی از اهمّیت زیادی برخوردار است. همچنین در مواردی از قبیل فلج مغزی، ناتوانی ذهنی و ادراکی کودک، تشنّج و بیماری‌های قلبی و موارد مشابه -که امکان درمان فوری و ایمن در کودک وجود ندارد- و عدم درمان دندان‌پزشکی باعث صدمه به سلامت عمومی کودک می‌شود، درمان دندان‌پزشکی تحت آرام‌بخشی و بیهوشی توصیه می‌شود. این روش درمانی را آکادمی دندان‌پزشکی کودکان امریکا تأیید کرده است. در کشورهای دیگر هم در مراکز مجهّز بیمارستانی از این شیوه استفاده می‌شود.

قبل از انجام عملیات دندان‌پزشکی تحت آرام‌بخشی و بیهوشی، مشاوره با پزشک بیهوشی، متخصّص اطفال و موافقت آگاهانۀ والدین لازم است.

دندان‌پزشکی در خواب و مراحل درمان

در اعمال جرّاحی، بیمار با داروهای آرام‌بخش و بیهوشی بر طبق نظر جرّاح و تصمیم پزشک بیهوشی در حالت نیمه‌هوشیار قرار می‌گیرد، به‌صورتی که رفلکس‌های حفاظتی از قبیل سرفه و تنفّس طبیعی کودک برقرار است. این کار آرام‌بخشی نامیده می‌شود. در مواردی که درمان‌های دندان‌پزشکی طولانی باشد یا در مواردی که پزشک بیهوشی درمانِ تحت بیهوشی عمومی را توجیه کند، لوله‌گذاری و درمان دندان‌پزشکی تحت بیهوشی برای برقراری سلامت فرد انجام می‌پذیرد. تمام مراحل بالا تحت مانیتورینگ کامل و تیم آموزش‌دیده انجام می‌شود. هدف از انتخاب یکی از این روش‌ها انجام درمان با حداقل احتمال خطر و عوارض حین و بعد از عمل است.

از مزایای این روش این است که کودک اضطراب جلسات مختلف دندان‌پزشکی را تجربه نمی‌کند و درمان‌های دندان‌پزشکی در یک مرحله انجام می‌شود. همچنین درمان به صورت ایمن و با کیفیت بالا انجام می‌‌شود.

در موارد استفاده از درمان‌های دارویی در مطب‌های دندان‌پزشکی از لحاظ قانونی محدودیت وجود دارد، مگر در مواردی خاص و بهتر است این کار با حضور پزشک بیهوشی و رعایت قراردادها و موازین دانشگاهی و مجوّزهای مربوط در محیط بیمارستانی انجام شود، چون شرایط و امکانات، همچنین حضور فیزیکی تیم آموزش‌دیده مهم است و احتمال عوارض حین و بعد از عمل به حداقل می‌رسد.

برطبق مقالات بیشترین درصد مشکلات حین عمل و بعد از عمل شامل تب، گلودرد، تهوّع و استفراغ بعد از عمل است و بیشترین دلیل مرگ‌ومیر خطای انسانی گزارش شده است.

مرکز دندان‌پزشکی مجهّز در بیمارستان بین‌المللی قائم هم در حیطۀ دندان‌پزشکی کودکان و هم برای درمان دندان‌پزشکی در بزرگسالان از قبیل جرّاحی‌های دندان‌پزشکی کودکان، دوران بارداری یا بیماران بزرگسالی که به دلیل مشکلات قلبی یا موارد تهدیدکننده نیاز به کنترل دقیق پزشکی دارند، آمادۀ ارائۀ خدمات است.

شیردهی پس از جرّاحی ترمیمی پستان دکتر سیّده ستاره رودباری - متخصّص جرّاحی عمومی


امروزه بهخوبی مشخّص شده که شیردهی هم برای مادر و هم برای نوزاد فواید فراوانی دارد و توصیه می‌شود که نوزادان حداقل تا شش ماهگی به‌صورت مدوام از شیر مادر تغذیه کنند، سپس تا زمانی که غذاهای مکمّل مناسب دریافت می‌کنند (تا دو سالگی)، شیردهی تداوم یابد. از طرف دیگر نشان داده شده که جرّاحی‌های زیبایی پستان -که امروزه به عنوان هشتمین جرّاحی پلاستیک مطرح است- با کاهش درد‌های شانه، پشت و گردن و کاهش سردرد باعث بهبود کیفیت زندگی زنان و بهبود میزان اضطراب و افسردگی خانم‌ها می‌شود.

در حالی که مشخّص شده که هم شیردهی و هم جرّاحی‌های پستان هر یک به نوبۀ خود مفیدند، این موضوع هنوز مشخّص نشده که این جرّاحی‌های ترمیمی چه اثری بر میزان شیردهی زنان دارد و اینکه آیا روش‌ها و تکنیک‌های مختلف جرّاحی‌های پستان می‌تواند بر میزان شیردهی خانم‌ها اثرگذار باشد یا نه. پژوهش‌های انجام‌‌شده در این باره نشان می‌دهد که حفظ کلّ ستون بافتی زیر نوک پستان و هالۀ اطراف آن با انواع تکنیک‌های جرّاحی پلاستیک عمده‌ترین عامل در حفظ میزان شیردهی خانم‌هاست. در ادامه به سؤال‌هایی که دربارۀ شیردهی پس از جرّاحی مطرح می‌شود، اشاره می‌کنیم:

آیا خانمی که عمل جرّاحی ترمیمی پستان انجام داده، می‌تواند به فرزند خود شیر دهد؟

پاسخ: بله، زنانی که سابقۀ جرّاحی ترمیمی پستان دارند، از این توانایی برخوردار خواهند بود که به فرزندشان شیر دهند. البته باید به این نکته تأکید داشت که میزان شیردهی در زنان مختلف متفاوت است. بعضی از زنان به‌طور کامل توانایی شیردهی را حفظ می‌کنند و بعضی دیگر از میزان توانایی‌شان کاسته می‌شود. قبل از تولّد نوزاد نمی‌توان به‌طور دقیق این توانایی را ارزیابی کرد. هرچه فاصلۀ بین جرّاحی‌های ترمیمی پستان و تولّد نوزاد بیشتر باشد، احتمال حفظ توانایی شیردهی بیشتر خواهد بود.

کدام نوع از جرّاحی‌های ترمیمی پستان بر توانایی شیردهی اثرگذار است؟

هر چقدر جرّاح در زمان جرّاحی مجاری شیردهی و اعصاب پستان را بیشتر تحت برش جرّاحی قرار دهد، احتمال شیردهی کاهش خواهد یافت. اگر نوک پستان و هالۀ قهوه‌ای رنگ نوک سینه به بافت سینه متّصل باشد، احتمال این وجود دارد که شیردهی ادامه پیدا کند، امّا اگر نوک پستان برداشته شود، مجدّداً بازسازی شود، آسیب وارد شده به عصب‌ها و مجاری سینه جریان شیر را محدود می‌کند و حسّاسیت نوک سینه را کاهش می‌دهد[R1] . حفظ عصب‌ها در شیردهی حیاتی است، زیرا باعث آزاد شدن پرولاکتین و اکسی‌توسین می‌شود، یعنی هورمونی که باعث تولید و خروج شیر می‌شود. شیردهی به شیوۀ جرّاحی بستگی دارد. شیوۀ ما بیشتر به گونه‌ای است که با شیردهی زنان سازگار باشد. برش‌های ایجادشده در قسمت زیر سینه مشکل ایجاد نخواهد کرد، امّا برش‌های لبخند مانند در اطراف نوک سینه می‌تواند احتمال شیردهی را کاهش دهد.

جرّاحی‌هایی که در آن‌ها حجم پستان افزایش داده می‌شود یا بافت پستان به بالا کشیده می‌شود و یا تحت اقدامات نمونه‌برداری تشخیصی قرار می‌گیرد، نیز ممکن است تا حدودی توانایی شیردهی را تحت تأثیر قرار دهد. به‌طور کلّی اگر نوک پستان و هالۀ اطراف آن تا حدّ امکان حفظ شود، باعث می‌شود میزان شیردهی کمتر تحت تأثیر قرار گیرد.

زنانی که تحت عمل جرّاحی پستان قرار می‌گیرند، چه اقداماتی باید انجام دهند تا توانایی شیردهی آنان افزایش یابد؟

نکتۀ کلیدی در افزایش شیر، خارج کردن تا حدّ امکان شیر تولیدی از پستان در طیّ دو هفتۀ اول پس از زایمان است. هرچه نوزاد شیر بیشتری را بمکد، تولید شیر نیز بیشتر خواهد شد. از طرف دیگر تخلیة شیر با دست مادر در طیّ هفته‌های اول زایمان باعث افزایش شیردهی می‌شود. در آخر اگر به جرّاحی ترمیمی سینه فکر می‌کنید، بهتر است این جرّاحی تا زمانی که نوزاد را از شیر می‌گیرید، به تعویق بیفتد، زیرا سینه‌ها در زمان بارداری و شیردهی تغییر می‌کند و این تغییر ممکن است زیاد و غیرقابل برگشت باشد.

 

بهترین رژیم غذایی برای دیابت بارداری دکتر فاطمه صداقت - دكتراي تخصّصي تغذيه و رژيم درماني


بیماری‌های مزمن به‌عنوان مهم‌ترین مشکلات بهداشت عمومی جهان امروز در نظر گرفته می‌شوند. دیابت یکی از مهم‌ترین اختلالات متابولیکی است که در مراحل اولیه اغلب بدون علامت است و منجر به هیپرگلیسمی ‌‌مزمن (افزایش قند خون) و درنتیجه افزایش آسیب به اندام‌های بدن می‌‌شود. یکی از انواع اصلی دیابت، دیابت بارداری (GDM) است.

دیابت بارداری به شرایطی گفته می‌شود که افزایش قند خون برای اولین بار در طیّ دوران بارداری دیده شود. این بیماری معمولاً بین هفته‌های ۲۴ و ۲۸ بارداری ظاهر می‌شود. نوزادان متولّدشده از مادران مبتلا به دیابت بارداری در معرض خطر ماکروزومی یا بزرگی بیش از حد، افت قند خون پس از تولّد، زردی و افزایش خطر ابتلا به انواع اختلالات متابولیک و چاقی در بزرگسالی هستند. همچنین زنان مبتلا به دیابت بارداری در معرض خطر ابتلا به دیابت نوع 2 در مراحل بعدی زندگی خود هستند.

چگونه سالم غذا خوردن به ما کمک خواهد کرد؟

رژیم غذایی صحیح در دوران بارداری اهمّیت بسیار زیادی دارد، چراکه رشد و سلامت نوزاد در گرو سلامت و تغذیۀ صحیح مادر است. رژیم غذایی مناسب برای دیابت بارداری شامل مصرف طیف متنوّعی از غذاهای سالم است. این رژیم حاوی مقدار کافی از تمام گروه‌های غذایی اعم از غلّات، سبزیجات، میوه‌ها، لبنیات، پروتئین و چربی‌های سالم است.

مادر باردار باید یک رژیم غذایی سالم را برای دستیابی به اهداف زیر رعایت کند:

  • تأمين تغذيۀ مناسب براي مادر و جنين در حال رشد
  • کنترل ميزان قند خون با هدف دستيابي به سطح قند خون در محدودۀ طبيعي
  • دستيابي به تغييرات مناسب وزن در طول دوران بارداري

 

چه غذاهايي باید مصرف کنم؟

کربوهیدرات

غذاهای حاوي کربوهيدرات به گلوکز تبديل می‌شوند و براي تأمين انرژي بسيار مفيدند. براي کمک به تنظيم ميزان قند خون خود لازم است غذاهای حاوي کربوهيدرات را در سه وعدۀ غذايي اصلي و دو تا سه ميان‌وعده در روز تقسيم کنيد، همچنین اجتناب از مصرف مقدار زیاد کربوهیدرات در یک وعده، مصرف کربوهیدرات پیچیده و غنی از فیبر، ترکیب کربوهیدرات با پروتئین یا چربی سالم، مصرف صبحانۀ حاوی کربوهیدرات پیچیده و پروتئین (مثل نان سنگک با پنیر) و اجتناب از حذف وعده‌ها و میان‌وعده‌ها همگی به کنترل قند خون کمک می‌‌کنند.

غذاهای حاوی کربوهیدرات پیچیده -که باید در رژیم غذایی مادر گنجانده شوند- شامل موارد زیر است:

  • نان و غلّات کامل و سبوس‌دار تهیّه‌شده از آرد گندم کامل مثل نان جو، سنگک، بربری، ماکارونی و برنج قهوه‌ای
  • سبزیجات غیرنشاسته‌ای مثل لوبیا سبز، کاهو، گوجه و اسفناج
  • بعضی از سبزیجات نشاسته‌ای مثل نخودفرنگی و هویج
  • بعضی میوه‌ها مثل توت‌فرنگی، تمشک، آلبالو، گریپ‌فروت، هلو، خربزه، طالبی، گلابی، آلو، پرتقال، کیوی، سیب و هلو
  • بعضی حبوبات مثل نخود، لوبیا و عدس

چربي

همیشه سعي کنيد ميزان چربي مصرفي خود، به‌خصوص چربي‌هاي اشباع را کاهش دهید. از چربي‌هاي سالم مانند روغن کانولا، زيتون و انواع روغن‌های اشباع‌نشده، مارگارين، آواکادو و روغن تهيّه‌شده از مغز‌های خوراکي استفاده کنيد. برای محدود کردن ميزان مصرفي چربي‌های اشباع در رژيم غذايي، گوشت مصرفي خود را از نوع کم‌چرب، مرغ بدون پوست و لبنيات کم‌چرب انتخاب کنید و از مصرف غذاهاي آماده و فست‌فود خودداري کنید. مصرف چربي بيش از اندازه باعث اضافه‌وزن می‌شود، درنتيجه به‌صورت غيرمستقيم باعث بالارفتن سطح قند خون خواهد شد.

چربی‌های غیراشباع نیز بخشی از هر رژیم سالم هستند. نمونه‌هایی از چربی‌های غیراشباع عبارت‌اند از: روغن زیتون، آواکادو، مغزها و دانه‌ها، ماهی روغنی مثل ماهی جنوب و ساردین.

پروتئين

 خوردن پروتئین همراه با کربوهیدرات‌ها یا انتخاب کربوهیدرات‌هایی که حاوی پروتئین هستند، مثل خوراک عدسی یا لوبیا چیتی کمک می‌‌کند تا تعادل قند خون خود را حفظ کنید. موادّ غذايي حاوي پروتئين عبارت‌اند از: گوشت، مرغ، ماهي، تخم مرغ، پنير کم‌چرب، لوبیا و حبوبات. اين موادّ غذايي به‌طور مستقيم باعث تغيير در ميزان قند خون شما نمي‌شوند.

از چه غذاهایی باید اجتناب کنم؟

مصرف غذاهای شیرین، به‌خصوص غذاهای تصفیه‌شده و فرایند[R1]  شده موجب افزایش سطح قند خون می‌‌شود. زنان مبتلا به دیابت حاملگی باید تا حدّ امکان از غذاهای شیرین اجتناب کنند. کیک، بیسکوییت، شیرینی، پودینگ، عسل، مربّا، شکلات، میوه‌های خشک، آب‌میوه، آب‌میوة صنعتی، میوه‌هایی مثل موز، انگور، کشمش، انجیر خشک، نوشابه و سودا، سیب‌زمینی، نان سفید، برنج سفید، پاستای سفید، سس سالاد و کچاپ ازجمله مواردی هستند که بهتر است مصرف آن‌ها در دورۀ بارداری محدود شود. 

 نکاتي براي مديريت برنامۀ غذايي در دوران ابتلا به ديابت بارداري

 

  • ميان‌وعده‌ها مي‌توانند در کاهش قند خون به شما کمک کنند. اگر شما بين وعده‌های اصلي غذايي خود از ميان‌وعده‌ها استفاده نکنيد، ممکن است به علّت پايين آمدن قند خون دچار ضعف و سرگيجه شوید و درنتيجه براي از بين بردن اين حالت مجبور به استفاده از موادّ غذايي با حجم بيشتري شويد، بنابراین داشتن سه وعدۀ غذايي اصلي و سه ميان‌وعده به شما در کنترل صحيح قند خون کمک خواهد کرد. وعده‌های غذايي بيشتر با حجم کم بسيار مناسب است. حتماً در میان‌وعده از انواع نان‌های سبوس‌دار مثل نان سنگک مصرف کنید.
  •  در برنامۀ غذايي خود ترکيبي از انواع گروه‌ها را داشته باشيد، به عنوان مثال کربوهيدرات نبايد تمام برنامۀ غذايي شما را پر کند، چراکه باعث بالا رفتن سريع قند خون خواهد شد. خوردن کربوهيدرات به همراه پروتئين مي‌تواند اين اثر را کاهش دهد.
  • استرس، اضطراب، خستگی و دیگر مشکلات روحی ممکن است بر انتخاب غذای زنان باردار تأثیر بگذارد. زنانی که بیشتر احساس خستگی می‌‌کنند، استرس بیشتری دارند و مضطرب‌ترند، درنتیجه بیشتر غذا می‌‌خورند و کربوهیدرات بیشتری مصرف می‌‌کنند. بنابراین باید از استرس در دوران بارداری خودداری شود.

 

مراقبت مادرانۀ آغوشی یا کانگورویی دکتر روشنک کدیور - متخصص بيماري‌هاي كودكان و نوزادان


این روزها مادرانی که تازه نوزادی را به دنیا آورده‌اند، شاید از پزشکان شنیده باشند: «مثل کانگورو از نوزادت مراقبت کن». یعنی چه؟ درواقع به تماس پوست بین مادر و نوزاد مراقبت آغوشی یا کانگورویی (KMC) گفته می‌شود که آثار مثبت آن بر نوزادان نارس و کامل اثبات شده است. پژوهش‌ها نشان می‌دهند که مراقبت کانگورویی موجب سلامتی و توانمندی بیشتر نوزادان نارس می‌شود. اگر نوزادان نارس و کم‌وزن از شیر مادر تغذیه کنند و برای مراقبت آنان از روش تماس پوستی بین مادر و نوزاد استفاده شود، رشد و وزن‌گیری بهتری خواهند داشت. این روال تا زمانی که نوزاد بتواند دمای بدن خود را حفظ کند، ادامه دارد.

در روش کانگورو، نوزاد بلافاصله بعد از تولّد در شرایطی شبیه به کانگورو روی سینۀ مادر قرار می‌گیرد و منحصراً از شیر مادر تغذیه می‌کند. مادر و فرزندش پس از فاصلۀ زمانی کوتاهی از تولّد از بیمارستان مرخّص می‌شوند، امّا تا یک‌‌سال بعد مادر و فرزندش باید تحت نظارت دقیق پزشک باشند؛ البته منظور از یک‌سال تاریخ تولّد نوزاد نیست، بلکه تاریخی است که در دوران بارداری برای زایمان تعیین شده بود.

بد نیست بدانیم که روش مراقبت کانگورویی یا تماس پوستی بین مادر و نوزاد برای اولین بار در سال ۱۹۷۹ در بوگوتای کلمبیا به دلیل کمبود انکوباتور برای نوزادان مبتلا به عفونت‌های شدید بیمارستانی در بخش نوزادان انجام شد. پزشکان با الهام از کانگوروها -که فرزندان خود را بلافاصله بعد از تولّد در آغوش می‌گیرند- این روش را پیشنهاد کردند. در این روش به مادران آموزش داده شد تا جایی که امکان دارد، کودک را به‌صورت برهنه در حالی که فقط پوشک به تن دارند، در حالت عمودی روی قفسۀ سینه خود قرار دهند و صرفاً آنان را با شیر خود تغذیه کنند. در این روش -که پزشکان آن را به اصطلاح «مراقبت کانگورویی» نامیدند- مادران می‌توانند خیلی زود از بیمارستان مرخّص شوند که این خود از ازدحام بیمارستان‌ها می‌کاهد و در عین حال از وابستگی نوزادان به انکوباتورها نیز کاسته می‌شود. از همه شگفت‌آورتر اینکه آمار مرگ‌ومیر در بین نوزادان نارس از هفتاد درصد به سی درصد کاهش یافته است. در این روش تماس پوستی بین مادر و نوزاد از ۶۰ دقیقه تا ۲۴ ساعت در روز به طول می‌انجامد و همین تماس پوستی را می‌توان بین پدر و نوزاد نیز برقرار کرد. هر چقدر مدّت زمان این تماس پوستی بیشتر باشد و هر چقدر زودتر و از بدو تولّد آغاز شود، بهتر است، امّا این نوع مراقبت هر زمان و به هر مدّت که باشد، با آثار مثبتی همراه خواهد بود.

فواید روش کانگورویی مراقبت از نوزاد

افزایش تغذیه با شیر مادر: نوزادانی که بیش از پنجاه دقیقه در آغوش مادر و در تماس پوستی با او قرار می‌گیرند، هشت برابر بیشتر از دیگر نوزادان به‌طور خودبه‌خود پستان مادر را می‌گیرند؛ تماس پوستی میزان شیر مادر را نیز افزایش می‌دهد.

بهبود ایمنی: ظاهراً نوزادان نارس سیستم ایمنی ضعیفی دارند. آنان مستعدّ آلرژی، عفونت و مشکلات تغذیه‌ای هستند. تماس پوستی بین مادر و کودک اگر از همان بدو تولّد آغاز شود، می‌تواند به‌طور چشمگیری این مشکلات را کاهش دهد.

بهبود وزن‌گیری: پژوهش‌ها نشان می‌دهند که روند وزن‌گیری در نوزادانی که به روش تماس پوستی در آغوش مادر مراقبت می‌شوند، سریع‌تر است؛ وقتی وزن‌گیری به‌طور مطلوب اتّفاق بیفتد، مدّت زمان بستری در بیمارستان نیز کوتاه‌تر خواهد شد.

تنظیم دمای بدن: دمای بدن نوزاد در آغوش مادران بهتر از انکوباتور تنظیم و کنترل خواهد شد.

اینجانب به مادران عزیزی که نوزادان تازه متولّد شده دارند، توصیه می‌کنم حتّی در طول زمانی که استراحت می‌کنند، به تماشای تلویزیون نشسته‌اند و... نوزادشان را با همین روش در آغوش بگیرند. حتّی پدران گرامی ‌هم می‌توانند از این روش استفاده کنند. نتیجه و برقراری ارتباط عاطفی بین نوزاد و والدین اعجاب‌انگیز خواهد بود.

مصرف داروها در بارداری دكتر مهري نصيري - متخصص بيماري‌هاي زنان و زايمان


حدود 3% نوزادان دچار یک ناهنجاری عمده هستند که در بدو تولّد شناسایی می‌شوند. در 3% دیگر نیز تا پنج سالگی یک ناهنجاری شناخته می‌شود و 8 تا10% دیگر نیز تا هجده سالگی دچار یک یا چند ناهنجاری تکاملی یا عملکردی می‌‌شوند. در اکثر موارد حدود 65% اتیولوژی نامشخّص است و نکتۀ مهم این است که تنها کمتر از 1% از نقائص مادرزادی ناشی از مواجهۀ جنین با موادّ شیمیائی ازجمله داروهاست.

اثر داروها در بارداری

 در سه مرحله از بارداری داروها آثار متفاوتی دارند:

  • دورۀ پیش‌لانه‌گزینی که مدّت زمان دو هفته‌ای حدّ فاصل بین لقاح و لانه‌گزینی است و دورۀ همه یا هیچ نامگذاری می‌شود. در این مرحله جنین از یک تودۀ سلولی متراکم تشکیل شده است. اگر عاملی روی تعداد زیادی از سلول‌ها اثر بگذارد، باعث مرگ جنین می‌شود و اگر روی تعداد کمی از سلول‌ها اثر کند، این آسیب جبران می‌شود و جنین نموّ طبیعی را ادامه می‌دهد.
  • دورۀ رویانی که هفتۀ دوم تا هشتم حاملگی را شامل می‌شود. در این مرحله اندام‌زایی وجود دارد، بنابراین از نظر ناهنجاری‌های ساختمانی سرنوشت‌سازترین دوره قلمداد می‌شود.
  • نموّ عملکردی و بلوغ -که مربوط به هفتۀ نُه به بعد است- که برخی اعضا همچنان آسیب‌پذیرند، مثل مغز که در سرتاسر دورۀ بارداری نسبت به تأثیرات محیطی (مانند مواجهه با الکل) آسیب‌پذیر است.

پژوهشگران معتقدند حداقل یکی از عوامل ایجاد‌کنندۀ چندین ناهنجاری مادرزادی ازجمله نقائص لولۀ عصبی، لب‌شکری، کام‌شکری و حتّی سندرم داون در مسیرهای متابولیک اسیدفولیک است. وجود اسید فولیک برای تولید متیونین ضروری است. متیونین برای تولید پروتئین‌ها، لیپیدها و میلین ضروری است. هیدانتوئین، کارمازپین، اسیدوالپروئیک و فنوباربیتال جذب فولات را مختل می‌کند و در زنان مبتلا به صرع سبب کاهش فولات و ایجاد ناهنجاری در جنین می‌شوند.

تجویز اسید فولیک پیش از بارداری سبب کاهش ناهنجاری مادرزادی در مادران می‌شود، همچنین در زنان باردار و مبتلا به صرع پزشک سعی می‌کند از کمترین دارو و با کمترین عارضه استفاده کند. عامل دیگر -که سبب ایجاد ناهنجاری در جنین می‌شود- الگوی ژنتیکی جنین است. بعضی جنین‌ها نسبت به اثر داروها حسّاس‌ترند و دچار آسیب می‌شوند و عدّه‌ای دیگر در مواجهه با همان مقدار دارو دچار آسیب نمی‌شوند.

آیا مصرف داروها و مواجهۀ پدر به سموم و آلاینده‌های محیطی روی جنین اثر می‌گذارد؟

در برخی موارد مواجهۀ پدر با داروها یا آلاینده‌های محیطی می‌تواند خطر بروز عوارض را در جنین افزایش دهد. سازوکار اثر این مواد به دلیل اثر دارو یا سموم روی اسپرم و تغییر کروموزومی اسپرم، همچنین انتقال دارو یا سموم در مایع منی به محیطی که جنین در آن قرار دارد، است. ازجمله این مواد می‌توان به سیگار، الکل، سرب و برخی موادّ مخدّر -که سبب افزایش خطر نقائص رفتاری در فرزندان می‌شود- اشاره کرد. تماس مردها با جیوه، سرب، حلّال‌ها، آفت‌کش‌ها، گازهای بیهوشی و هیدروکربن‌ها می‌تواند با سقط زودهنگام در همسران باردارشان همراه باشد.

انجام مشاوره قبل از بارداری

قبل از بارداری در مورد مصرف داروها و لزوم مصرف آن‌ها در طیّ بارداری و عوارض آن‌ها روی جنین با پزشک معالج مشاوره انجام شود. به‌جز چند مورد استثنایی مهم، اکثر داروها را -که به‌طور رایج تجویز می‌شوند- به‌صورت نسبتاً بی‌خطر در دورۀ بارداری می‌توان مصرف کرد. در مصرف داروها باید به مفهوم خطر در مقایسه با منفعت توجّه کرد. برخی بیماری‌های درمان‌نشده تهدید جدّی‌تری را در مقایسه با هرگونه خطر تئوری ناشی از مواجهه با دارو متوجّه مادر یا جنین می‌کند.

برآورد کردن میزان خطر یا بی‌خطر بودن درمان‌های گیاهی مختلف دشوار است، زیرا این درمان‌ها تابع قوانین FDA نیستند، بنابراین هویت و کمّیت تمامی اجزای تشکیل‌دهندۀ آن‌ها نیز غالباً ناشناخته است، از این رو به زنان باردار توصیه می‌شود که از مصرف موادّ ناشناخته خودداری کنند. مصرف داروها در طیّ بارداری باید با توصیۀ پزشک و تحت نظر پزشک باشد.

از مصرف داروهایی که برای دیگران تجویز شده باید پرهیز کرد، همچنین مصرف صحیح داروهایی که پزشک تجویز می‌کند، سبب درمان بیماری و پیشگیری از عوارض آن‌ها در طیّ بارداری می‌شود، بنابراین از قطع خودسرانۀ داروی تجویزشده نیز باید خودداری کرد.

علل دردهای شکمی در زنان باردار دکتر سیّده‌پرتو شاعف - جرّاح و متخصّص زنان و زایمان و نازایی


تشخیص افتراقی دردهای شکمی در زنان باردار گسترده است. درد ممکن است ناشی از عوامل زیر باشد:

وضعیت‌های مربوط به رحم مثل سقط، سقط عفونی، میوم در حال تحلیل، زایمان زودرس یا جداشدگی جفت، یا ناشی از وضعیت‌هایی مانند بارداری خارج رحمی، پارگی یا پیچ‌خوردگی کیست تخمدانی و در نهایت شرایطی مانند آپاندیسیت، عفونت‌های دستگاه ادراری یا سنگ کلیه که از دلایل غیرمرتبط با بارداری در دردهای شکمی زنان باردار است.

علل شایع درد‌های شکمی

سندرم لیگامان گرد

در اغلب خانم‌های باردار به‌خصوص در سه ماه اول بارداری در اثر بزرگ شدن رحم و بالا آمدن آن، لیگامان‌های رحمی به‌ویژه لیگامان گرد تحت کشش قرار می‌گیرد که منجر به ایجاد درد‌های گنگ و مبهم در ناحیۀ زیر شکم می‌شود. در صورتی که تشخیص پزشک سندرم لیگامان گرد است، نگران نباشید.

سقط جنین

 سقط جنین به خاتمۀ بارداری قبل از هفتۀ بیستم بارداری گفته می‌شود. بیش از هشتاد درصد سقط‌های خودبه‌خودی در دوازده هفتۀ نخست بارداری رخ می‌دهد که در ابتدا با خونریزی، سپس انقباضات دردناک و پی‌درپی رحمی ‌همراه است. در صورتی که خونریزی از دهانۀ بستۀ رحم باشد، تهدید به سقط نامیده می‌شود و زمانی که با تب و حسّاسیت رحمی همراه باشد، سقط عفونی مطرح می‌شود که نیازمند تخلیۀ سریع رحم از محتویات بارداری به همراه تجویز داروهای آنتی‌بیوتیک وسیع‌الطیف است.

بارداری خارج رحمی

 بارداری خارج رحمی یک تا دو درصد تمام بارداری‌ها را شامل می‌شود و مسئول شش درصد از مرگ‌های مرتبط با بارداری است. سه مشخّصۀ بارز آن شامل درد لگنی، لکّه‌بینی و عقب‌افتادگی پریود است. تشخیص آن با اندازه‌گیری میزان تیتراژ BHCG و سونوگرافی ترانس واژینال میسّر است.

زایمان زودرس

تشخیص زایمان زودرس از روی علائم و معاینۀ بالینی صورت می‌گیرد. انقباضات رحمی منظّم همراه با اتّساع دهانۀ رحم قبل از هفتۀ 37 بارداری -که می‌تواند همراه پارگی کیسۀ آب باشد- از مشخّصات آن است و نیاز به بستری در بیمارستان دارد، امّا انقباضات رحمی نامنظّم، غیرریتمیک و دردناک یا بدون دردی که منجر به اتّساع دهانۀ رحم نمی‌شود، دردهای کاذب یا انقباضات براکستون هیکس نامیده می‌شود که با مصرف مایعات و استراحت به‌طور معمول بهبود می‌یابد.

عفونت دستگاه ادراری

در دوران بارداری تغییرات قابل توجّه در ساختار و عملکرد دستگاه اداری رخ می‌دهد. رفلاکس مثانه‌ای - حالبی نیز تا اندازه‌ای رخ می‌دهد که همین مسئله می‌تواند منجر به افزایش خطر عفونت بخش فوقانی دستگاه ادراری - تناسلی شود. عفونت‌های دستگاه ادراری شایع‌ترین عفونت‌های باکتریایی در دوران بارداری هستند. این عفونت‌ها در صورت درمان نشدن می‌توانند منجر به زایمان زودرس یا تولّد نوزاد با وزن پایین (LBW) شوند. درد هنگام دفع ادرار و احساس فوریت در دفع ادرار و تکرّر ادرار از علائم آن است. گهگاه خونریزی واضح در ادرار نیز دیده می‌شود. در صورت همراهی تب و لرز و درد پهلوها عفونت کلیه‌ها نیز مطرح می‌شود که در سه ماهۀ دوم بارداری و در سمت راست شایع‌تر است. همچنین نیاز به درمان آنتی‌بیوتیکی و مایع‌درمانی دارد.

پیچ‌خوردگی یا پارگی کیست‌های تخمدان

در صورت وجود کیست یا توده‌های تخمدانی -که منجر به پیچ‌خوردگی یا پارگی کیست یا خونریزی داخل کیست شود - درد لگنی ایجاد می‌شود. بروز این عوارض در ماه‌های اول بارداری شایع‌تر است و در سه ماهۀ سوم به دلیل بزرگی رحم باردار به حداقل می‌رسد.

آپاندیسیت

تشخیص آپاندیسیت در دوران بارداری دشوار است، به این دلیل که با بزرگ شدن رحم، آپاندیس عموماً به سمت بالا و خارج از ربع تحتانی شکم جابه‌جا می‌شود و محلّ درد و تندرنس تغییر می‌یابد. در صورت شک به آپاندیسیت انجام فوری جرّاحی تجسّسی لازم است.

دکولمان جفت

کنده شدن جفت یا دکولمان -که در اثر ضربه به شکم یا به دنبال فشار خون بالای بارداری در زمینۀ مسمومیت حاملگی، پاره شدن نارس پرده‌های جنینی یا مصرف سیگار و کوکائین می‌تواند اتّفاق بیفتد- با درد و خونریزی واژینال و حسّاسیت رحمی مشخّص می‌شود و می‌تواند به حوادث مامایی مثل مرگ جنین، شوک هیپولمیک و DIC (انعقاد منتشر داخل عروقی) منجر شود. درمان با زایمان فوری بسته به وضعیت مادر از طریق واژینال یا سزارین توصیه می‌شود.

همان‌گونه که توضیح داده شد، از آنجا که دردهای شکمی در دوران بارداری می‌توانند با وضعیت‌های مخاطره‌آمیزی برای سلامت مادر و جنین همراه باشند، در صورت مواجهه در اولین فرصت به پزشک متخصّص زنان خود مراجعه کنید.

روش پی‌جی‌دی (PGD) برای تعیین جنسیت و بررسی نقایص ژنتیکی جنین دکتر مرجان عسکری - متخصّص ژنتیک پزشکی و مسئول فنّی آزمایشگاه ژنتیک مؤسّسۀ فنّاوری‌های نوین پزشکی مهر


تشخيص ژنتيكي پيش از لانه‌گزيني یا PGD به دلیل علاقۀ والدين به يك جنس خاص، یا به علّت انتقال بيماري‌هاي ژنتيكي وابسته به جنسيت قبل از تولّد صورت مي‌گيرد. PGD روشي است كه امكان بررسي ژنتيكي جنين‌ها را قبل از ورود به رحم و شروع حاملگي فراهم می‌کند. در حال حاضر این روش تنها روش ممكن براي زوجینی است كه در معرض داشتن فرزند مبتلا به بيماري‌هاي ژنتيكي قرار دارند و در ضمن به دلايل قانوني، مذهبي و... نمي‌توانند سقط جنين را در صورت مبتلا بودن جنين به بيماري‌هاي ژنتيكي تجربه کنند.

PGD  و انتخاب جنسیت

امروزه به كمك تكنيك‌هاي جديد علم پزشكي بسياري از آرزوهاي انسان ممكن شده است. يكي از آن‌ها تعيين جنسيت جنين است كه در ايران نيز مانند ساير كشورهاي پيشرفته توانايي انجام اين كار فراهم شده است. گاهی اوقات تعیین جنسیت می‌تواند به دلایل غیرپزشکی یا انتخابی باشد. رایج‌ترین نشانه برای تعیین جنسیت به این روش زمانی است که یک جنس در خانواده وجود دارد و برای بارداری مجدّد جنسیت دیگری مورد نظر است، یا اینکه از ابتدا والدین خواهان جنسیت خاصّی هستند.

 در مؤسّسۀ درمان ناباروری مهر بيش از نه سال است كه اين تكنيك مورد استفاده قرار مي‌گيرد و ماهانه چندین زوج براي انجام اين كار مراجعه مي‌كنند. زوجين مراجعه‌كننده به مركز براي انجام اين كار توسّط متخصّص زنان و زايمان ارزيابي مي‌شوند و در مورد وضعيت تخمدان و رحم و تمام عوامل مرتبط با حاملگي موفّق از طريق لقاح خارج رحمي مورد بررسي قرار مي‌گيرند.

موارد استفاده از تعيين جنسيت قبل از تولّد

استفاده از تكنيك پيشرفتۀ تشخيص ژنتيكي جنسيت جنين قبل از انتقال، امكان انتخاب جنسيت جنين‌هاي انتقالي را فراهم كرده است. در اين روش با لقاح خارج رحمي جنين اوليه شكل مي‌گيرد، سپس از اين جنين در مرحلۀ شش تا هشت سلولي يك يا دو سلول به عنوان نمونه برداشته شده و به آزمايشگاه ژنتيك ارسال مي‌شود. اگر سلول نمونۀ برداشته‌شده مبتلا نباشد، آنگاه مي‌توان نتيجه‌گيري كرد كه جنين سالم به همراه جنسیت دلخواه به رحم مادر منتقل مي‌شود تا حاملگي آغاز شود.

انتخاب جنسیت به دلایل نقایص ژنتیکی

هنگامی که تعیین جنسیت برای جلوگیری از بروز بیماری ژنتیکی مورد استفاده قرار می‌گیرد، این فرایند تعیین جنسیت پزشکی نامیده می‌شود. با استفاده ازPGD می‌توان از بروز بسياري از اختلالات ژنتيكي پيشگيري کرد و به اين ترتيب از صرف هزينه‌هاي اقتصادي، رواني و اجتماعي -كه تولّد يك جنين با نقايص ژنتيكي را به دنبال دارد- پيشگيري كرد.

تشخیص نقایص ژنتیکی جنین قبل از لانه‌گزینی یک تکنولوژی تولید مثلی است که همراه با چرخۀ آی وی اف یا لقاح مصنوعی مورد استفاده قرار می‌گیرد تا قابلیت ایجاد یک بارداری و زایمان موفّق را افزایش دهد. کسانی که ممکن است از این آزمون سود بیشتری ببرند، زوجینی هستند که زمینۀ ناهنجاری‌های کروموزومی یا بیماری‌های ژنتیکی خاصّی در آنان زیاد است. تكنيك PGD در مورد زوجيني كه حداقل يكي از طرفين براساس بررسی‌های فاميلي حامل يا مبتلا به يك بيماري ژنتيكي قابل وراثت باشند و افرادي كه سقط‌هاي مكرّر داشته‌اند، به‌خصوص در افرادي كه سقط‌ها به دليل ناهنجاري‌هاي ساختماني كروموزومي رخ داده باشد، مورد استفاده قرار مي‌گيرد. زنان بالای ۳5 سال و مردان دارای برخی از انواع اختلالات اسپرم ممکن است جنین‌هایی با میزان بالاتری از اختلالات کروموزومی داشته باشند. علاوه بر این اگر شخصی دچار‌ بی‌نظمی کروموزومی باشد، این روش می‌تواند گزینۀ مناسبی باشد. هنگامی که احتمال ۲۵٪ یا ۵۰٪ برای داشتن یک کودک مبتلا به بیماری خاص ژنتیکی (دارای جهش ژنی) وجود دارد، روش PGD را می‌توان برای شناسایی اینکه کدام‌یک از جنین‌ها تحت تأثیر قرار گرفته‌اند، سالم هستند یا حامل بیماری (در صورت امکان) هستند، انجام داد؛ سپس تنها جنین سالم و عاری از مشکلات ژنتیکی به رحم منتقل می‌شود تا فرد باردار شود. در اصطلاح بیماری‌های مرتبط با جنسیت، بیماری‌های ژنتیکی از طریق مادر به ارث برده می‌شود و تنها جنین‌های پسر تحت تأثیر قرار می‌گیرند. این نوع از بیماری‌های ژنتیکی علاوه بر موارد دیگر شامل دیستروفی عضلانی و هموفیلی است. والدینی که حامل این نوع از بیماری‌های ژنتیکی هستند، می‌توانند خطر ابتلای کودک خود را با تعیین جنسیت فرزند دختر کاهش دهند.

در اين روش به دليل نياز به بررسي جنين، با وجود بارور بودن زوجين لازم است تا از روش  IVF (لقاح خارح رحمی) در آنان استفاده كنيم؛ به اين ترتيب كه جنين هشت سلولي از لقاح آزمايشگاهي حاصل شده، سپس پيش از انتقال آن به رحم يكي از سلول‌ها را جدا كرده و يك متخصّص ژنتيك -كه در اين زمينه مهارت دارد-  آن را بررسي و تشخيص جنسيت کند، سپس جنين مناسب را به رحم مادر انتقال ‌دهيم.

اين روش به هيچ‌وجه ساده نيست و در هر يك از مراحل متعدّد انجام آن ممكن است مشكلات مختلفي بروز كند كه مانع از حصول نتيجه شود، بنابراین اين تصوّر كه با دستيابي به تكنيك تشخيص جنسيت به روشPGD زوجین مي‌توانند به‌سهولت جنسيت نوزاد خود را انتخاب كنند، درست نيست.

از زماني كه روش پي جي دي يا روش تعيين جنسيت جنين قبل از تولّد براي اولين بار مطرح شد، يك دهه سپري شده است كه طيّ اين مدّت اين تكنيك براي تعيين جنسيت جنين و تشخيص ژنتيكي بيماري‌هاي مختلفي به‌كار گرفته شده كه كارايي آن را به اثبات رسانده است.

در مؤسّسۀ درمان ناباروری مهر انجام روش تعيين جنسيت جنين قبل از تولّد و تشخيص بيماري‌هاي ژنتيكي پيش از تولّد چندين سال است كه انجام مي‌شود و نوزادان فراواني به سلامت با استفاده از اين تكنيك متولّد شده‌اند.

استراحت در بارداری و میزان ضرورت آن دکتر معصومه جعفری - جرّاح و متخصّص زنان و زایمان و نازایی


در طیّ یک بارداری طبیعی، خانم باردار می‌تواند تمام کارهایش را مانند قبل از بارداری انجام دهد، امّا بهتر است در طیّ روز حداقل نیم تا یک ساعت استراحت کند و در زمان استراحت کمی ‌پاها را بالاتر از سطح بدن قرار دهد تا فشار در پاها کاهش یابد. توصیه می‌شود خانم‌های باردار -که از قبل حرکات ورزشی انجام می‌دادند- ساعاتی از روز را به ورزش‌های هوازی مانند پیاده‌روی بپردازند، ولی ورزش‌های خوابیده به پشت، طولانی‌مدّت و نفس‌گیر و ورزش‌های به‌هم‌زنندۀ تعادل در بارداری ممنوع است. کوهنوردی از ورزش‌هایی است که در بارداری توصیه نمی‌شود. در دوران بارداری شنا کردن در استخرهای عمومی -که از کلر فراوان برای ضدّ عفونی کردن آب استفاده می‌شود- توصیه نمی‌شود، ولی در شرایط خاصّی راه رفتن در آب برای زنان باردار توصیه می‌شود.

هنگامی که جنین رشد می‌کند، استخوان لگن مادر نرم‌تر می‌شود و سبب کمردرد می‌شود که از رایج‌ترین اتّفاقات این دوران است. ایستادن طولانی درد را تشدید می‌کند.

دلایل متعدّدی برای توصیه به استراحت در دوران بارداری وجود دارد که شایع‌ترین آن‌ها نارسایی دهانۀ رحم است، یعنی دهانۀ رحم ضعیف است و ممکن است قبل از موعد مقرّر باز شود. از علل دیگر انقباضات زودرس رحمی است، همچنین اگر پزشک به عدم رشد جنین مشکوک باشد، یعنی محدودیت رشد داخلی رحمی وجود داشته باشد، توصیه به استراحت بیشتر می‌شود. خونریزی واژینال به دلیل وجود جفت سر راهی (قرار گرفتن جفت در قسمت پایین رحم یا دهانۀ رحم) از دلایل دیگر پیشنهاد به استراحت است.

اگر فشار خون بارداری یا پره اکلامپسی خفیف وجود داشته باشد، به خانم باردار توصیه می‌شود که در منزل استراحت کند تا فشار خونش تنظیم شود. خانم‌های بارداری که در بارداری قبلی مرده‌زایی یا زایمان زودرس داشته‌اند، هم به استراحت بیشتری نیاز دارند. در بارداری چندقلویی چون حاملگی پُرخطر محسوب می‌شود، توصیه به استراحت بیشتر است.

استراحت در بارداری انواع مختلفی دارد. گاهی باید مقداری از تحرّک روزانه کم شود و دور ورزش کردن در دوران بارداری را خط بکشید و گاهی باید بیشترین ساعات شبانه‌روز را روی تخت استراحت کنید؛ در این شرایط برای پیشگیری از یبوست سعی کنید غذاهای فیبردار بیشتری میل کنید.

تعدادی از خانم‌های باردار نیازمند استراحت مطلق می‌شوند، به این معنی که باید مدام دراز بکشند و از دستشویی فرنگی استفاده کنند و فقط برای صرف غذا و دوش گرفتن و اجابت مزاج از جا بلند شوند. گاهی میزان خطری که مادر باردار را تهدید می‌کند، در حدّی است که پزشک صلاح می‌داند خانم باردار در بیمارستان تحت مراقبت 24 ساعته باشد و در این شرایط توصیۀ پزشکان این است که مادر باردار روی یک پهلو و به‌خصوص پهلوی چپ بخوابد تا فشار رحم از روی ورید اجوف تحتانی -که خون سمت پایین بدن را به قلب می‌رساند- برداشته شود و از طرفی خونرسانی به دلیل عدم فشار به شریان رحمی بهتر صورت گیرد.

در شرایط استراحت مطلق مادر باید از آمپول‌های ضدّ انعقاد خاصّی برای پیشگیری از لخته شدن خون به عروق بدون تحرّک استفاده کند و در این موارد ماساژ عضلات پا و حرکت دادن پاها در بستر برای پیشگیری از لخته شدن خون در آن‌ها توصیه می‌شود. گرچه پزشکان در موارد خاصّی مجبور به محدود کردن فعّالیت در حاملگی پُرعارضه هستند، ولی خود استراحت و عدم فعّالیت هم ممکن است عوارضی مثل یبوست و درد عضلانی، عدم احساس شادابی، افسردگی و بی‌خوابی برای مادران به همراه داشته باشد.

در طیّ دوران نیاز به استراحت مطلق، مادران باردار می‌توانند با مطالعۀ کتاب‌های مرتبط با بارداری و رشد جنین و کارهای آموزشی مثل مشاهدۀ فیلم‌های آموزشی یا انجام کارهای دستی خود را سرگرم کنند تا دچار افسردگی نشوند.

خانم‌هایی که نیاز به استراحت کامل در بستر ندارند، می‌توانند با کمک و نظارت یک فرد مراقب در اتاق یا حیاط یا نزدیک محلّ زندگی کمی قدم بزنند. می‌توانند در حال استراحت لباس‌های نوزادی فرزندشان را مرتّب کنند و با او حرف بزنند و برایش کتاب بخوانند و خلاصه این دوران طلایی را با شادابی طی کنند.

سقط جنین دکتر طاهره زارع‌ یوسفی - متخصّص زنان و زایمان


از نظر علمی سقط جنین به خاتمۀ خودبه‌خودی یا عمدی بارداری قبل از هفتۀ بیستم بارداری یا تولّد جنین با وزن کمتر از پانصد گرم اطلاق می‌شود. بیش از هشتاد درصد سقط‌های خودبه‌خودی در دوازده هفتۀ نخست بارداری رخ می‌دهد و در سقط‌های سه ماهۀ اول مرگ جنین تقریباً همیشه پیش از سقط خودبه‌خودی آن رخ می‌دهد، بنابراین نکتۀ کلیدی برای تعیین علّت سقط در مراحل اولیه مشخّص کردن علّت مرگ جنین است. در مقابل در سقط‌هایی که پس از سه ماهۀ نخست رخ می‌دهند، جنین پیش از دفع زنده است.

عوامل مؤثّر در سقط جنین

  • عوامل جنینی

نیمی از سقط‌ها فاقد جزء رویانی قابل تشخیص هستند و فقط ساک حاملگی تشکیل شده است؛ در این موارد از اصطلاحBlighted Ovum یا تخم پوچ استفاده می‌شود، امّا در پنجاه درصد دیگر سقط‌ها جنینی وجود دارد که پنجاه درصد آن‌ها ناهنجاری‌های کروموزومی دارند و در بقیۀ موارد ساختار کروموزومی طبیعی است. به‌طور کلّی سقط در جنین‌هایی که از نظر کروموزومی طبیعی هستند، دیرتر صورت می‌گیرد و میزان بروز آن بعد از 35 سالگی مادر به میزان زیادی بالا می‌رود.

  • عوامل مادری
  • عفونت‌ها: ابتلای مادر به ویروس HIV، عفونت‌های کلامیدیایی و عفونت‌های چند میکروبی ناشی از بیماری‌های لثه با افزایش سقط جنین مرتبط‌اند. گاهی برخی بیماری‌های عفونی نظیر سرخجه سبب ناهنجاری متعدّد جنینی می‌شود که علّتی برای سقط القایی جنین خواهد بود.
  • بیماری‌های زمینه‌ای: اختلالات ناشی از دیابت و بیماری تیروئید، بیماری‌های التهابی روده، لوپوس، بیماری سلیاک، انواع ترومبوفیلی‌های ارثی و اکتسابی، افزایش فشار خون، بیماری‌های قلبی درمان‌نشده و بیماری‌های مزمن ناتوان‌کننده نظیر سل و سرطان از علل سقط شمرده می‌شوند.
  • داروها: مصرف سیگار، الکل، موادّ مخدّر، افراط در مصرف کافئین (بیش از سه فنجان در روز)، داروهای ضدّ سرطان و مواجهه با اشعّۀ X می‌توانند سبب بروز سقط شوند.
  • تغذیه: افراط و تفریط در تغذیه و کمبود شدید رژیم غذایی و چاقی مرضی هر دو سبب افزایش خطر سقط می‌شوند. کیفیت رژیم غذایی نیز ممکن است اهمّیت داشته باشد، به نحوی که ممکن است خطر سقط در زنانی که به‌صورت روزانه میوه یا سبزی کافی مصرف می‌کنند، کاهش یابد.
  • ناهنجاری دهانۀ رحمی: باز شدن بدون درد دهانۀ رحم در سه ماهۀ دوم و کوتاهی آن به دلیل تکامل غیرطبیعی یا ناشی از آسیب قبلی به علّت کورتاژ یا جرّاحی کونیزاسیون و... می‌تواند سبب خروج محصول حاملگی و سقط شود.
  • عوامل پدری

 

بنا به گزارش‌ها وجود ناهنجاری‌های کروموزومی در اسپرم سبب افزایش خطر سقط می‌شود و در برخی پژوهش‌ها افزایش سنّ پدر نیز به‌طور چشمگیر سبب افزایش خطر سقط بوده است.

انواع سقط جنین

  • سقط خودبه‌خودی

 زمانی که سقط بدون استفاده از دارو یا وسیله انجام شود، به آن سقط خودبه‌خودی گفته می‌شود که در این حالت مرگ جنین معمولاً با خونریزی در اطراف ساک حاملگی همراه است که سبب جدا شدن محصول حاملگی از بافت زیرین و سبب تحریک انقباض رحم و دفع محصول حاملگی می‌شود. در همۀ زنان مراحل ذکر شده به دنبال هم اتّفاق نمی‌افتد و بسیار ممکن است در یکی از این مراحل متوقّف شده و دچار خونریزی شود؛ به همین دلیل سقط خودبه‌خودی به‌صورت زیر تقسیم می‌شود:

  • تهدید به سقط: خونریزی مختصر و به دنبال آن درد شکم می‌تواند به‌صورت کمردرد پایدار همراه با احساس فشار در لگن یا احساس ناراحتی مبهم در زیر شکم و با انقباضات ریتمیک در محدودۀ پایین شکم در خطّ وسط باشد، امّا دهانۀ رحم باز نیست.
  • سقط غیرقابل اجتناب: به دنبال پارگی آشکار پرده‌ها و آبریزش به همراه باز شدن دهانۀ رحم و درد و انقباض رحم، سقط اجتناب‌ناپذیر تلقّی می‌شود.
  • سقط ناقص: دهانۀ رحم کاملاً باز است و خونریزی قابل توجّه و دردهای انقباضی وجود دارد. در این نوع سقط بخشی از محصول حاملگی دفع شده است و بقایای حاملگی در رحم وجود دارد.
  • سقط کامل: در این موارد به دنبال خونریزی، درد و انقباض رحم، جفت و جنین به‌طور کامل ایجاد شده و دهانۀ رحم در معاینه بسته است.
  • سقط فراموش‌شده: این اصطلاح برای توصیف محصولات مردۀ بارداری برای روزها و هفته‌ها در رحم با دهانۀ رحم بسته به کار می‌رود.
  • سقط عفونی: هرگاه باکتری‌ها به داخل رحم راه یافته و در محصولات مردة بارداری تجمّع یابند، سقط عفونی بروز می‌کند. در سقط‌های القایی تحت شرایط غیربهداشتی یا سقط ناقص درمان‌نشده دیده می‌شود. تب، درد شکمی و ترشّحات بدبو و در موارد شدید علائم شوک و گسترش عفونت به خون دیده می‌شود.
  • سقط مکرّر یا عادتی: به بروز حداقل سه بار سقط پشت سر هم در هفتۀ بیستم بارداری یا پیش از آن اطلاق می‌شود.

 

  • سقط القایی

سقط القایی به معنی خاتمۀ بارداری به روش طبّی یا جرّاحی است، پیش از آنکه جنین قابلیت زنده ماندن داشته باشد.

طبقه‌بندی سقط القایی

  • سقط درمانی: برخی از بیماری‌های جنینی یا جرّاحی مادر دلیلی برای ختم بارداری محسوب می‌شوند، چون ادامۀ بارداری زندگی مادر را به خطر می‌اندازد.
  • سقط جنین ناهنجار: هرگاه ادامۀ بارداری منجر به تولّد نوزادی با ناهنجاری‌های متعدّد جسمی و ذهنی شود، براساس قوانین موجود و گرفتن مجوّز لازم سقط جنین انجام می‌شود.
  • سقط اختیاری: ختم بارداری به خواست مادر و نه به علل طبّی است. این نوع سقط یک عمل غیرقانونی و در تعارض با قوانین مذهبی، شرعی و عرفی است. گاهی به علّت اینکه به‌صورت مخفی است و افراد غیر پزشک آن را انجام می‌‌دهند، با عوارض وخیمی نظیر خونریزی، عفونت و حتّی مرگ همراه است.

روش‌های تشخیص و درمان

با گرفتن شرح حال دقیق و انجام آزمایش خون و سونوگرافی می‌توان سقط جنین را تشخیص داد. در مورد سقط کامل نیاز به درمان دارویی یا جرّاحی وجود ندارد، ولی در بعضی موارد نظیر سقط‌های ناکامل، سقط فراموش‌شده یا سقط‌های عفونی درمان دارویی یا جرّاحی لازم است. در موارد تهدید به سقط چنانچه جنین زنده باشد و مادر وضعیت پایداری از نظر علائم حیاتی داشته باشد، شاید بتوان با درمان دارویی و استراحت بارداری را ادامه داد. در مواردی که نارسایی دهانۀ رحم تشخیص داده می‌شود، عمل سرکلاژ (دوختن دهانۀ رحم) ضرورت دارد.

اقدامات لازم در زنان باردار مبتلا به خونریزی

  • در صورت وجود هرگونه خونریزی واژینال در دوران بارداری به پزشک مراجعه کنند.
  • در تمام زنان به‌خصوص زنان با گروه خونی RH منفی -که همسران با گروه خونی مثبت دارند- تجویز آمپول روگام ضروری است.
  • در زنانی که علّت سقط، داشتن جنینی با نقایص لولۀ عصبی است، یک ماه قبل از بارداری بعدی باید روزانه چهار میلی‌گرم اسیدفولیک مصرف شود.

احتمال بارداری موفّق پس از سقط چقدر است؟

اکثر زنانی که سابقۀ یک‌بار سقط را دارند، می‌توانند حاملگی و زایمان طبیعی داشته باشند، امّا حتماً قبل از بارداری بعدی مشاوره با پزشک را فراموش نکنند.

بهترین زمان بارداری بعدی پس از سقط چه زمانی است؟

براساس تحقیقات، به کسانی که قصد دارند پس از سقط باردار شوند، توصیه می‌شود سه تا شش ماه بعد برای بارداری بعدی اقدام کنند. ویزیت و مشاوره با پزشک قبل از کنار گذاشتن روش‌های پیشگیری بارداری توصیه می‌شود.

فصل گرما و عفونت‌های شایع زنان دکتر بیتا محبوب روشنکار - متخصّص زنان، زايمان و نازايي


در فصل گرما با افزایش اقبال همگانی به سفرهای تابستانی روبه‌رو هستیم. رعایت موارد خاصّ بهداشتی برای جلوگیری از عفونت‌های تناسلی و ادراری برای بانوان در سفر ضروری است، این نکات عبارت‌اند از:

  • در حین سفر به دلیل استفاده از اماکن عمومی احتمال عفونت‌های ادراری تناسلی بیشتر است، بنابراین حتّی‌الامکان از برخورد شیلنگ دستشویی به پرینه جلوگیری شود. مقداری آب همراه داشته باشید تا در صورت آلودگی آب یا قارچی بودن شیلنگ دستشویی از آن استفاده شود.
  • پوشیدن لباس‌های نخی و آزاد در طول سفر که به بدن نچسبد و جلوگیری از پوشیدن شلوار جین و لباس‌های تنگ که موجب افزایش کلونیزاسیون (رشد و تكثير عامل عفوني) و تجمّع باکتری‌ها در پرینه و رشد قارچی و میکروبی می‌شود.
  • خشک نگه داشتن پرینه و عدم مرطوب بودن لباس‌های زیر.
  • استفاده از لباس زیر نخی و عدم استفاده از لباس زیر نایلونی و الیاف‌دار؛ خشک کردن لباس‌های زیر با آفتاب یا استفاده از اتو در شرایطی که آفتاب نیست، همچنین استفاده از لباس زیر یک‌بار مصرف در سفرهایی که امکان شست‌وشو وجود ندارد و تعویض روزانۀ لباس زیر.

در فصل گرما استفاده از استخرهای عمومی بسیار رایج است، برای جلوگیری از عفونت‌های ناحیۀ دستگاه تناسلی پس از استفاده از استخر باید دوش گرفت و به‌طور کامل بدن خشک شود، همچنین پس از خارج شدن از استخر از ژل شست‌وشوی بانوان استفاده شود.

خانم‌ها در زمانی که داخل استخر هستند، از نشستن بر لبه‌های استخر جلوگیری کنند، چون لبه‌های استخر محلّ تجمّع قارچ و سایر باکتری‌های عفونت‌زا هستند.

بانوان در فصل گرما در صورت استفاده از پدهای بهداشتی حتماً هر چهار تا شش ساعت این پدها را تعویض کنند. همچنین پدها را از جنس مرغوب تهیّه کنند تا از ایجاد درماتیت تماسی جلوگیری شود. در صورت عفونت‌های مکرّر تناسلی ادراری از رفتن به استخر اجتناب کنند و با پزشک زنان مشورت کنند.

مسائل جنسی را چگونه به کودکان آموزش دهیم؟ طراوت رزاقی لنگرودی - کارشناس ارشد روانشناسی


برای اغلب افرادی که کودکی در راه دارند یا در ابتدای راه تعلیم و تربیت کودکشان هستند، پس از رشد جسمانی و سلامت وی آنچه دغدغۀ آنان است، تربیت کودک و رشد روانی اوست. همین موضوع باعث می‌شود تا در پی آموزش مهارت‌های فرزندپروری باشند و خود را مجهّز به سلاح علم کنند.

آنچه باید به آن توجّه کرد، وجود جنبه‌های مختلف از تربیت است که والدین باید به آن‌ها دقّت کافی داشته باشند. اغلب تربیت اجتماعی، جسمانی، فرهنگی و... را به قدر توان و کفایت و به‌درستی انجام می‌دهند. در این میان یک جنبه از تربیت -که اتّفاقاً از حسّاسیت و اهمّیت خیلی زیادی برخوردار است- یا نادیده گرفته می‌شود، یا به‌صورت سطحی و گذرا با آن روبه‌رو می‌شوند و آن تربیت جنسی کودک است.

وقتی حرف از تربیت جنسی می‌شود، شاید در ابتدا آنچه به آن فکر می‌کنیم، آموزش روابط جنسی است، امّا درواقع چنین نیست؛ تربیت جنسی کودک به موضوعاتی مثل شناخت اعضای مختلف بدن و کارکردهای آن، نقش جنسیتی انسان‌ها، هویّت جنسی کودک و در نهایت مراقبت‌های لازم از بدن و پیشگیری از تعرّضات جنسی اشاره می‌کند.

اغلب والدین به دلایل مختلف وظیفۀ تربیت جنسی کودکانشان را به‌صورت خودآگاه و ناخودآگاه به گروه‌های مختلف اجتماعی مثل اولیای مدرسه، همسالان و مربّیان مذهبی و... یا حتّی رسانه‌های جمعی می‌سپارند؛ در حالی که وظیفۀ اصلی این نوع از تربیت همانند باقی جوانب تربیتی برعهدۀ والدین است و والدین وظیفه دارند این تعلیمات را از طرق صحیح بیاموزند و به کودکان خود منتقل کنند، امّا اگر به دنبال معنی کلّی از تربیت جنسی کودک هستیم، باید بگوییم معنای آن فراهم آوردن زمینۀ مناسب برای رشد غریزۀ جنسی در کودکان است.

در بخش نخست ابتدا به موضوع کنجکاوی‌های جسمی ‌و جنسی کودکان در سه دورۀ مختلف سنّی برای شناخت بدن و به‌خصوص آلت تناسلی کودک، همچنین نحوۀ پاسخگویی والدین به سؤالات جنسی کودکان اشاره می‌کنیم و پس از آن موضوع رفتارهای جنسی را در کودکان در سنین مختلف، همچنین بهنجار یا ناهنجار بودن آن را بررسی می‌کنیم.

کودک تا حدود دو سالگی توجّه چندانی به شناخت اندام تناسلی خود نشان نمی‌دهد و کشف دنیای اطراف و آزمودن حواس پنج‌گانه‌اش برای او جالب و جذّاب است و این باعث می‌شود که در این دوره تنها روش لذّت بردن او در زمینۀ جسمی ‌و جنسی از طریق مک زدن به پستان مادر یا پستانک یا شیشۀ شیر اتّفاق بیفتد و در حقیقت از این روش برای بقای جسم و کسب لذّت به شکل توأمان بهره‌مند می‌شود.

کودکان از روش‌های مختلفی برای شناخت اعضای بدن خود استفاده می‌کنند، معمولاً بعد از دو سالگی کودک شروع به کشف بدن خود می‌کند. از طریق دیدن و لمس اعضای بدن خود به شناخت می‌رسد و اینجاست که توجّه او به تفاوت‌های بین جنس زن و مرد جلب می‌شود و تلاش می‌کند تا از طریق نزدیک شدن به جنس مخالف خود از این تفاوت‌ها سر در بیاورد. در این زمان والدین نقش بسیار مهمّی را ایفا می‌کنند، زیرا قرار دادن کودک در مقابل میزان مناسبی از اطّلاعات -که حسّ کنجکاوی کودک را ارضا کند- بسیار مهم است. باید به کودک کمک کنیم که اطّلاعات مختصری از طریق کتاب، نقّاشی و صحبت دربارۀ این تفاوت‌ها - در حدّی که برای او قابل درک و فهم باشد- به‌دست آورد و در مقابل کنجکاوی‌های او جبهه نگیریم و اگر او را در حال تماشای خود یا دیگران یا لمس بدنش دیدید، تنها کاری که می‌تواند در این موقعیت کمک کند، این است که معرکه‌ای از بازی و فعّالیت مهیّا کنید تا به این وسیله ذهن کودک از تمرکز محض به این موضوع پرت شود. از این طریق کودک در عین حال که جسم خود را کشف می‌کند، تا حدودی حسّ کنجکاوی‌اش ارضا می‌شود.

 به‌ دلیل واکنش‌های مثبت یا منفی والدین، این رفتارهای کنجکاوانه‌ تقویت نمی‌شود و تبدیل به عادت نخواهد شد. در نتیجه این موضوع که کودک در این ردۀ سنّی برای کشف شکل و فرم و کارکرد اندام‌های مختلف بدن خود و جنس مخالف از طریق دیدن و لمس کردن اندام اقدام می‌کند، کاملاً طبیعی و اقتضای سنّ اوست، ولی نکتۀ مهم در این زمینه این است که والدین با هوشیاری و مهارت لازم ذهن و عملکرد کودک را به سمت و سوی دیگری سوق دهند تا این رفتار کنجکاوانۀ کودک تبدیل به یک عادت مخرّب نشود‌؛ به‌طور مثال مادری ناگهان با صحنه‌ای مواجه می‌شود که برایش ناخوشایند است، مثلاً پسر خود را در حال لمس آلت تناسلی خود می‌بیند، هرچند دیدن این وضعیت مطلوب نیست، ولی بهترین نحوۀ برخورد با این وضعیت این است که مادر بی‌آنکه نشان دهد که متوجّه موردی شده، از پسر خود بخواهد که با هم وارد بازی خاصّی مثل خمیربازی، رفتن به پارک یا هر نوع بازی دیگر -که می‌تواند برای آن کودک جذّاب باشد- شوند و به این صورت پسر خود را از آن حالت خاص بیرون بیاورد و متوجّه فعّالیت دیگری کند. نکتۀ طلایی در این موارد آن است که واکنش والدین کنترل شود تا تقویت مثبت یا منفی در پی نداشته باشد و چون معمولاً دست‌های کودک در این موقعیت‌های کشف و بررسی درگیر خواهد بود، تلاش والدین در به‌کارگیری دست‌ها در بازی‌های دیگر مشهود باشد، بازی‌هایی مثل خمیربازی، گل‌بازی، نقّاشی، یا حتّی نواختن موسیقی.

در سه تا پنج سالگی کودک نسبت به والد جنس مخالف خود کشش و تمایلی در خود احساس می‌کند که حتّی گاهی به این نتیجه می‌رسد که اگر والد جنس مخالف من در کنار همسر خود می‌نشیند یا می‌خوابد در حقیقت پای خیانت به وی در میان است.

این دوره از زندگی کودک بسیار مهم و حسّاس است، چون والدین آگاه کودک را به سمت والد جنس موافق (مثلاً پسر با پدر و دختر با مادر) خود سوق می‌دهند تا از این راه به کودک کمک کنند به‌درستی با جنسیت خود و نقش‌های زنانه یا مردانه آشنا شود و موضوع همانندسازی به‌خوبی و به‌درستی اتّفاق بیفتد. در این دوره توصیه می‌شود که تماس جسمی‌ کودکان با والد جنس مخالف خود به حداقل برسد، چون کنجکاوی‌های جنسی کودک در این سن ممکن است با نزدیک شدن‌های عمدی وی به والد جنس مخالف اشکالاتی را از نظر عاطفی و روانی به‌وجود بیاورد.

 گروه سنّی بعدی کودکان پنج تا هفت ساله‌ای هستند که سؤالات مختلفی در ذهن خود دارند و به دنبال پاسخ به هر راهی سر می‌زنند. در این دوره معمولاً سؤالاتی مثل نحوۀ بچّه‌دارشدن والدین، چگونگی به دنیا آمدن کودک و تغییرات جسمانی ابتدایی -که در دوران بلوغ با آن مواجه می‌شوند- در ذهن آنان به وجود می‌آید. وظیفۀ والدین در این دوران پاسخ دادن به سؤالات در نهایت آرامش و به حدّ لازم است، مثلاً در مقابل سؤال کودک -که می‌خواهد بداند چگونه به وجود آمده است- لزومی ندارد که والدین به مراحل دقیق باروری اشاره داشته باشند، بلکه با توضیح اینکه: «من و پدرت همدیگر را دوست داشتیم و بعد از اینکه با هم عروسی کردیم، وقتی یه مدّت گذشت، فهمیدیم که دوست داریم مامان و بابا بشیم، اون‌وقت بود که مامان رفت پیش خانم دکتر و اون به ما کمک کرد که تو بیای توی شکم من و بعد از چند ماه که تو توی شکم من بزرگ شدی، من رفتم بیمارستان و خانم دکتر کمک کرد که تو به دنیا بیای». از این راه کودک با لذّت به داستان زیبای تولّد خود گوش می‌دهد و از طرفی سؤالات و ابهامات ذهنی‌اش برطرف می‌شود.

در مجموع همان‌طور که گفته شد، شناخت نوع کنجکاوی کودکان در هر دورۀ سنّی و نحوۀ ارضای این حس و پاسخگویی به سؤالات او آن‌چنان مهم است که کودک می‌تواند از این راه رشد روانی جنسی خود را در مسیر درست ادامه دهد.

نکتۀ پُراهمّیتی که باید به والدین عزیز متذّکر شد، این است که در مقابل این کنجکاوی به‌حقّ کودکان خود واکنش منطقی نشان بدهید و آگاه باشید که عصبانی شدن از کودک یا منع مستقیم آنان از پرسیدن و کشف آنچه برایشان مبهم و نامفهوم است، ممکن است باعث این شود که کودک منبع کسب اطّلاعات خود را از شما به منابع دیگر -که نامطمئن و نامناسب است- تغییر دهد که متأسّفانه این موضوع سبب بسیاری از اختلالات و ناهنجاری‌های روانی و جنسی در بزرگسالی آنان خواهد شد.

خطرات کم‌کاری تیروئید در بارداری دکتر زهرا عباسی رنجبر - فوق تخصّص غدد درون‌ریز و متابولیسم


غدّۀ تیروئید یکی از غدد داخلی است که پروانه‌ای‌شکل است و در قسمت جلو و پایین گردن قرار دارد. وظیفۀ غدّۀ تیروئید ساخت هورمون تیروئیدی است. هورمون تیروئید به انرژی بدن و عملکرد مغز، قلب، عضلات و سایر ارگان‌های بدن کمک می‌کند. حاملگی بر عملکرد تیروئید تأثیر می‌گذارد و حتّی می‌تواند باعث تغییر سایز آن شود. شایع‌ترین علّت کم‌کاری تیروئید در بارداری بیماری خودایمنی هاشیموتو است. درمان ناکافی مادری که قبلاً دچار کم‌کاری تیروئید بوده، یا درمان بیش از حدّ مادری که دچار پرکاری تیروئید بوده، می‌تواند در بارداری باعث ایجاد کم‌کاری تیروئید شود.

عوارض کم‌کاری تیروئید در زنان باردار به صورت کم‌خونی، درگیری عضلانی (ایجاد درد و ضعف در عضله)، نارسایی قلبی، پره اکلامپسی و اکلامپسی (مسمومیت حاملگی)، اختلالات جفت، وزن پایین نوزاد و خونریزی پس از زایمان دیده می‌شود. این عوارض بیشتر در موارد شدید به‌وجود می‌آید و در موارد خفیف علامتی ندارد.

در نوزاد هورمون تیروئید نقش اساسی در رشد جنین دارد. کم‌کاری شدید تیروئید در مادر اگر درمان نشده باشد، می‌تواند باعث اختلال رشد مغز در جنین باشد، به‌خصوص در کسانی که کمبود ید دارند، این حالت بیشتر دیده می‌شود. البته اختلالات خفیف در رشد مغز جنین در مواردی که مادر کم‌کاری خفیف دارد هم دیده می‌شود، بنابراین بهتر است مادران آزمایش تیروئید را زمانی که تمایل به بارداری دارند یا در ماه‌های نخست بارداری هستند، به‌خصوص کسانی که عامل خطر ابتلا به بیماری تیروئید را دارند، انجام دهند.

اگر خانمی مبتلا به کم‌کاری تیروئید باشد، حتماً باید قبل از بارداری از کنترل تیروئید خود اطمینان داشته باشد و بلافاصله پس از بارداری هم آزمایش تیروئید انجام دهد. میزان نیاز به هورمون تیروئید در بارداری حدود پنج تا پنجاه درصد افزایش می‌یابد، حتّی گاهی لازم است مقدار دارو دو برابر شود، بنابراین باید مصرف دارو هم با نظر پزشک افزایش یابد. درمان کم‌کاری تیروئید قرص لووتیروکسن است که در بارداری هم مصرف آن بلامانع است.

در طیّ بارداری آزمایش تیروئید باید هر شش تا هشت هفته کنترل شود. اگر مقدار لووتیروکسین تغییر داده شد، باید چهار هفته بعد آزمایش انجام شود. معمولاً پس از زایمان مقدار دارو به میزان قبل از بارداری خواهد رسید. باید دقّت کرد که مصرف ویتامین‌ها، آهن و کلسیم با مصرف قرص لوتیروکسین حداقل سه تا چهار ساعت فاصله داشته باشد.

برای پیشگیری از عوارض کم‌کاری تیروئید باید به نکات زیر توجّه کرد:

  • همۀ خانم‌هایی که تمایل به بارداری دارند، به‌خصوص کسانی که عامل خطر بیماری تیروئید را دارند، از نظر تیروئید آزمایش شوند.
  • زمانی که به علّت کم‌کاری تیروئید تحت درمان هستند، باید قبل از بارداری از طبیعی بودن آزمایش تیروئید اطمینان حاصل کنند.
  • در بارداری میزان دارو نیاز به تغییر دارد که این کار باید تحت نظر پزشک انجام گیرد.

افراد در معرض خطر کم‌کاری تیروئید در طیّ بارداری

  • افرادی که در مناطق با یُد پایین زندگی می‌کنند.
  • کسانی که سابقۀ فامیلی بیماری تیروئید دارند.
  • سابقۀ شخصی وجود آنتی‌بادی مثبت بر ضدّ پراکسیداز، داشتن گواتر، سنّ بالای 30 سال، دیابت نوع یک، سابقۀ رادیوتراپی سر و گردن، سابقۀ زایمان زودرس سقط، سابقۀ چندقلویی، چاقی شدید ( BMIبیشتر از 40)، نازایی، سابقۀ عمل تیروئید و سابقۀ مصرف داروهایی مانند آمیودارون و لیتیوم.
  • خوشبختانه در حال حاضر همۀ نوزادان از نظر بیماری تیروئید در بدو تولّد بررسی می‌شوند و موارد کم‌کاری تیروئید شناسایی و تحت درمان قرار می‌گیرند.
  • از نظر رژیم غذایی مصرف سبزی‌های سبز مانند اسفناج و کاهو مفید است. مصرف میوه‌هایی مانند توت‌فرنگی، بلوبری و تمشک -که سرشار از آنتی‌اکسیدان هستند- توصیه می‌شود.
  • غذاهای حاوی ویتامین دی و امگا 3 باید مصرف ‌شوند. این غذاها شامل ماهی سالمون، تخم مرغ، مغز گردو، تخم کتان و قارچ است. لبنیات باید به میزان کافی مصرف شود. مصرف آجیل ازجمله بادام درختی، گردو، تخم کدو و تخم کتان به عنوان میان‌وعده توصیه می‌شود. از مصرف غذاهای گواترزا مانند انواع کلم، سویا و شیر سویا پرهیز شود، همچنین مصرف احشا مانند کبد و کلیه -که پر از اسیدهای چرب هستند- باید محدود شود.

نکاتی که بهتر است در مورد نوزاد تازه متولّدشده بدانیم دکتر روشنک کدیور - متخصص بيماري‌هاي كودكان و نوزادان


کلّیۀ نوزادان را باید متخصّص کودکان و نوزادان در بیمارستان معاینه کند، امّا گاهی علائمی ممکن است دیرتر ظاهر شود، بنابراین ضروری است که در ۴۸ ساعت اول پس از ترخیص، بار دیگر متخصّص کودکان آنان را معاینه کنند، مثلاً بعضی از صداهای قلبی (سوفل‌ها) را دیرتر می‌توان شنید.

کاپوت سالکسیدانوم

کاپوت سالکسیدانوم یک تورّم منتشر، بعضی اوقات خون‌مرده و متورّم ِنسجِ نرمِ جمجمه است که گاهی ممکن است از سوچورها (درزهای جمجمه) عبور کند‌ و در زایمان‌های طبیعی دیده می‌شود. ورم معمولاً در اولین روزهای زندگی نوزاد برطرف خواهد شد. روی ‌هم‌افتادگی استخوان‌های پاریتال نیز شایع است؛ در این موارد نیاز به اقدام درمانی نیست.

سفال هماتوم

سفال هماتوم یک خونریزی زیر پریوست استخوان جمجمه است که معمولاً به یکی از استخوان‌های جمجمه محدود می‌شود. سفال هماتوم در ۱ تا ۲ درصد از زایمان‌ها اتّفاق می‌افتد. ورم معمولاً در ساعات اولیة بعد از تولّد قابل رؤیت نیست. این ورم را معمولاً افراد خانوادۀ نوزاد مشاهده و لمس می‌کنند. به‌طور معمول بیشتر این سفال هماتوم‌ها بین دو هفته تا سه ماه بسته به اندازه‌ای که دارند، جذب می‌شوند. بعضی از آن‌ها ممکن است کلسیفیه شوند. ۱۰ تا ۲۵ درصد از آن‌ها به همراه شکستگی خطّی استخوان جمجمه است.

آکنۀ نوزادی (جوش)

تقریباً ۲۰ درصد نوزادان طبیعی یک یا چند کُمدُن در ماه‌های اول تولّد دارند. کمدن‌های سربسته بیشتر روی گونه‌ها و پیشانی نوزاد دیده می‌شوند. علّت ایجاد این جوش‌ها معلوم نیست، امّا شاید مربوط به عبور هورمون‌های اندروژن مادر یا فعّالیت غدد آدرنال نوزاد یا افزایش پاسخ حسّاسیتی نوزاد به هورمون‌های اندروژن باشد. معمولاً در عرض چند ماه خوب می‌شود و نیاز به درمان خاصّی نیست.

زردی

 تقریباً ۶۰ درصد نوزادان ترم (با سنّ کامل بارداری) و ۸۰ درصد نوزادان نارس در اولین هفتۀ زندگی خود دچار زردی می‌شوند؛ با توجّه به اینکه افزایش بیلی‌روبین غیرمستقیم می‌تواند روی سیستم عصبی نوزاد تأثیر بگذارد، لازم است به محض ایجاد زردی در پوست نوزادان به متخصّص کودکان و نوزادان مراجعه کنید و پیگیری‌های لازم انجام شود. از درمان‌های سنّتی در منزل و پیروی از باورهای غلط اجتناب کنید.

کودک؛ ضربۀ مغزی و واکنش ما دکتر حسام‌الدین اصغرنیا - بورد تخصّصی مغز و اعصاب و ستون فقرات


دوران کودکی دوران زمین خوردن و آسیب است. هر کودکی ممکن است در این دوران بر اثر بازی یا ورزش‌هایی که انجام می‌دهد، دچار آسیب شود. برخی از این آسیب‌ها مانند ضرباتی که به سر وارد می‌شوند، می‌توانند موجب ضربۀ مغزی شوند. آسیب‌های مغزی می‌توانند عوارض دائمی و شدیدی داشته باشند. برطبق آمارهای موجود بیشترین ضربه‌ها در بازی دخترانه ایجاد می‌شود.

ضربۀ مغزی چیست؟

ضربۀ‌ مغزی درواقع ضربه‌ای است که به مغز وارد می‌شود و موجب می‌شود مغز در داخل جمجمه به جلو و عقب لرزانده شود و درنتیجه عملکرد معمول مغز به‌صورت موقّت یا دائم دچار اختلال شده، یا به‌طور کامل متوقّف شود. تصادفات رانندگی و وارد آمدن ضربه به سر با جسمی سخت از مهم‌ترین عواملی هستند که می‌توانند به ضربۀ مغزی منتهی شوند. ضربۀ مغزی در کودکان خردسالی که هنوز به حرف نیامده‌اند، از کودکان زیر سنّ دبستان خطرناک‌تر است، زیرا این کودکان قادر نیستند که نشانه‌های ضربۀ مغزی را به زبان بیاورند، بنابراین دانستن علائم ضربۀ مغزی در کودک اهمّیت بسیار زیادی دارد.

گاهی اوقات ضربۀ مغزی تا زمانی که آسیب جدّی نشود، علائمی را نشان نمی‌دهد؛ حتّی گاهی علائم ضربۀ مغزی در کودکان ساعت‌ها و روزها بعد از صدمه ظاهر می‌شود.

شکستگی جمجمه

جمجمه بسیار سخت است، امّا چون این سختی در کودکان کمتر است، اگر ضربه شدید باشد، می‌تواند موجب ترک استخوان جمجمه شود؛ این مشکل شکستگی جمجمه نامیده می‌شود. اگر لبه‌های تیز استخوان شکسته به مغز فشار آورند، می‌توانند به بافت‌های ظریف آن آسیب برسانند و منجر به خونریزی در مغز شوند. یکی از نشانه‌های شکستگی جمجمه خروج مایع روشن یا خونریزی بینی و گوش است.

علائم ضربۀ مغزی در کودکان

این علائم به سه گروه تقسیم می‌شود:

  • علائم ضربۀ مغزی در شیرخواران
  • هنگامی که سر نوزاد را تکان می‌دهید، درد دارد و گریه می‌کند.
  • کج‌خلقی شیرخوار
  • ایجاد اختلال در عادات خواب نوزاد (ممکن است کمتر یا بیشتر بخوابد)
  • استفراغ
  • ایجاد برآمدگی یا کبودی در سر
  • علائم ضربۀ مغزی در کودکان نوپا

منظور از کودکان نوپا کودکانی هستند که راه افتاده‌اند، امّا کمتر از دو سال دارند. علائم در این کودکان شامل موارد زیر است:

  • سردرد
  • تهوّع یا استفراغ
  • تغییر رفتار
  • تغییرات خواب
  • گریه کردن بیش از حد
  • کاهش علاقۀ کودک به بازی کردن یا انجام فعّالیت‌های مورد علاقه‌اش
  • علائم ضربۀ مغزی در کودکان بالای دو سال
  • سرگیجه یا ناتوانی در ایجاد تعادل بدن
  • دوبینی یا تاری دید
  • حسّاسیت به نور
  • حسّاسیت به سر و صدا
  • خیالبافی بیش از حد
  • ناتوانی در تمرکز
  • اختلالات حافظه
  • فراموش کردن وقایع اخیر
  • پاسخ کُند به سؤالات
  • تغییرات خلق‌وخو مانند تحریک‌پذیری، غمگینی و حسّاس شدن یا عصبانیت بیش از حد
  • خواب‌آلودگی
  • تغییرات در الگوی خواب
  • اختلال در خواب

در زمان وقوع ضربه به سر والدین باید به نکات زیر توجّه کنند:

  • آیا عملکردهای کودک معمولی است؟
  • آیا تغییرات رفتاری در کودک وجود دارد؟
  • آیا کودک اختلال خواب را تجربه می‌کند؟

اگر کودک بعد از ضربه به سر علائم زیر را دارد، حتماً باید به پزشک مراجعه شود:

  • استفراغ بعد از ضربه
  • بیدار شدن یا به خواب رفتن برای کودک سخت باشد.
  • تشنّج
  • چُرت زدن یا خواب‌آلودگی پس از وقوع ضربه به سر
  • کاهش سطح هوشیاری پس از وقوع ضربه به سر
  • مشکلات بینایی پس از ضربه

در صورت شک به خونریزی مغزی پس از ضربۀ وارد شده به سر، پزشک معمولاً سی‌تی‌اسکن یا ام آر ای تجویز می‌کند. اگر کودک نامتعادل باشد و مردمک چشم‌هایش بزرگ‌تر از حالت عادی و مردمک دو چشم نامتقارن باشد، نشان‌دهندۀ تورّم مغزی ناشی از ضربه است. این موقعیت اورژانسی است.

حفظ باروری دکتر رؤیا کبود مهری - فلوشیپ فوق تخصّص نازایی و IVF و دارای گواهینامۀ سونوگرافی زنان و مامایی


میزان شیوع سرطان با افزایش سن به‌خصوص سنّ بالاتر از پنجاه سال افزایش می‌یابد، امّا امروزه هزاران زن و مرد مبتلا به سرطان در سنین جوانی شناسایی می‌شوند که در هنگام بروز این بیماری هنوز فرزندی ندارند و می‌خواهند در آینده فرزند داشته باشند.

درمان‌های پیشرفته علیه سرطان باعث کاهش شدید مرگ‌ومیر ناشی از سرطان می‌شود، ولی همین درمان‌ها باعث افزایش یک‌سری عوارض ناخواسته مانند ناباروری در زن و مرد می‌شود. همۀ بیماران جوان مبتلا به سرطان قبل از جرّاحی و شروع شیمی‌درمانی و رادیوتراپی  باید تحت مشاورۀ دقیق در مورد روش‌های حفظ باروری توسّط متخصّصان زنان باتجربه قرار بگیرند. در کل هشتاد درصد سرطان‌ها در حال حاضر قابل درمان‌اند و دو درصد زنان در سنین تولید مثلی درگیر سرطان هستند. تخمدان برخلاف بیضه شامل تعداد ثابتی از تخمک است.

تا سال‌های اخیر انجام IVF با تخمک و جنین فریزشده به عنوان تنها روش‌های ممکن برای باردار شدن خانم‌ها بعد از درمان ضدّ سرطان بود و این روش‌ها در دختران قبل از بلوغ کارایی نداشت، ولی امروزه فریز بافت تخمدان قابل انجام است و با این روش احتمال بارداری خودبه‌خود و برقراری سیکل‌های قاعدگی بعد از پیوند مجدّد نیز وجود دارد.

شیمی‌درمانی و رادیوتراپی باعث تخریب فولیکول‌های تخمدان، کاهش ذخیرۀ تخمدان در زنان و موجب کاهش تعداد و حرکت و مورفولوژی (ریخت‌شناسی) اسپرم در مردان می‌شود. این خطرات در مورد تعدادی از رژیم‌های شیمی‌درمانی -که شامل سیکلوفسفامید و بوسولفان و پیوند مغز استخوان است- شدیدتر است. رادیوتراپی با دوز 20GY -که به‌صورت منقسم در شش هفته داده می‌شود- با احتمال 95 درصد عقیمی در کودکان و زنان جوان همراه است. تخمدان دختران جوان به نسبت زنان با سنین بالاتر دارای ذخیرۀ بیشتری از تخمک است، بنابراین در مقابل داروهای شیمی‌درمانی مقاوم‌تر است. در زنان با سنین بالاتر احتمال نارسایی تخمدان بیشتر است.

افراد کاندیدا برای حفظ باروری

محاسبۀ خطر برای وقوع نارسایی زودرس تخمدان به دلیل وجود عوامل مداخله‌گر مانند سن، مرحلۀ بیماری و نوع داروی شیمی‌درمانی مورد استفاده بسیار چالش‌برانگیز است، ولی بیمارانی که به دنبال درمان احتمال کاهش باروری بیش از پنجاه درصد داشته باشند و پیش‌بینی شود امید به زنده ماندن آنان بعد از پنج سال بیشتر از پنجاه درصد باشد، کاندیدای خوبی برای حفظ باروری قبل از شروع درمان هستند. البته توجّه به این نکته حائز اهمّیت است که همۀ سرطان‌ها و داروهای شیمی‌درمانی با کاهش باروری همراه نیستند. همان‌طور که قبلاً گفته شد کاهش باروری به دنبال پیوند مغز استخوان و رادیوتراپی کلّ لگن تقریباً صد درصد است، همچنین بیمارانی که کاندیدای مرحلۀ دوم شیمی درمانی هستند، به دلیل تهاجمی‌تر بودن داروهای مورد استفاده در مرحلۀ دوم کاندیدای اقدامات حفظ باروری هستند.

چندین روش برای حفظ باروری در بیماران قبل از شروع داروهای ضدّ سرطان وجود دارد که شامل موارد زیر است:

  • حفظ تخمک و اسپرم

این روش در دختران و پسران ازدواج‌نکرده استفاده می‌شود. در گذشته نیاز به حداقل چهار هفته زمان برای گرفتن تخمک وجود داشت، امّا در حال حاضر با توجّه به پروتکل‌های جدید IVF این زمان به دو هفته کاهش یافته است. روش‌های مختلفی برای گرفتن تخمک وجود دارد که بهترین آن برداشتن تخمک از طریق واژن زیر گاید سونوگرافی است، زیرا برای رسیدن به تولّد زنده باید حداقل تعداد بیست تخمک به دست آوریم.

  • حفظ جنین

برای افرادی که ازدواج کرده‌اند، از فریز جنین استفاده می‌شود که انتقال جنین فریز بعد از بهبود سرطان با نتایج خوبی از نظر باروری همراه بوده است.

  • فریز بافت تخمدان

در مواقعی که در برخی از سرطان‌ها مانند بدخیمی هماتولوژیک به تأخیر انداختن شیمی‌درمانی به صلاح بیمار نباشد و فرصت دو هفته‌ای برای گرفتن تخمک وجود نداشته باشد یا در دختران نابالغ می‌توان بافت تخمدان را به روش لاپاراسکوپیک خارج کرد و فریز کرد که می‌توان این بافت را به‌ مدّت یک سال در وضعیت فریز نگه داشت و بعد از بهبود بیمار به وی پیوند زد. مزیّت این روش علاوه بر بازگرداندن باروری، بهبودی وضع بالینی بیمار مانند رفع علائم یائسگی و برقراری قاعدگی طبیعی خواهد بود. تاکنون صد تولّد زنده ناشی از پیوند تخمدان ثبت شده است.

علاوه بر سرطان یک‌سری دیگر از بیماری‌ها مانند اندومتریوز و بیماری‌های اتوایمیون -که کاندیدای درمان‌های مخرّب‌اند و می‌توانند ذخیرۀ تخمدان را کاهش دهند- کاندیدای حفظ باروری هستند.

مردان هم به سرطان پستان مبتلا می‌شوند دکتر سیّده ستاره رودباری - متخصّص جرّاحی عمومی


فراوانی سرطان پستان مردان در نواحی مختلف دنیا متفاوت است و بیشترین میزان شیوع را کشورهای آفریقایی دارند. در آمریکا در سال 2007 دو هزار و سی مورد سرطان پستان مردان شناسایی شد که 1.1% کلّ موارد سرطان پستان را در هر دو جنس شامل می‌شد. در آن سال 450 مرد از این بیماری در آمریکا فوت شدند.

خطر سرطان پستان مردان با افزایش تماس با استروژن (مشابه سرطان پستان زنان) یا با کاهش آندوژن ارتباط دارد. بیشترین ارتباط سرطان پستان مردان با سندروم کلاین‌فلتر (XXY) است که 14 تا 50 درصد در افزایش خطر ابتلا به سرطان پستان مردان قرار دارند و 3% کلّ موارد سرطان پستان مردان را به خود اختصاص می‌دهند. مردانی که ناقل ژن BRCA1 و جهش ژن  BRCA2هستند نیز در افزایش خطر ابتلا به سرطان پستان قرار دارند.

موارد زیر به عنوان عوامل خطر ابتلا به سرطان پستان در مردان گزارش شده است:

بیماری مزمن کبدی، سیروز (التهاب شدید کبد)، مصرف مزمن الکل، شيستوزوميازيس، سابقۀ التهاب بیضۀ ناشی از اریون، بیضه‌های نزول‌نیافته، آسیب بیضه و تماس محیطی با هورمون‌های زنانگی. در مقابل ژنیکوماستی (بزرگ شدن خوش‌خیم پستان مردانه در اثر رشد غیرطبیعی غدد پستانی) به‌تنهایی خطر ابتلا به سرطان پستان مردان را افزایش نمی‌دهد.

تظاهرات بالینی سرطان پستان مردان مشابه سرطان پستان زنان است، امّا متوسّط سنّ بروز دیرتر از زنان است (60 سال در مقابل 53 سال). از آنجا که تشخیص سرطان پستان در مردان زیاد مورد توجّه قرار نمی‌گیرد و برای مردان برنامۀ غربالگری ماموگرافی وجود ندارد، اغلب مردان در مراحل پیشرفته‌تری از بیماری نسبت به زنان مراجعه می‌کنند. تمام انواع هیستوپاتولوژیک (بافت آسیب‌شناسی) سرطان پستان در مردان هم رخ می‌دهد و داکتال کارسینوم (سرطان مهاجم مجاری سینه) 70% موارد را شامل می‌‌شود، ولی لوبولار کارسینوم (سرطان غدد پستان) در مردان نادر است. بسیاری از موارد سرطان پستان مردان، هورمون مثبت هستند و درصد مثبت بودن هورمونی‌شان نسبت به زنان بیشتر است و مشابه زنان مرحلۀ بیماری عمده‌ترین عامل پیش‌آگهی است. طبق پژوهش‌های انجام‌شده نتیجۀ درمان سرطان پستان مردان در قیاس با سرطان پستان زنان مرحله‌ به‌ مرحله یکسان است و جنس مرد به‌تنهایی اثر منفی بر نتیجۀ درمان ندارد، ولی سرطان پستان مردان سیاه‌پوست نتایج درمانی بدتری نسبت به مردان سفیدپوست دارد.

درمان اولیۀ موضعی تمامی ‌موارد سرطان پستان مردان ماستکتومی کامل (برداشتن کامل پستان) است. در بعضی از مردان در مراحل اولیه می‌توان جرّاحی حفظ پستان را مورد نظر قرار داد، امّا از آنجا که در اغلب موارد توده در ناحیۀ زیر آرئول قرار دارد و مقدار بافت پستانی اغلب مردان ناچیز است، امکان اجرای جرّاحی حفظ پستان مردان ناممکن می‌‌شود. در اجرای جرّاحی همان ملاحظاتی که برای جرّاحی غدد لنفاوی در سرطان پستان زنان توصیه می‌شود، برای سرطان پستان مردان نیز مورد نظر قرار داده می‌شود و اغلب در شرایطی که درگیری غدد لنفاوی به‌صورت بالینی وجود ندارد، توصیه به بیوپسی غدد لنفاوی پیشاهنگی می‌شود.

انجام رادیوتراپی پس از انجام ماستکتومی در سرطان پستان مردان به همان اصول سرطان پستان زنان استوار است و اصول انجام آن نیز در سرطان پستان زنان و مردان یکسان است. تاموکسیفن اساس درمان هورمونی سرطان پستان مردان هورمون مثبت است و هنوز پژوهشی که در آن از داروهای هورمونی آروماتاز اینهیبیتور (داروهایی که تبدیل آندروژن به استروژن را مهار می‌کنند) در سرطان پستان مردان استفاده شده باشد، وجود ندارد. سرطان پستان متاستاتیک (گسترش‌یابنده) در مردان نیز مشابه سرطان پستان متاستاتیک زنان درمان می‌شود.

نکاتی مهم دربارۀ حرکات جنین دکتر مرجان پورحیدری -متخصّص جرّاحی زنان و زایمان


شايد يكي از بهترين و جالب‌ترين  مراحل بارداري حركت‌های جنين باشد که مادر آن را احساس می‌کند. حركات جنين از هفتۀ ٧ تا ٨ بارداري شروع می‌شود، ولي مادر باردار از هفتۀ ١٦ تا ٢٢ بارداري مادر می‌تواند اين حركات را حس كند.

اين حس در مادران متفاوت است، مثلاً مادران چاق -كه چربي شكمي حدود ١٠ تا ١٥ سانت دارند- ممكن است به‌خوبي این حركات را تشخيص ندهند. حركات جنين در ابتدا خفيف و كوتاه است، امّا در ميانۀ بارداري حركات جنين منظّم و شديدتر می‌شود، به‌طوري كه بين هفتۀ ٢٨ تا ٣٢ بيشترين حركات جنين را داريم و از ٣٢ به بعد حركات جنين به دليل كم شدن حجم مايع و افزایش اندازۀ جنين كاهش می‌یابد. در اواخر بارداري نیز حركات چرخشي كمتر می‌شود و بيشتر حركت دست و پای جنين احساس می‌شود.

در مواردی که مادر به حركت نداشتن جنين شک دارد، بايد مقداری غذا بخورد و به پهلو بخوابد و در حالت استراحت دستش را روي شكم بگذارد، سپس حركت جنينش را به مدّت شصت دقيقه بشمارد. البته در مورد تعداد حركت طبیعی اتّفاق نظر وجود ندارد، امّا وجود ده حركت در يك ساعت مورد قبول است.

اگر در عرض دو ساعت جنين حركت نكرد، مادر بايد سريعاً به پزشك معالجش مراجعه كند. كاهش حركت جنين می‌تواند به دليل كاهش رشد جنين و اختلال خون‌رساني به جنين باشد. همچنین كاهش حركت می‌تواند به دليل كاهش مايع آمينوتيك و به خطر افتادن جان جنين باشد.

چرخيدن بند ناف دور گردن جنين و گره خوردن آن می‌تواند در ابتدا با افزايش حركات شديد، سپس با كاهش حركات همراه باشد. بنابراين توصيه می‌شود مادران باردار در ماه‌هاي آخر حركات جنينشان را كنترل كنند و در صورت كاهش يا عدم حركت جنين در منزل غذايي بخورند و به مدّت يك ساعت در حالت استراحت حركات جنين را بشمارند و در صورت عدم حركت يا كم بودن حركت حتماً در اسرع وقت با پزشك معالج خود تماس بگیرند يا به يك مركز درماني مراجعه کنند.

 

توصیه‌های نوروزی برای خانم‌های باردار دکتر طاهره زارع‌ یوسفی - متخصّص زنان و زایمان


زنان باردار مانند سایر خانم‌های ایرانی دوست دارند با خانه‌ای تمیز به استقبال بهار بروند، امّا برای انجام این کار باید به نکات مهمّی توجّه کنند. اگر امسال باردارید، وضعیت‌ شما با سال‌های قبلی خیلی فرق می‌کند و باید از انجام بعضی کارها چشم‌پوشی کنید، مثلاً نباید به خانه‌تکانی مانند گذشته نگاه کنید و تمام خانه را از سقف تا کف بسابید. از سوی دیگر شرایط بارداری به شما اجازه نمی‌دهد تا برای خرید لوازم عید ساعت‌های طولانی مشغول جست‌وجو باشید. کارهای منزل را تقسیم کنید و در روزهای مختلف با زمان‌بندی مناسب آن‌ها را انجام دهید. انجام کارهای سبک اشکالی ندارد، امّا در ماه‌های آخر از انجام فعّالیت‌های سنگین بپرهیزید تا کمتر خسته شوید. از تماس طولانی با انواع شوینده‌های شیمیایی خودداری کنید و رعایت نکات ایمنی را در نظافت سطوح و نقاط بلند و دور از دسترس فراموش نکنید.

با فرارسیدن نوروز بسیاری از خانواده‌ها آمادۀ سفرهای نوروزی می‌شوند، آیا زنان باردار نیز می‌توانند به مسافرت بروند؟

در جواب این سؤال باید گفت که حتماً قبل از اقدام به سفر با پزشک خود مشورت کنید. بهترین زمان برای مسافرت زنان باردار در اواسط بارداری (هفتۀ 14 تا 28) است. به‌طور کلّی مسافرت‌های طولانی توصیه نمی‌شود. در هنگام سفر با اتومبیل هر دو ساعت یک‌بار از ماشین پیاده شوید و قدم بزنید. در طیّ سفر حتماً کمربند ایمنی را ببندید. اگر با هواپیما سفر می‌کنید، در صورت امکان گاهی از جای خود بلند شوید، هر نیم ساعت پاهای خود را خم کنید، قوزک پایتان را بچرخانید و چند حرکت کششی انجام دهید. مصرف مایعات کافی، پوشیدن لباس مناسب و بستن کمربند ایمنی را در سفرهای هوایی فراموش نکنید.

گاهی دیده می‌شود که برخی زنان باردار در مسافرت آرام‌بخش مصرف می‌کنند و می‌خوابند که این کار ممکن است پیامدهای خطرناکی نظیر لخته شدن خون در اندام‌های تحتانی را به دنبال داشته باشد، بنابراین از انجام این کار اجتناب کنید.

در صورت داشتن بارداری پُرخطر نظیر فشار خون بالا، دیابت بارداری، داشتن بیماری‌های زمینه‌ای قلبی- عروقی، بارداری چندقلویی، بارداری با جنینی که اختلال رشد دارد، کم یا زیاد بودن مایع آمنیوتیک و داشتن جفت سرراهی و سابقۀ زایمان زودرس به هیچ‌وجه صلاح نیست شهر خود را ترک کنید و به مسافرت بروید.

در ایّام نوروز -که وقت دید و بازدید و مهمانی‌های خانوادگی است- مهمانی گرفتن و میزبان بودن برای زنان باردار دشوار است، بنابراین بهتر است که این کار به زمان مناسب‌تری مؤکول شود. اگر به مهمانی دعوت شده‌اید، لباس و کفش مناسب و راحت انتخاب کنید. از پوشیدن کفش‌های پاشنه‌بلند اجتناب کنید. همچنین در غذا خوردن زیاده‌روی نکنید و از مصرف غذاهای چرب و پُرحجم بپرهیزید.

با توجّه به دسترس بودن انواع شیرینی و کیک در این ایّام توصیه می‌شود که از آن‌ها به عنوان میان‌وعده استفاده نشود. از مصرف مغزها و آجیل شور نیز خودداری کنید. انواع مغزها سرشار از موادّ مغذی هستند و مصرف آن‌ها برای مادر و جنین مفید است، امّا با توجّه به کالری بالا می‌توانند سبب افزایش وزن شوند، بنابراین بهتر است خام و به‌اندازه مصرف شوند.

میوه‌ و سبزی یک میان‌وعدۀ مناسب و ایده‌آل محسوب می‌شوند و مصرف آن‌ها علاوه بر تأمین ویتامین‌های مورد نیاز و تقویت سیستم ایمنی، به علّت دارا بودن فیبر بالا برای درمان یبوست -که یک مشکل شایع در دوران بارداری است- سفارش می‌شود.

کلام آخر اینکه هیچ کاری را برای لحظات آخر نگذارید و از قبل سعی کنید که کار‌های خود را برنامه‌ریزی کنید. حتماً از پزشک معالج خود بپرسید که در ایّام تعطیلات سال نو چگونه می‌توانید در موارد اورژانس با وی تماس بگیرید.

توصیه‌هایی برای تغذیۀ کودکان در ایّام نوروز دکتر اسماعیل نورصالحی، متخصص کودکان و نوزادان


یکی از مشکلات کودکان در ایام نوروز پُرخوری و خوردن تنقّلات است که پیامد آن بی‌اشتهایی است. از طرف دیگر خوردن آجیل و شیرینی با توجّه به کالری بالای آن خاصیت چاق‌کنندگی دارد و مصرف بیش از بیست گرم این تنقّلات باعث افزایش وزن در کودکان و چاقی آنان می‌شود. البته مصرف آجیل و شیرینی قبل از غذا باعث بی‌اشتهایی کودکان می‌شود و کم‌وزنی را در کودکان کم‌وزن تشدید می‌کند. والدین باید مواظب خوردن میوه‌جات نیز در ایّام نوروز باشند و دقّت کنند که کودکان چاق قبل از غذا و کودکان کم‌وزن بعد از غذا میوه نخورند تا بتوانند هضم و جذب خوبی داشته باشند.

در ایّام نوروز کودکان همواره درگیر دو گونه بیماری گوارشی می‌شوند:

  • پُرخوری و خوردن موادّ پُرانرژی با میزان فیبر پایین و یبوست
  • تغذیه در مسیر راه و مشکلات گوارشی به دلیل اختلالات حرکتی دستگاه گوارشی مثل اسهال­های عفونی

 

توصیه‌های بهداشتی

  • برای پیشگیری از یبوست و دل­پیچه، مصرف کمتر موادّ پُرانرژی مثل پسته، فندق، گردو و شیرینی­ها توصیه می‌شود. برای کنترل کودکان بهتر است آجیل عید خود را از اقلامی ‌تهیّه کنید که حاوی ترکیبات ملین و فیبردار مانند آلو، انجیر، کشمش و توت خشک باشد.
  • برای پیشگیری از اسهال عفونی بهتر است در بین راه در محل‌هایی غذا خورده شود که از نظر بهداشتی مورد تأیید باشند. گاهی خانواده‌ها فکر می‌کنند که چون غذا پخته شده، عامل میکروبی کمتری دارد، در حالی‌ که بیشتر اوقات ظرف‌ها و محیط غذاخوری به‌خصوص در بین راه دارای مقدار بالایی میکروب هستند که دستگاه گوارشی را دچار عفونت می‌کند.
  • در طول سفر حتماً هر خانواده از آب معدنی بنوشند. هرگز از آبخوری‌های عمومی -که تنها یک لیوان دارند و همه از همان لیوان آب می‌نوشند- استفاده نشود.

برخی از عادات غلطی که در ایّام نوروز منجر به اضافه‌وزن و چاقی کودک می‌شود:

  • مصرف زیاد انواع شیرینی و موادّ غذایی شیرین در طیّ روز
  • مصرف زیادتر از حدّ انواع تنقّلات، به‌خصوص مصرف افراطی انواع آجیل
  • تمایل زیاد به مصرف غذاهای آماده و پُرکالری
  • در برخی از کودکان ممکن است اشتهای کاذب به خوردن موادّ غذایی نیز مشاهده شود.
  • مصرف موادّ غذایی زیاد همراه با تماشای زیاد تلویزیون

یائسگی در مردان دکتر مانی محیطی‌اصلی - متخصّص کلیه و مجاری ادراری


یائسگی در مردان یک موضوع پیچیده، جذّاب، همچنین مورد بحث و اختلاف نظر است. امروزه با افزایش سطح آگاهی، کلاس‌های بهداشت و پیشرفت درمانی جوامع و در پی آن افزایش میزان متوسّط طول عمر مردان، کیفیت زندگی در مردان مسن بیشتر مورد توجّه و بررسی قرار گرفته است. در مردان افزایش سن با کاهش پیشروندۀ هورمون جنسی مردانه یا همان تستوسترون همراه است. اگر غلظت تستوسترون در خون مردان مسن از میزان حداقل در افراد جوان کمتر باشد، به آن یائسگی مردانه یا کم‌کاری غدد جنسی یا کم‌کاری بیضه‌ها می‌گویند.

سازمان بهداشت جهانی از یائسگی مردانه با عنوان کم‌کاری بیضه‌ها با شروع دیررس یاد می‌کند. با وجود این برخلاف یائسگی در بانوان -که کاهش قابل توجّه هورمون زنان در آنان عواقب و عوارض کاملاً شناخته‌شده‌ای دارد- در آقایان این کاهش هورمون به‌صورت خفیف است و عواقب ثابت و اثبات‌شده‌ای برای همه ندارد. این تغییر هورمونی سبب ایجاد مجموعه‌ای از علائم جنسی و روانی می‌شود. کاهش تستوسترون وابسته به سن است و با بالا رفتن سن بیشتر غلظت آن کاهش می‌یابد. با افزایش سن علاوه بر کاهش غلظت تستوسترون در خون از حسّاسیت بافت‌ها به این هورمون نیز کاسته می‌شود. کاهش طولانی‌مدّت تستوسترون آثار سوئی بر استخوان، ماهیچه، مغز، چربی‌های خون و خلق‌و‌خوی فرد دارد. کاهش تستوسترون خون از حدود سی سالگی شروع می‌شود و پس از آن تقریباً هر سال یک درصد از میزان تستوسترون خون کاسته می‌شود.

علائم اصلی کاهش تستوسترون در مردان عبارت‌ا‌ند از:

  • کاهش عملکرد جنسی به‌صورت کاهش تمایل جنسی، کاهش تعداد دفعات ارتباط جنسی و کاهش انزال در مردان
  • کاهش توده، تراکم و سفتی استخوان‌ها و در نتیجه افزایش خطر شکستگی استخوان‌ها
  • کاهش تودۀ عضلانی و افزایش تودۀ چربی
  • کاهش قدرت عضلانی
  • کم‌خونی (آنمی) که در مردان مسن‌تر بیشتر شایع‌ است.
  • کاهش انرژی و قوای بدنی و خستگی زودرس
  • تحریک پذیری، تغییرات رفتاری، افسردگی، چاقی مرکزی بدن یا چاقی شکمی و اختلال در آزمایش‌های قند خون نیز با کاهش عملکرد بیضه‌ها مرتبط‌اند که این ارتباط دوطرفه است؛ یعنی چاقی و بیماری قند خود می‌توانند عوامل کاهش بیشتر در هورمون مردانه را فراهم کنند.

برخلاف بانوان، شروع یائسگی در مردان غیرقابل پیش‌بینی و تدریجی است و این موضوع باعث می‌شود که در تشخیص و درمان این بیماران تأخیر و تعلّل بیشتری ایجاد کند.

در بعضی پژوهش‌ها ارتباط بین کاهش تستوسترون آزاد خون و افسردگی نشان داده شده است و در نتیجه توصیه شده که در مردان مسنّی که با افسردگی بدون علّت مشخّص مراجعه می‌کنند، از نظر یائسگی مردانه تحت بررسی و آزمایش قرار گیرند.

نحوۀ تشخیص یائسگی در مردان باید با گرفتن شرح حال و پرسیدن سؤال‌های مختلف -که در پرسش‌نامه‌های علمی‌ موجود است- سپس انجام آزمایش خون دقیق به اثبات برسد و صرفاً وجود برخی علائم -که ذکر کردیم- دلیل بر وجود یائسگی نیست. کمبود تستوسترون مختصّ سنین بالا نیست و در مردان کم‌‌سن‌وسال نیز می‌تواند اتّفاق بیفتد، ولی باید به این نکته توجّه داشت که تجویز نابه‌جای هورمون مردانه با عوارض خطرناکی همراه خواهد بود.

عارضۀ اصلی تجویز تستوسترون افزایش غلظت خون است که موجب افزایش خطر لخته شدن در اعضای مختلف از عروق قلبی و مغزی می‌شود. یکی دیگر از عوارض خطرناک آن تسریع رشد پروستات در مردان است و در مواردی که خطر سرطان پروستات در فرد وجود دارد، یا اینکه سرطان هنوز نهفته است، موجب شعله‌ور شدن و بدتر شدن آن می‌شود.

برخلاف تصوّر عموم مردم در مردانی که سطح تستوسترون طبیعی دارند، تجویز آن موجب افزایش میل جنسی و قوای بدنی نمی‌شود، بلکه موجب تحلیل رفتن آن‌ها و از بین رفتن قدرت باروری می‌شود؛ نکته‌ای که در بسیاری از جوانان و در باشگاه‌های بدنسازی به منظور افزایش قوا و قدرت عضلانی از این هورمون‌ها استفاده می‌شود و در مراحلی که تحلیل و کوچک شدن بیضه‌ها اتّفاق افتاده، دیگر نمی‌توان کاری برای فرد انجام داد و این جزو عوارض برگشت‌ناپذیر تجویز تستوسترون است.

درمان

ابتدا باید تمام بررسی‌های ضروری و گرفتن شرح حال و آزمایش‌های کامل انجام شود. سپس در موارد اثبات کاهش هورمون فقط در موارد علامت‌دار برای بیمار درمان به‌صورت منطقی و کاملاً آگاهانه و زیر نظر پزشک متخصّص انجام شود؛ با این حال چون عوارض این نوع روش درمانی نیز هنوز به‌طور کامل مشخّص نشده، باید به‌طور کامل و جداگانه برای هر فردی احتمال خطر و فایدۀ این روش توضیح داده شود، سپس درمان صورت گیرد.

دو نوع درمان دارویی موجود در بازار ایران بیشتر به صورت تزریق عضلانی و کمتر به صورت خوراکی است که اگر درست تجویز شود، می‌تواند باعث بهبود مشکلات فیزیکی، ذهنی، افسردگی و قدرت جنسی فرد شود و ابتلا به بیماری‌های قلبی و عروقی را نیز کاهش دهد.

به دلیل اهمّیت موضوع ذکر این نکته ضروری به نظر می‌رسد که در مردان با سرطان پروستات یا کسانی که در آزمایش‌های انجام‌شده در خطر ابتلا به آن قرار دارند، تجویز تستوسترون به‌طور قطع و کامل ممنوع است.

کودکان و مسئولیت‌پذیری نیلوفر گلپور - کارشناسی‌ارشد روانشناسی بالینی


یکی از بزرگ‌ترین دغدغه‌های والدین امروزی ایجاد حسّ مسئولیت‌پذیری در فرزندان است، امّا بسیاری از آنان در چگونگی ایجاد این حس به شکل صحیح با مشکل مواجه‌اند. مسئولیت‌پذیری قبول مالکیت صادقانه، احساسات، نگرش‌ها، رفتارها، انتخاب‌ها، ارزش‌ها و تمایلات فرد است. انسان مسئولیت‌پذیر از محدودیت‌ها، امکانات و توانمندی‌های خود آگاه است و وظایف و مسئولیت‌های خود را می‌شناسد و می‌داند که فقط خودش مسئول انتخاب‌هایی است که می‌کند.

کودکان و مسئولیت‌پذیری

در ارتباط با آموزش مسئولیت‌پذیری در کودکان بیش از همه هدف آن است که کودک بداند نسبت به نگرش‌ها و رفتار خودش مسئول است و هیچ‌کس دیگر عواقب رفتار‌های او را تحمّل نخواهد کرد. متأسّفانه والدین در دنیای امروز با برعهده گرفتن عواقب انتخاب‌های فرزندانشان به قصد تحمّل درد کمتر در آنان، آسیب‌های جبران‌ناپذیری به کودک دلبند خود می‌رسانند. کودکانی که با پیامد انتخاب‌ها و احساسات خود مواجه نمی‌شوند، نمی‌آموزند به شیوه‌ای درست در زندگی مرز ایجاد کنند و بارها و بارها دچار خطا و اشتباه می‌شوند. هنگامی‌که والدین بین عواقب منفی روان‌شناختی یک رویداد و عواقب واقعی آن تمایز قائل نمی‌شوند، دچار مشکل می‌شوند.

زندگی حول محور عواقب واقعی می‌چرخد. عواقب روان‌شناختی مثل عصبانیت، ایجاد احساس گناه، نق زدن و دریغ کردن عشق و محبّت باعث تغییر در کودکان نمی‌شود؛ اگر هم تغییری اتّفاق بیفتد، کوتاه‌مدّت است و تنها برای رهایی از فشار روان‌شناختی است. تغییر واقعی زمانی اتّفاق می‌افتد که رفتار کودک باعث شود با عواقبی مانند درد یا از دست دادن زمان یا دوست و چیزهایی که از آن لذّت می‌برد، همراه شود. به بیان دیگر ما باید به فرزندانمان اجازه دهیم قانون کاشت و برداشت را تجربه کنند.

قانون کاشت و برداشت

این قانون در زندگی روزانۀ همۀ ما جاری است. کودکان نیز همواره با آن مواجه‌اند. کودک باید بداند اگر بذر بی‌مسئولیتی کاشت، عواقب آن کار را -که از دست دادن موضوع مورد علاقه‌اش است- برداشت می‌کند. وقتی به کودک اجازه می‌دهیم بهای اشتباه خود را بپردازد، باعث کسب تجربۀ او می‌شود. تنها از دست دادن چیز‌های عینی موجب تغییر رفتار در کودک است.

دو بُعد مثبت و منفی قانون کاشت و برداشت

قانون کاشت و برداشت دارای دو بُعد مثبت و منفی است. در بُعد مثبت حسّ قابل قبولی از قدرت و کنترل را به کودک می‌دهد؛ یعنی وقتی کودک از استعدادها و توانایی‌هایش برای برداشت نمره‌های خوب استفاده می‌کند، رضایت و اعتماد به نفس در او شکل می‌گیرد. در بُعد منفی کاشت و برداشت توجّه سالم به عواقب و رویداد‌های منفی است؛ برای مثال از طریق عواقب منفی مربوط به شکست، کودک به‌درستی یاد می‌گیرد به‌گونه‌ای عشق بورزد که منجر به تقویت رابطه شود. قانون کاشت و برداشت یکی از اساسی‌ترین درس‌های زندگی را -که خویشتن‌داری است- به کودک می‌آموزد. آنان یاد می‌گیرند خودشان کیفیت زندگی خود را در دست دارند و با انتخاب‌های آگاهانه می‌توانند لذّت و رضایت را تجربه کنند.

نکات مهمّی که والدین باید به آن توجّه کنند

والدین باید قوانینی را برای فرزندان وضع کنند؛ قوانینی که شفّاف، واضع، جامع و متناسب با شرایط و سنّ کودک باشد. کودکی که قوانین را بشناسد و با آن آشنا باشد، راحت‌تر با عواقب رفتار خود کنار می‌آید؛ برای مثال ما برای کودک خود قانونی وضع می‌کنیم مبنی بر اینکه پیامد صحبت کردن با صدای بلند محرومیت از بازی با اسباب‌بازی مورد علاقه‌اش است. به این ترتیب کودک قانون را یاد می‌گیرد و عواقب آن را می‌داند؛ حال انتخاب با اوست که با صدای بلند جیغ بکشد، یا خواسته‌اش را منطقی بیان کند. نکتۀ مهمّ دیگری که باید به آن اشاره کرد این است که ما والدین وظیفه داریم زمانی که فرزندمان پیامد منفی انتخاب خود را تجربه می‌کند، با او همدلی کنیم؛ امّا چگونه؟ یعنی با وجود اینکه اجازه می‌دهیم با عواقب انتخابش مواجه شود، باید حمایت و همراهی خود را با او حفظ کنیم. به‌کار بردن جملاتی مانند:

  • از اینکه امروز نمی‌توانی بازی کنی، من هم ناراحتم.
  • درک می‌کنم از دست دادن رابطۀ دوستی‌ات چقدر دردناک است.

این شیوه بین ما و کودک پلی می‌سازد و برای بهبود عملکرد او انگیزه ایجاد می‌کنیم.

در پایان باید یادآور شویم هدف آن نیست که ما کودکان را کنترل کنیم که آنچه ما می‌خواهیم انجام دهند، بلکه هدف آن است که به آنان امکان انتخاب دهیم تا آنچه می‌خواهند انجام دهند و کاری کنیم تا انجام کارهای اشتباه آنان آنقدر دردناک شود که نخواهند آن را دوباره تجربه کنند. با این کار سبب می‌شویم که کودک قانون کاشت و برداشت را کشف و تجربه کند و بداند اگر بذر بی‌مسئولیتی بکارد، ناراحتی درک می‌کند و چنانچه مسئولانه رفتار کند، فایدۀ آن را درک خواهد کرد.

به کودک آزادی بدهید، مسئولیت بخواهید. عواقبی اعمال کنید تا در سراسر زندگی عشق را تجربه کنند.

استفاده از تقویت مثبت در اوتیسم دكتر روشنك كديور - متخصص بيماري‌هاي كودكان و نوزادان


تقویت مثبت در آنالیز رفتاری چیست؟

تقویت یکی از اصول مرکزی آنالیز رفتاری است. در واقع فرایندی است که یک رفتار در اثر عواقبی که بلافاصله پس از آن اتّفاق می‌افتد، تشدید می‌شود. در زندگی روزمره به‌طور طبیعی رفتارهای ما در اثر عواقبشان تشدید می‌شوند، بدون آنکه ما از وجود آن‌ها آگاهی داشته باشیم. به عنوان مثال وقتی یک فنجان قهوه برای خودمان می‌ریزیم، بوی مطبوع آن به ما اطمینان می‌دهد که بار دیگر هم این کار را خواهیم کرد. یعنی به‌طور طبیعی رفتار ریختن قهوه در اثر نتیجۀ بوی مطبوع آن تشدید خواهد شد؛ این یعنی تقویت یا Reinforcement. حال می‌توان از اصول تقویت به‌طور آگاهانه و با هدف برای تقویت رفتار خود یا دیگران استفاده کرد، به‌طور مثال:

  • شما می‌خواهید رفتار مطالعه را در خود افزایش دهید، به خود اجازه می‌دهید بعد از یک ساعت مطالعه به دوست مورد علاقه‌تان تلفن بزنید.
  • شما آگاهانه با نهایت توجّه به فرزند نوجوان خود زمانی که برایتان درد دل می‌کند گوش می‌دهید تا این رفتار او را در آینده نیز تقویت کنید.
  • وقتی کودک خردسال شما در اتاق خودش می‌خوابد، صبح هنگام بیدار شدنش به در اتاقش برچسب مورد علاقه‌اش را می‌چسبانید تا رفتار او را تقویت کنید.

دو نوع تقویت وجود دارد: تقویت مثبت و تقویت منفی. برای تعریف تقویت مثبت چهار قسمت لازم است:

  • مشروط بودن (Contingent)
  • حضور (Presentation)
  • بلافاصله اتّفاق افتادن (Immediately)
  • افزایش دفعات وقوع (Increase)

حضور مشروط یک محرّک بلافاصله به دنبال یک پاسخ که احتمال وقوع یا میزان آن پاسخ را در آینده افزایش می‌دهد.

مشروط بودن: یعنی محرّک زمانی که رفتار اتّفاق می‌افتد، وجود دارد و زمانی که رفتار اتّفاق نمی‌افتد وجود ندارد. ما می‌توانیم با هدف و آگاهانه از این نتیجه برای سازماندهی یک رفتار استفاده کنیم، به عنوان مثال وقتی فصل سوم کتاب علوم را یاد گرفتی، می‌توانیم با هم به سینما برویم که این Contingency management نامیده می‌شود.

حضور: یعنی وجود یک محرّک که اضافه می‌شود. این محرّک می‌تواند در آغوش گرفتن باشد، یا یک شکلات. نکته این است که محرّک پس از یک رفتار اضافه شود. مثلاً رفتار مورد نظر شما یا رفتار هدف در درمان ده دقیقه نشستن روی صندلی کلاس برای یک کودک مبتلا به اوتیسم است. پس از اینکه او توانست به این رفتار دست یابد، او را در آغوش می‌گیرید، به نحوی که به او بفهمانید این عمل شما پاداشی به رفتار  نشستن وی است.

بلافاصله اتّفاق افتادن: نتیجه یا محرّک یا پاداش باید بلافاصله پس از انجام رفتار باشد؛ تأخیر از تأثیر آن می‌کاهد.

افزایش در میزان یا دفعات وقوع رفتار: این محرّک احتمال انجام رفتار در آینده را افزایش می‌دهد.

مشوّق‌ها یا محرّک‌ها را می‌توان به دو دسته تقسیم کرد:

  • مشوّق‌های اولیه: مشوّق‌هایی هستند که نیاز به یادگیری ندارند و غیرشرطی هستند مانند غذا و آب.
  • مشوّق‌های شرطی: این مشوّق‌ها در منشأ ذاتی خود مشوّق محسوب نمی‌شوند، امّا هنگامی که با یک محرّک همراه می‌شوند، به‌طور شرطی محرّک یا مشوّق می‌شوند؛ مثلاً یک موسیقی خاص می‌تواند برای فردی محرّک محسوب شود، چون دوست صمیمی‌اش آن را گوش می‌داده است. مثال‌های دیگر مانند اسباب‌بازی، شکلات و... .

تقسیم‌بندی دیگری هم برای محرّک یا مشوّق در نظر گرفته‌اند:

  • یعنی فرد دیگری مشوّق یا محرّک را فراهم می‌کند. به عنوان مثال کودکی که گریه و زاری می‌کند و پدرش به وی توجّه ویژه می‌کند؛ توجّه پدر به عنوان یک محرّک یا مشوّق نیاز به وجود پدر دارد؛ به عبارت دیگر پدر این مشوّق را فراهم می‌آورد.
  • یعنی نیازی به فرد دیگری که محرّک یا مشوّق را فراهم کند، نیست و تأثیر رفتار بر محیط، خود نوعی محرّک یا مشوّق است، مثل خوردن بستنی، طعم بستنی به خودی خود یک محرّک یا مشوّق است، سُر خوردن از سُرسُره و حسّ لذّت آن یک محرّک یا مشوّق است و نیازی نیست تا فرد دیگری آن را فراهم کند.

لازم است بدانیم یک محرّک یا مشوّق برای افراد مختلف می‌تواند متفاوت باشد. شاید برای ما پول نوعی مشوّق باشد، امّا برای کودکی که تحت رفتار درمانی است، سُر خوردن از سُرسُره یا پریدن از روی یک بلندی محرّک مورد نظر باشد؛ حتّی با زمان می‌تواند محرّک برای هر فردی تفاوت کند. بنابراین یک درمانگر باتجربه باید این را درک کند که شاید امروز شکلات مشوّق کودک باشد و دو روز بعد یا یک ماه بعد در آغوش گرفتن یا تشویق کلامی ‌برای وی مؤثّر واقع شود.

مواردی که قبل از بارداری باید بدانید دکتر بیتا محبوب روشنکار - متخصّص زنان، زايمان و نازايي


تولّد نوزاد سالم آرزوی هر زوج جوانی است که تمایل دارند صاحب فرزند شوند. از آنجا که رشد فیزیکی یک جنین تحت تأثیر عوامل محیطی و تغذیه‌ای مادر است، شناخت عوامل مؤثّر در یک تولّد سالم و حذف موارد آسیب‌زا باعث جلوگیری از بسیاری از بیماری‌های مادرزادی می‌شود؛ به‌طور مثال کم‌کاری تیروئید در یک خانم باردار در صورتی که درمان نشود، به مشکلات مغزی برگشت‌ناپذیری در جنین منجر می‌شود. به همین دلیل به همۀ خانم‌های متأهل -که تصمیم به بارداری دارند- توصیه می‌شود آزمایش تیروئید قبل از بارداری انجام دهند و در صورت تشخیص کم‌کاری تیروئید درمان شوند؛ یا وجود فقر آهن در مادر حامله منجر به کاهش رشد جنین در طول بارداری می‌شود و سرانجام نوزاد با وزن کم به دنیا می‌آید.

اصلاح فقر آهن و درمان کم‌خونی نتیجۀ بارداری را بهبود می‌بخشد. در سال‌های اخیر مشاورۀ قبل از بارداری به تمام خانم‌هایی که ازدواج کرده‌اند (برای جلوگیری از عواقب منفی بارداری) توصیه شده است؛ در مشاورۀ قبل از بارداری به نکات زیر باید توجّه شود:

  • سابقۀ بیماری زمینه‌ای مادر
  • عادات خاصّ دارویی و تغذیه‌ای
  • بررسی و ارزیابی خون از نظر فقر آهن، کم‌کاری تیروئید، کمبود ویتامین D، عفونت و هپاتیت
  • ارزیابی واکسیناسیون مادر (واکسن سرخجه، کزاز و هپاتیت)
  • بررسی فشار خون و وزن اولیه که قرار است در شروع بارداری داشته باشد.

مادر حامله بهتر است وزن متعادل با قد داشته باشد تا نتایج منفی بارداری ایجاد نشود. در افراد چاق کاهش وزن و اصلاح روش زندگی توصیه می‌شود تا از عوارض بارداری جلوگیری شود. همۀ این موارد برای تولّد یک فرزند سالم و داشتن یک نسل سالم است. بنابراین افزایش آگاهی زنان باردار برای ایجاد نسل سالم و پویا یکی از پایه‌های فرهنگ بهداشتی جامعه است.

تأثیر چاقی بر باروری دكتر مهري نصيري - متخصص بيماري‌هاي زنان و زايمان


چاقی به معنای افزایش بافت چربی بدن است. برای بررسی چاقی می‌توان از اندازه‌گیری وزن استفاده کرد، امّا وزن همیشه نشان‌دهندۀ وضعیت چاقی و چربی بدن نیست، چون بعضی مواقع وزن بالای بدن به دلیل زیاد بودن بافت عضلانی و سنگین بودن بافت استخوانی است، بنابراین افرادی مثل ورزشکاران جوان وزن بیشتری دارند و لزوماً چاق نیستند و باید معیار دیگری برای بررسی میزان چربی بدن انتخاب کنیم. دانشمندان برای بررسی میزان چربی بدن از نسبت BMI استفاده می‌کنند. Body Mass Index از تقسيم وزن بر حسب كيلوگرم بر مجذور قد به ‌دست می‌آید. BMI کمتر از 18.9 لاغر، بین 19 تا 25.5 طبیعی، بیشتر از 26 تا 29.9 اضافه‌وزن و بیشتر از 30 چاق در نظر گرفته می‌شود.

شیوع اضافه‌وزن

در سال 1991 در امریکا 35 درصد افراد جامعه وزن بیشتر از حدّ طبیعی داشتند. برای سال 2000 تصمیم گرفته بودند که شیوع اضافه‌وزن را به زیر 20 درصد برسانند، امّا وقتی به سال 2001 رسیدند، بیش از 50 درصد مردم اضافه‌وزن داشتند. شیوع اضافه‌وزن با سن و نژاد در ارتباط است. هر چه سن بالاتر می‌رود، شیوع اضافه‌وزن افزایش می‌یابد. در نژادهای مختلف هم میزان اضافه‌وزن متفاوت است، مثلاً سیاه‌پوستان معمولاً وزن بیشتری دارند.

بافت چربی علاوه بر اینکه به عنوان بافت ذخیرۀ انرژی در بدن محسوب می‌شود، دارای اعمال بسیار زیادی در بدن است؛ یکی از آن‌ها ترشّح سیتوکاین یا آدیپوسیتوکاین است که این مواد روی قسمت‌های مختلف بدن اثر می‌کنند و باعث ایجاد عوارض و مشکلات زیاد در بدن ما می‌شود. مثلاً یکی از سیتوکاین‌ها لپتین است که در طیّ اضافه‌وزن ترشّح آن تغییر می‌کند و باعث تغییر در ترشّح گنادوتروپین‌های مغزی و LH می‌‌شود. عدم ترشّح مناسب گنادوتروپین‌ها سبب اختلال در تخمک‌گذاری و عدم آزادسازی تخمک مناسب می‌‌شود. وجود سیتوکاین‌ها نیز سبب اختلال در عمل تخمدان می‌شوند که نتیجۀ آن عدم تولید تخمک مناسب و رسیده است.

اثر بعدی سیتوکاین‌ها نامناسب کردن محیط لوله‌های رحمی ‌و رحم برای انتقال و جایگزین شدن جنین است؛ بنابراین اضافه‌وزن منجر به وضعیت ساب فرتیلیتی و اختلال در بارداری می‌‌شود. معمولاً افراد چاق عادت ماهانۀ نامنظّم دارند و این مسئله باعث مشکلات بیشتر برای خانم‌ها در سنّ باروری می‌شود. یکی از مشکلات دیگر در خانم‌های چاق افزایش احتمال سقط در سه ماهۀ اول بارداری است که در این افراد وجود دارد. یکی دیگر از عوارض چاقی افزایش احتمال زایمان زودرس است. علّت زایمان زودرس شاید به دلیل بالا بودن احتمال فشار خون حاملگی و دیابت بارداری در افراد با اضافه‌وزن است.

در افراد مبتلا به چاقی احتمال اینکه جنین وزن غیرطبیعی داشته باشد، بیشتر از حالت طبیعی است. گاهی جنین این افراد رشد خوبی ندارند و مبتلا به عقب‌ماندگی رشد داخل رحمی‌ می‌شوند (IUGR) و گاهی جنین بزرگ‌تر از سنّ حاملگی(LGA)  یا ماکروزوم می‌شود که سبب آسیب جنینی می‌شود.

احتمال مرگ داخل رحمی جنین در زنان باردار چاق خیلی زیاد است که به دلیل دیابت بارداری یا علل ناشناخته است. در افراد چاق استفاده از دستگاه‌های تشخیصی سلامت جنین مثل سونوگرافی محدودیت دارد و در بسیاری موارد کارایی لازم برای تشخیص مشکلات جنین را ندارد. در خانم باردار چاق احتمال ناهنجاری مادرزادی جنین بیشتر از زنان با وزن طبیعی است که شاید یک علّت آن بالا بودن احتمال دیابت بارداری در افراد با وزن بالاست. زنان چاق به نسبت زنان با وزن طبیعی بیشتر مجبور به سزارین در هنگام زایمان به جای زایمان طبیعی می‌شوند و احتمال زایمان طبیعی به دنبال سزارین قبلی در این افراد کمتر از زنان با وزن طبیعی است. احتمال اورژانس شدن سزارین در افراد چاق بیشتر از افراد با وزن طبیعی است. عوارض حین بیهوشی برای سزارین در افراد با اضافه‌وزن بسیار بیشتر از افراد با وزن طبیعی است. بعد از سزارین احتمال عفونت زخم در زنان چاق خیلی بیشتر از زنان با وزن طبیعی است و احتمال لخته شدن خون در رگ‌ها و آمبولی در افراد چاق بیشتر است.

احتمال شیردهی در زنان چاق از زنان با وزن طبیعی کمتر است و احتمال افسردگی بعد از زایمان در زنان چاق بیشتر از زنان با وزن طبیعی است. فرزندان مادران چاق بیشتر دچار اضافه‌وزن می‌شوند، بنابراین چاقی دارای عوارض زیادی در طیّ بارداری، قبل و بعد از آن است و بهتر است حتماً قبل از اقدام به بارداری نسبت به کاهش وزن اقدام شود و زمانی اقدام به بارداری شود که وزن کاملاً تثبیت شده باشد. اگر وزن بیشتر از حدّ طبیعی باشد، حتماً قبل از بارداری باید توسّط همکار متخصّص زنان و تغذیه مشاوره انجام شود.

اهمّیت بیضۀ نزول‌نکرده دکتر حمیدرضا بادلی - فوق تخصّص کلیه و مجاری ادراری کودکان


اگر بیضه یا بیضه‌ها در داخل کیسۀ بیضه نباشد، به آن بیضۀ نزول‌نکرده گفته می‌شود. این عارضه در نوزادان نارس به نسبت نوزادان رسیده سه برابر بیشتر دیده می‌شود. اغلب بیضۀ نزول‌نکرده یک‌طرفه است، ولی گاهی دو طرف ممکن است درگیر باشند. گاه بیضه به‌اصطلاح متحرّک یا شناور(Retractile Testis)  است که به دلیل فعّالیت زیاد عضلات داخل کیسۀ بیضه ایجاد می‌‌شود که این موارد نیاز به جرّاحی ندارند.

عامل بیضۀ نزول‌نکرده

بیضه‌ها در دوران جنینی در داخل شکم هستند و از طریق مجرا یا کانالی در ناحیۀ کشالۀ ران (اینگوینال) وارد کیسۀ بیضه می‌شود، امّا در این افراد به دلیل عوامل ژنتیکی یا هورمون‌های مادری در داخل شکم یا کانال کشالۀ ران گیر می‌کنند.

مهم‌ترین علامت

اگر بیضۀ نزول‌نکرده جرّاحی یا به‌اصطلاح ترمیم شود، می‌تواند باعث موارد زیر شود:

  • نازایی
  • فتق (هرنی) اینگواینال
  • افزایش احتمال تومور بیضه
  • عوارض روحی و روانی ناشی از نامتقارنی کیسۀ بیضه
  • آسیب و پیچ‌خوردگی بیضه‌ها

بیضۀ نزول‌نکرده معمولاً با معاینۀ فیزیکی بیمار تشخیص داده می‌شود.

درمان

بهترین روش جرّاحی یا به‌اصطلاح ارکیوپکسی (Orchiopexy) است. بهترین زمان جرّاحی تا یک سالگی است. اگر تا پایان یک سالگی بیضه‌ها نزول نکنند، معمولاً نزول نخواهند کرد. گاهی برای بیضه‌های نزول‌نکردۀ شکمی ممکن است لاپاراسکوپی انجام شود.

بعد از درمان

در شرایط معمول بیمار چند ساعت پس از جرّاحی ترخیص می‌شود. بهتر است چند روز پس از عمل از فعّالیت‌های سنگین پرهیز کند. معمولاً بیمار بعد از یک هفته می‌تواند به فعّالیت طبیعی برگردد. کودک دو هفته پس از عمل جرّاحی ارکیوپکسی (بیضۀ نزول‌نکرده) می‌تواند به فعّالیت شدید بدنی خود ادامه دهد.

به یاد داشته باشید بیضه اگر تا پایان یک سالگی نزول نکند، معمولاً نزول نمی‌کند و در صورت عدم درمان می‌تواند باعث نازایی (اگر دو طرف باشد) و تومور بیضه شود.

بهداشت باروری دکتر رؤیا کبود مهری - فلوشیپ فوق تخصّص نازایی و IVF و دارای گواهینامۀ سونوگرافی زنان و مامایی


بهداشت باروری بر توانایی عملکردی و سلامت زندگی زوج تأکید دارد. سیستم تولید مثلی -که با هورمون‌ها کنترل می‌شود- با یک‌سری حوادث در بلوغ، سیکل قاعدگی و حاملگی، همچنین بعد از زایمان و شیردهی و یائسگی تحت تأثیر قرار می‌گیرد.

هدف از بهداشت قبل از بارداری کشف پایه‌ای بیماری‌ها و توانایی جلوگیری از آن‌ها از طریق ارتباط بین علم بیومدیکال و اپیدمیولوژی است. مواجهه با عوامل آسیب‌زا و کمبودهای تغذیه‌ای در دورۀ قبل از بارداری باعث ایجاد نقایص مادرزادی می‌شود. مراحل اولیۀ رویانی مراحل بسیار حسّاسی هستند که در آن ارگانیسم سریع تکامل می‌یابد و تغییر سریع از مرحلۀ زیگوت (سلول تخم) به جنین در این مرحله اتّفاق می‌افتد؛ بنابراین با تنظیم محیط قبل از حاملگی می‌توان شرایط مناسب را برای بعد از تولّد به‌دست آورد.

عواملی که باروری را تحت تأثیر قرار می‌دهند، شامل موارد زیر است:

  • در حال حاضر افزایش وزن به‌صورت رایج در بین زوج‌های جوان مشاهده می‌شود و طبق پژوهش‌ها افزایش و کاهش وزن، باروری خودبه‌خود را مختل می‌کند. در مردان نیز تغییرات وزن باعث اختلال در باروری می‌‌شود. طبق پژوهش‌ها میزان حاملگی بعد از IVF (لقاح آزمایشگاهی) در زنان چاق و میزان سقط، ناهنجاری مادرزادی، دیابت و فشار خون، همچنین عوارض زایمان و نفاس در زنان چاق بیشتر است.

رژیم غذایی: نتایج کمی ‌در مورد تأثیر ویتامین‌ها در بارداری وجود دارد. بیشتر داده‌ها در مورد فولیک اسید بوده که با کاهش میزان ناهنجاری مادرزادی همراه است؛ بنابراین به زنان توصیه می‌شود که چندین هفته قبل از بارداری چهارصد میکروگرم فولات به‌صورت روزانه مصرف کنند که در زنان پُرخطر این میزان  5mgروزانه است. توصیه می‌شود از مصرف ویتامین A و غذاهای محتوی آن جلوگیری شود، چون باعث کاهش ویتامین می‌شود.

  • در اکثر زنان حامله کمبود ید دیده می‌شود و مصرف آن به‌صورت مکمّل‌های پره‌ناتال یا غذاهای حاوی ید توصیه می‌شود.
  • تأثیر استرس‌های اکسیداتیو در مردان نابارور و بارور گزارش شده است. توجّه به مصرف میوه و سبزی و جلوگیری از در معرض موادّ شیمیایی قرار گرفتن بسیار حائز اهمّیت است. بررسی‌های تجربی نشان داده که مراحل اول زندگی در اختلال رشد جنین و بعد از تولّد بسیار حسّاس است. استرس مادر در دوران قبل از بارداری از طریق تغذیه، شرایط متابولیک، عفونت و دارو باعث تغییرات مهم در شرایط زندگی می‌شود. اختلالات تولید مثلی مادر مثل سندرم تخمدان پلی‌کیستیک، آندومتریوز و اختلالات تخمک‌گذاری می‌توانند حوادث قبل از بارداری را تحت تأثیر قرار دهند و باعث تغییرات اساسی و استرس در جنین و گامت شوند. همچنین بیماری‌های منتقل‌شوندۀ جنسی(STD)  هم با ایجاد محیط سرشار از واسطه‌های التهابی، یکپارچگی ساختمانی بافت تولید مثلی و عملکرد آن را تحت تأثیر قرار می‌دهند.
  • سطح بی‌ضرر الکل در دورۀ قبل از بارداری مشخّص نشده، ولی مصرف زیاد آن با کاهش باروری و سندرم جنین الکلی همراه است.

کافئین یک محرّک عصبی است و میزان بالای آن با اختلال در باروری همراه است، توصیه می‌شود که میزان مصرف آن زیر دویست تا سیصد میلی‌گرم (دو فنجان در روز) نگه داشته شود.

  • باید از مصرف ماهی‌های حاوی جیوه خودداری شود.
  • سیگار یک عامل خطر بالقوّه در مردان و زنان نابارور است و میزان خطر در زنان بیشتر است. در مردان در اثر مصرف سیگار کاهش تعداد و عملکرد اسپرم مشاهده می‌شود؛ حتّی در زنان passive smoker -که در معرض دود دست دوم سیگار قرار دارند- افزایش عوارض حاملگی دیده شده است.

داروهای نامشروع: مصرف ماری‌جوانا باعث افزایش ناباروری در زنان می‌شود و در مردان عملکرد اسپرم را مختل می‌کند. کوکائین باعث اختلال در پاسخ تخمدانی و عملکرد اسپرم می‌شود، همچنین این آثار در مصرف هروئین و متادون دیده می‌شود. استروئیدهای آنابولیک تولید اسپرم را کاهش می‌دهند.

آلودهکننده‌های محیطی: در مورد تأثیر این مواد بر بارداری اختلاف نظر وجود دارد، ولی حتماً باید دربارۀ شغل بیمار و تماس با موادّ شیمیایی شرح حال دقیقی از بیمار گرفته شود.

  • در موارد واکسیناسیون زنان اطّلاعات کمی وجود دارد، ولی ایمنونیزاسیون قبل حاملگی می‌تواند مؤثّر باشد.

بیماری‌های منتقل‌شونده از طریق جنسی: مدارک معتبری وجود دارد که نشان می‌دهد عفونت‌های ویروسی و باکتریایی در بافت تولید مثلی باعث ایجاد پارامترهای التهابی و کاهش باروری می‌شوند، بنابراین باید به زوج‌ها دربارۀ تشخیص و درمان بیماری توصیه‌های لازم داده شود.

به‌طور خلاصه می‌توان گفت که طبق مدارک معتبر حوادث داخلی و خارجی بدن ممکن است در مراحل قبل از حاملگی مؤثّر باشند و بهداشت باروری در مراحل اولیۀ قبل از حاملگی بسیار سودمندتر از مراحل تأخیری است. با شناسایی عوامل مؤثّر بر بیولوژی تولید مثل (تغییرات وزن، سن، بیماری‌های منتقل‌شونده از طریق جنسی، دارو، الکل، کمبود ویتامین و...) می‌توان در جهت تعدیل آن‌ها و آموزش به زوج‌ها گام اساسی برداشت.

سرطان پروستات دكتر رحيم توكل نيا متخصص اورولوژي، عضو كادر درماني و پژوهشي مؤسّسۀ فنّاوری‌های نوین پزشکی مهر


پروستات غدّه‌ای به اندازۀ گردو در زیر مثانه است که موادّی را در مایع منی ترشّح می‌کند و در حفظ سلامت و تغذیۀ اسپرم و حفظ مجاری جنسی مؤثّر است. این بخش از بدن مانند سایر بخش‌های بدن ممکن است دچار سرطان شود.

سرطان پروستات شایع‌ترین سرطان در آقایان (در بعضی از کشورها پس از سرطان پوست) است. این سرطان اغلب خیلی کُند رشد می‌کند و ممکن است مشکل زیادی برای فرد ایجاد نکند، امّا در بعضی موارد ممکن است با رشد و گسترش خود و با انتشار در بافت‌های اطراف و سایر قسمت‌های بدن به‌خصوص استخوان‌ها منجر به بروز علائم بالینی شود.

علائم سرطان پروستات چیست؟

این سرطان در مراحل اولیه ممکن است هیچ علامتی نداشته باشد، امّا در صورت پیشرفت ممکن است باعث علائم زیر شود:

  • دفع مکرّر ادرار
  • مشکل در شروع ادرار
  • کاهش فشار جریان ادرار
  • درد در هنگام دفع ادرار یا منی
  • وجود خون در ادرار یا منی
  • درد‌های استخوانی مثل کمردرد و درد پا در مراحل پیشرفته.

آیا همۀ مشکلات پروستات ناشی از سرطان است؟

خیر. تقریباً در تمام مردان با افزایش سن، پروستات شروع به رشد می‌کند و ممکن است باعث بروز علائم ادراری نیز بشود؛ امّا در اغلب موارد این بزرگ شدن غیرسرطانی است و بزرگی خوش‌خیم پروستات نامیده می‌شود. همچنین گاهی پروستات دچار عفونت یا التهاب می‌شود و علائم ادراری ایجاد می‌کند؛ بنابراین با هر علامت و مشکل ادراری نباید به یاد سرطان پروستات افتاد.

آیا می‌توان خطر سرطان پروستات را کاهش داد؟

بزرگ‌ترین عامل خطر برای بروز سرطان پروستات پیر شدن است. عموم سرطان‌های پروستات پس از پنجاه سالگی بروز می‌کنند. پژوهش‌ها نشان داده است که اغلب مردان پس از هفتاد سالگی مبتلا به این سرطان هستند، امّا ممکن است هیچ علامتی نداشته باشند. بعید است که کسی بخواهد برای جلوگیری از ابتلا به سرطان زودتر از این دنیا برود!

سابقۀ فامیلی نیز خطر سرطان پروستات را افزایش می‌دهد. ابتلای پدر یا برادر احتمال سرطان پروستات را در فرد دو برابر می‌کند. امریکائیان افریقایی‌تبار هم بیشترین احتمال ابتلا به سرطان پروستات را در بین نژاد‌های مختلف دارا هستند.

رژیم غذایی ممکن است در احتمال بروز سرطان پروستات مؤثّر باشد. افزایش مصرف گوشت‌های قرمز و چربی‌های حیوانی (حتّی لبنیات پُرچرب) و کاهش مصرف سبزی‌ها و میوه‌ها احتمال ابتلا به سرطان پروستات را افزایش می‌دهند، بنابراین با کاهش مصرف موادّ مضر و افزایش مصرف موادّ غذایی مفید می‌توان امکان بروز سرطان پروستات را کاهش داد. امّا ارتباط جنسی زیاد، وازکتومی‌ و ابتلا به بزرگی خوش‌خیم پروستات احتمال ابتلا به سرطان پروستات را زیاد نمی‌کند.

 

آیا می‌توان سرطان پروستات را زود تشخیص داد؟

در گذشتۀ نه‌چندان دور گفته می‌شد که تمام مردان پس از پنجاه سالگی باید سالانه تحت آزمایش خون و معاینه قرار گیرند و از نظر سرطان پروستات بررسی شوند؛ امّا از آنجا که بسیاری از موارد سرطان‌های پروستات رشد کندی دارند و مشکلی برای فرد ایجاد نمی‌کنند، تشخیص این سرطان در بعضی افراد ممکن است نه‌تنها فایده‌ای نداشته باشد، بلکه باعث ایجاد استرس و صدمات روحی و گاهی جسمی ‌(در اثر استفاده از درمان‌های غیرضروری) شود. به همین دلیل در توصیه‌های جدید پیشنهاد می‌شود که بیمار و پزشک با هم در مورد اقدام جهت و تشخیص سرطان احتمالی پروستات تصمیم‌گیری کنند.

یکی از روش‌های توصیه‌شده برای تشخیص زودرس و به‌موقع سرطان پروستات اندازه‌گیریPSA  یا آنتی‌ژن اختصاصی پروستات و معاینه بر طبق برنامۀ زیر است:

  • همۀ افرادی که پس از پنجاه سالگی با مشکلات ادراری مراجعه می‌کنند و حداقل ده سال شانس زندگی دارند.
  • همۀ افراد بالای 45 سال که پدر، برادر یا عمویشان مبتلا به سرطان پروستات بوده‌اند.
  • همۀ افراد بالای چهل سال که حداقل دو نفر از بستگان درجۀ اولشان مبتلا به سرطان پروستات بوده‌اند.

راه تشخیص زودرس سرطان پروستات چیست؟

به‌طور خلاصه تشخیص اولیۀ سرطان پروستات بر دو پایه استوار است:

  • اندازه‌گیری مادّه‌ای در خون به نام PSA  یا آنتی‌ژن اختصاصی پروستات
  • معاینۀ پروستات از طریق مقعد

PSA مادّه‌ای است که به‌طور طبیعی در سلول‌های ترشّحی پروستات تولید و وارد خون می‌شود و مقدار آن به سن و اندازۀ پروستات بستگی دارد. با افزایش سن و بزرگ شدن پروستات مقدار طبیعی آن در خون افزایش می‌یابد؛ به‌طوری که در پنجاه سالگی باید زیر ng/ml 5/2 باشد، امّا در هفتاد سالگی این عدد می‌تواند ng/ml 5/6 باشد.

البته باید بدانیم که تنها عامل افزایشPSA  سرطان پروستات نیست و این مادّه ممکن است با بزرگی خوش‌خیم پروستات، عفونت پروستات، معاینۀ پروستات، دستکاری مجرای ادرار و حتّی انزال افزایش یابد. در ضمن یافته‌های مربوط بهPSA  با یافته‌های حاصل از معاینۀ پروستات با هم تفسیر شوند و بهتر است این تفسیر را متخصّص ارولوژی انجام دهد.

برای تشخیص قطعی سرطان پروستات چه باید کرد؟

در صورت شکّ بالا به سرطان پروستات، روش تشخیص قطعی نمونه‌برداری (بیوپسی) از پروستات است. نمونه‌برداری امروزه تحت هدایت سونوگرافی و با استفاده از سوزن‌های مخصوص از طریق مقعد انجام می‌شود. این نمونه‌برداری ممکن است با عوارضی همراه باشد که پزشک برای بیمار شرح می‌دهد؛ امّا برای رسیدن به هدف باید این عوارض را پذیرفت.

آیا با روش‌های تصویربرداری نیز می‌توان سرطان پروستات را تشخیص داد؟

سونوگرافی، سی‌تی‌اسکن و MRI ممکن است برای بررسی پروستات یا گسترش سرطان پروستات به قسمت‌های دیگر بدن استفاده شود. پس از تشخیص سرطان پروستات در صورتی که مشکوک به درگیری استخوان‌ها باشیم، اسکن با موادّ رادیو نوکلئید لازم است.

مرحله‌بندی سرطان پروستات چیست؟

مرحله‌بندی یا staging برای توضیح میزان گسترش سرطان‌ها استفاده می‌شود. مراحل سرطان پروستات را به‌طور ساده می‌توان چنین بیان کرد:

  1. سرطان کوچک و محدود به پروستات
  2. سرطان بزرگ، ولی محدود به پروستات
  3. سرطانی که به بافت‌های اطراف خارج پروستات نفوذ کرده است.
  4. سرطان با گسترش به ارگان‌های مجاور مثل مثانه یا روده، غدد لنفاوی یا ارگان‌های دور دست مثل استخوان.

احتمال بقا در فرد مبتلا به سرطان پروستات چقدر است؟

بقای فرد به دنبال تشخیص سرطان پروستات به عوامل مختلفی بستگی دارد، مثل مرحله‌ای که بیماری تشخیص داده شده است، نوع بافت سرطانی (پاتولوژی) و سنّ فرد.

افرادی که در سنین بالا تشخیص داده می‌شوند، احتمال زیادی دارد که با عللی غیر از سرطان پروستات فوت کنند. در صورتی که سرطان در مرحلۀ I یا II تشخیص داده شود نیز با درمان مناسب احتمال بقای پنج ساله حدود صد در صد است.

چه درمان‌هایی برای سرطان پروستات وجود دارد؟

انتخاب درمان نیز به عوامل مختلفی بستگی دارد؛ مثل سن، وجود یا عدم بیماری‌های مهمّ دیگر، مرحلۀ تشخیص بیماری، نوع بافت سرطانی (پاتولوژی) و در نهایت ترجیح بیمار برای نوع درمان.

در صورتی که نوع سرطان کم‌خطر تشخیص داده شود، یا سنّ فرد بالا باشد یا به دلیل بیماری‌های مهم دیگر احتمال بقای بالایی نداشته باشد، ممکن است هیچ درمانی انجام نشود و فقط فرد تحت نظر گرفته شود؛ امّا در افراد جوان‌تر و نوع پاتولوژی بد ممکن است درمان‌های مختلفی انتخاب شوند؛ مثل جرّاحی رادیکال پروستات، اشعه‌درمانی از بیرون، گذاشتن دانه‌های موادّ رادیواکتیو داخل بافت سرطانی (براکی‌تراپی)، حذف هورمون تستوسترون از بدن با دارو یا برداشتن بیضه‌ها، شیمی‌درمانی، کرایوتراپی (کشتن سلول‌های سرطانی از طریق ایجاد یخ‌زدگی در پروستات).

آیا مبتلایان به سرطان پروستات می‌توانند احتمال بقای خود را افزایش دهند؟

بله. تغییر رفتارهای خاص در زندگی می‌تواند بقای فرد را افزایش دهد. یک پژوهش نشان داده که ورزش منظّم خطر مرگ در اثر سرطان پروستات پس از درمان اولیه را کاهش می‌دهد؛ رژیم غذایی مناسب نیز بی‌تأثیر نیست. مصرف پنج عدد میوه در روز، استفاده از غلّات سبوس‌دار، کاهش مصرف گوشت پُرچرب، حذف مصرف گوشت‌های عمل‌آوری‌شده مثل سوسیس و کاهش مصرف الکل توصیه می‌شود. مصرف غذاهای حاوی فولات (اسفناج، عدس و پرتقال) و لیکوپن (گوجه‌فرنگی) نیز مفیدند. مصرف داروهای مکمّل مثل سلنیوم یا ویتامین E نتیجۀ زیادی نشان نداده‌اند.

توصیۀ دندانپزشکی در دوران شیردهی دکتر علی مرسلی - دندانپزشک، متخصّص درمان ریشه، بورد تخصّصی اندودانتیکس


در دوران شیردهی خانم‌های مراجعه‌کننده به دندانپزشکی مدام نگران این هستند که نکند اعمال، مواد و داروهای دندانپزشکی در دوران شیردهی خطری را متوجّه نوزاد آنان کند. قبل از ورود به جزئیات باید تأکید کرد که در دوران شیردهی درمان دندانپزشکی با تمام جوانب آن اعم از تزریق بی‌حسّی و تجویز داروهای ضدّ درد، ضدّ التهاب و حتّی آنتی‌بیوتیک‌ها تداخلی با شیردهی ندارد. مادر نیاز نیست فرزند خود را در این مدّت از شیر خود محروم کند یا به دلیل نگرانی از سلامت نوزاد، خود را از درمان‌های دندانپزشکی محروم کند.


نکاتی که مادران شیرده در مراجعه به دندانپزشکی باید به آن توجّه کنند:

  1. ترمیم‌های آمالگام قبلی در دوران شیردهی بهتر است که تعویض نشوند، هرچند که در پژوهش‌های به‌ عمل آمده مقدار جیوۀ ترشّح‌شده در شیر مادر حین تعویض ترمیم‌های آمالگام بسیار ناچیز است و از میزان جذب جیوۀ محیطی کمتر دیده شده، ولی برای رفع هرگونه خطر احتمالی درمان‌هایی مانند تعویض آمالگام به مادّۀ هم‌رنگ دندان می‌تواند به تعویق انداخته شود. هیچ منعی برای استفاده از بی‌حسّی موضعی حین شیردادن فرزند وجود  ندارد، البته اپی‌نفرین (آدرنالین) تا حدودی قابلیت ترشّح در شیر مادر را دارد، به همین دلیل بی‌حسّی‌های فاقد اپی‌نفرین می‌تواند این نگرانی دربارۀ اپی‌نفرین را برطرف کند.
  2. خمیردندان‌ها و دهانشویه‌ها در استفادۀ معمول از آن‌ها وارد شیر نمی‌شوند و مشکلی از این نظر ایجاد نمی‌کنند. مقدار بلع‌شدۀ این مواد داخل بدن بسیار ناچیز است، امّا میزان وارد شده به خون مواد قابل ردیابی نیست.
  3. هیچ فرایند تشخیصی دندانپزشکی با شیردهی تداخل ندارد. اشعۀ ایکس اعم از رادیوگرافی پری‌آپیکال، پانورامیک و حتّی CBCT، بیوپسی، اولتراسونیک، پالپ‌تستر و... مشکلی بر فرایند شیردهی ایجاد نمی‌کند.
  4. ضدّ دردهای عادّی تداخلی با شیردهی ندارند. کمتر از یک تا دو درصد داروها ممکن است که وارد شیر مادر بشوند. استامینوفن ساده انتخاب اول دندانپزشکان در دوران شیردهی است، امّا استفاده از ایبوپروفن، کورتونی مانند پردنیزون هم بنابر نظر بسیاری از مراجع داروسازی خطری در برندارد، هرچند حضور این داروها در شیر به مقدار اندک محرز است. توصیه می‌شود که داروها بلافاصله بعد از شیردهی مصرف شوند تا احتمال طی شدن حداکثر نیمۀ عمر دارو تا شیردادن بعدی بیشتر باشد. تکنیک دوشیدن شیر و استفاده از شیر دوشیده شده در مدّت زمان طی شدن نیمۀ عمر دارو می‌تواند بسیار کمک‌کننده باشد و خیالتان را راحت کند.
  5. آنتی‌بیوتیک‌ها تا حدّ امکان برای مادران شیرده بهتر است تا حصول یک نیاز واقعی و ضروری استفاده نشوند. به‌طور کلّی آنتی‌بیوتیک‌ها در دندانپزشکی کاربرد حقیقی چندانی ندارند. در صورت نیاز ضروری، خانم‌های باردار می‌توانند از آموکسی‌سیلین و مترونیدازول استفاده کنند. از خوردن آسپیرین در حین شیردادن خودداری کنید. داروهای مخدّر و شبه ‌مخدّر هم نباید در حین شیردهی استفاده شوند. ایبوپروفن به عنوان یک ضدّ درد و ضدّ التهاب مؤثّر در کوتاه‌مدّت حین شیردهی می‌تواند استفاده شود.
  6. درمان بلیچینگ (سفید کردن) خطری برای نوزاد شیرخوار ندارد، امّا توصیه شده درمان‌های انتخابی غیرضروری تا به دست آمدن شرایط مناسب این درمان به تعویق بیفتد.
  7. شیر دادن باعث کم شدن کلسیم دندان یا خراب شدن دندان نمی‌شود. میزان کلسیم دندان ثابت واحدی است و تقریباً کم و زیاد نمی‌شود. اغلب به دلیل مشکلات دهان و دندان حین بارداری ممکن است به اشتباه مشکلات دندانی را - که متعاقب بارداری پیش آمده - به شیردادن نوزاد نسبت دهیم. ولی باید تأکید کنیم که شیردادن به نوزاد ربطی به نرم‌تر شدن، پوسیده‌تر شدن یا خرابی هیچ دندانی ندارد.

تروما در بارداری دکتر طاهره زارع‌ یوسفی - متخصّص زنان و زایمان


شش تا هفت درصد زنان باردار نوعی از ترومای فیزیکی (ضربه) را در طیّ بارداری تجربه می‌کنند که بیشترین موارد آن در سه ماهۀ سوم اتّفاق می‌افتد. مرگ‌های ناشی از تروما شایع‌ترین علّت غیرمامایی شناخته‌شده برای مرگ‌ومیر مادران است. این آسیب‌ها را می‌توان به دو گروه آسیب‌های نافذ و غیرنافذ تقسیم‌بندی کرد.

زخم‌های ناشی از اصابت چاقو یا گلوله شایع‌ترین موارد آسیب‌های نافذ هستند که این صدمات ممکن است به دنبال خشونت‌ها، خودکشی یا تلاش برای انجام سقط ایجاد شوند. احتمال صدمه به احشا در این نوع تروما پانزده تا چهل درصد است و اگر رحم دچار صدمات نافذ شود، آسیب جنین جدّی خواهد بود، بنابراین تمام تروماهای نافذ به‌خصوص در ناحیۀ شکم یکی از اورژانس‌های پزشکی محسوب می‌شود.

در گروه تروماهای غیرنافذ، تصادفات اتومبیل، سقوط از ارتفاع، اذیّت و آزارهای جسمی ‌(همسر آزاری)، همچنین با شیوع کمتر انفجار و ماندن زیر آوار را می‌توان نام برد. تصادفات رانندگی شایع‌ترین علّت بروز تروماهای غیرنافذ، خطرناک و تهدید کنندۀ حیات در دوران بارداری است. مصرف الکل و عدم استفاده از کمربند ایمنی در تصادفات وسایل نقلیه به‌طور شایع دیده می‌شود. در صورت استفاده از کمربند ایمنی سه نقطه‌ای- که در شکل مشهود است- می‌توان از بسیاری از موارد مرگ جلوگیری کرد.

کمربند ایمنی از تماس با فرمان خودرو جلوگیری می‌کند و فشار وارد شده  به شکم را کاهش می‌دهد. بهتر است مادران در سه ماهۀ آخر بارداری کمتر رانندگی انجام دهند و نکات زیر را همواره در نظر داشته باشند:

  • تا حدّ امکان در شب رانندگی نکنید.
  • در مسیرهای طولانی هر یک ساعت حتماً از ماشین پیاده شوید و پنج دقیقه راه بروید و حرکات کششی را فراموش نکنید.
  • از صحبت کردن با تلفن همراه، حتّی هندزفری خودداری کنید.
  • اگر مدام تهوّع و سرگیجه دارید یا کمردرد دوران بارداری آزارتان می‌دهد، رانندگی نکنید و اگر در طیّ بارداری مشکلاتی نظیر فشار خون بالا، خطر زایمان زودرس، دیابت کنترل‌نشده و کم خونی شدید دارید، قطعاً رانندگی نکردن به نفع شماست.

در دوران حاملگی با بزرگ شدن رحم و تغییر شکل ستون فقرات، نقطۀ ثقل بدن نیز تغییر می‌کند و حفظ تعادل در وضعیت جدید کمی ‌دشوارتر است. به‌علاوه در سه ماهۀ سوم به علّت اثر هورمون ریلاکسین، مفاصل و بافت همبندی در لگن شل‌تر می‌شوند تا برای فرایند زایمان آمادگی لازم را داشته باشند، بنابراین در این شرایط ممکن است حفظ تعادل و ایستادن برای مادر دشوار شود و سقوط ناگهانی رخ دهد؛ البته جنین در داخل رحم درون مایع آمینوتیک -که حکم ضربه‌گیر را دارد- شناور است و عضلات شکم و بافت عضلانی رحم در حفاظت جنین از آسیب احتمالی نقش مهمّی دارند، بنابراین بعید به نظر می‌رسد که افتادن ساده بتواند به جنین صدمه بزند، امّا توصیه می‌شود بعد از هر نوع افتادن مادران باردار به مرکز درمانی مراجعه کنند و از نظر بروز علائمی نظیر خونریزی واژینال و انقباض رحمی ارزیابی شوند. شنیدن صدای قلب جنین و معاینۀ مادر برای بررسی آسیب احتمالی به اعضای دیگر ضروری است.

به تمام مادران باردار توصیه می‌شود:

  • در هنگام بالا و پایین رفتن از پلّه‌ها حتماً نرده‌های طرفین را بگیرند.
  • خیلی تند و سریع راه نروید.
  • از پوشیدن کفش‌های پاشنه بلند و تنگ اجتناب کنید و در موقع راه رفتن مراقب موانع کوچک احتمالی بر روی زمین باشید.
  • به‌طور کلّی پیش‌آگهی مادر و جنین در صدمات به ‌شدّت آسیب وابسته است. بررسی کامل مادر و جنین پس از تروما لازم است.

چه زمانی بارداری پُرخطر می‌شود؟ دکتر مرجان پورحیدری -متخصّص جرّاحی زنان و زایمان


بارداري زماني پُرخطر  محسوب مي‌شود كه پزشك احتمال وقوع عارضه‌‌اي را تشخيص دهد كه آن عارضه مادر، كودك يا هر دوي آنان را تحت تأثير قرار دهد. در چنين مواقعي لازم است که مادر و جنين تحت مراقبت‌هاي پزشكي قرار بگيرند تا در صورت بروز هر مشكلي سريعاً تحت درمان قرار گيرند. اصطلاح حاملگي پُرخطر به مادران بارداري اطلاق مي‌شود كه برخي از شرايط خطرساز را دارا هستند و نياز به مراقبت‌هاي ويژۀ دوران بارداري و پس از زايمان دارند.

واژۀ  پُرخطر ممكن است ترسناك به نظر برسد، امّا اين اصطلاح فقط نامي است برای آنکه پزشكان مطمئن باشند شما مراقبت‌هاي ويژۀ بارداري را دريافت مي‌كنيد. مادران پُرخطر بايد دفعات بيشتري به پزشك مراجعه کنند و احتمالاً نياز به آزمايش و سونوگرافي‌هاي بيشتري در دوران بارداري دارند و اين موضوع به پزشك معالج كمك مي‌كند كه در صورت بروز هر مشكلي به‌سرعت آن را تشخيص دهد و اقدامات لازم را به عمل آورد.

مواردي كه مادر در گروه حاملگي‌هاي پُرخطر قرار مي‌گيرد:

  • مادر مبتلا به ديابت
  • مادر مبتلا به فشار خون
  • مادر مبتلا به سرطان
  • سابقۀ زايمان زودرس يا ديابت بارداري
  • بيماري كليوي، صرع، اعتياد به موادّ مخدّر و الكل، سابقۀ شخصي يا خانوادگي، تولّد نوزادي با نقص ژنتيك، عفونت‌هايHIV يا هپاتيت در مادر، سابقۀ سه سقط جنين.

اين مادران در خطر مشكلاتي مثل رشد آهستۀ جنين، زايمان زودرس، مسموميت حاملگي و مشكلات جفتي قرار دارند. البته اكثر مادران پُرخطر به‌ دليل مراقبت‌هاي مستمر نوزاد خود را سلامت به دنيا آورده‌اند.

در صورت تشخيص حاملگي پُرخطر موارد زیر توصیه می‌شود:

  • تعداد دفعات بیشتر ويزيت در بارداري
  • كنترل دقيق فشار خون و در صورت لزوم آزمايش ادرار از نظر پروتئين برای تشخيص زودرس پره‌اكلامپسي يا عفونت ادراري
  • سونوگرافي بيشتر از نظر بررسي رشد جنين
  • در صورت ديابت آزمايش‌های مرتّب قند خون

همچنين توصيه مي‌شود كه در موارد حاملگي‌هاي پُرخطر بيمار به بيمارستان‌هايي مراجعه كند كه بخش مراقبت‌هاي ويژه دارند.

روش‌های تشخیص بارداری دکتر نسرین دادرس - جرّاح و متخصّص زنان و زایمان و فوق تخصّص نازایی و IVF


 برای بسیاری از خانم‌ها که دوره‌های قاعدگی منظّمی دارند، تأخیر قاعدگی اولین دلیل بر بارداری آنان است. البته به تعویق افتادن دوره‌های ماهانه دلا‌یل متعدّدی ممكن است داشته باشد، ازجمله تغییرات رژیم غذایی، ورزش شدید، مسافرت، اضطراب و... . بسیاری از خانم‌ها نیز اصلاً دوره‌های منظّمی ندارند و به همین دلیل نمی‌توانند دورۀ بعدی را پیش‌بینی كنند تا در صورت تأخیر، به بارداری مشكوك شوند.

  شایع‌ترین نشانه‌های بارداری عبارت‌اند از خستگی و بی‌حالی، سرگیجه، حسّاس شدن سینه‌ها و نوک آن‌ها، گرفتگی و درد عضلات زیر شکم، حالت تهوّع به همراه یا بدون استفراع، تکرّر ادرار و یبوست.

روش‌های تشخیص بارداری

 برای تشخیص حاملگي روش‌های مختلفی وجود دارد که با توجّه به شرایط مختلف می‌توان از هر کدام از آن‌ها استفاده کرد. در زیر به این روش‌ها اشاره شده است:

  • نوار تست حاملگي (Baby Check)
  • آزمایش خون بارداری (Beta H.C.G)
  • آزمایش ادرار بارداری (گراویندکس)
  • سونوگرافي

تشخيص حاملگی با اندازه‌گیری BetaHCG در خون يا ادرار

متداول‌ترین، آسان‌ترین و سریع‌ترین روش تشخیص حاملگی جستجوی هورمون hCG يا گنادوتروپین جفتی انسان human) (Chorionic Gonadotropin در ادرار یا  خون است. زماني كه اسپرم و تخمک لقاح پیدا می‌کنند، تخمک لقاح‌یافته به طرف رحم می‌رود و در جدار آن لانه‌گزینی می‌کند. بین سه تا ده روز بعد جفت تشکیل می‌شود. HCG توسّط سلول‌های جفت ساخته می‌شود. معمولاً هفت تا ده روز پس از لقاح سطح این هورمون در خون به حدّی می‌رسد که قابل تشخیص است، امّا در صورت منفی شدن حاملگی رد نمی‌شود و در صورت شک به حاملگی چند روز بعد باید مجدّد چک شود. هورمون hCG -كه از جفت ترشّح مي‌شود- ابتدا در خون ظاهر می‌شود و بعد از شروع متابولیزه شدن در ادرار آمده و دفع می‌شود، بنابراين آزمایش خون حسّاس‌تر است و زودتر مثبت می‌شود. این هورمون سه تا پنج روز بعد از عقب افتادن عادت ماهانه در خون بانوان به مقداري می‌رسد که قابل اندازه‌گیری مي‌شود. آزمایش خون در هر ساعت از شبانه روز قابل انجام است. برای انجام آزمایش خون ناشتا بودن لازم نیست؛ مصرف آب مانعی ندارد و حتّی قطع داروهای دیگر فرد ضروری نیست. (به‌جز داروهایی که حاوی این هورمون باشند. این داروها برای درمان نازایی مورد استفاده قرار می‌گیرند.)

 تست‌های حاملگی خانگی یا (Baby Check) سال‌هاست که به عنوان یکی از روش‌های فوری تشخیص حاملگی به‌کار می‌رود. بهترین زمان چک حاملگی با این تست سه تا چهار روز پس از تأخیر در موعد قاعدگی طبیعی است. در موارد حاملگی خارج رحمی ‌هم حتماً باید خون تست شود.

نحوۀ جمع‌آوری و نگهداری نمونۀ ادرار

  • ادرار اول صبح به‌طور معمول بیشترین غلظت HCG را دربردارد، از این رو بهترین نمونه برای انجام تست ادرار است؛ اگرچه هر نمونة ادراری ممکن است استفاده شود.
  • نمونۀ ادرار باید در یک ظرف تمیز شیشه‌ای یا پلاستیکی جمع‌آوری شود و از موادّ نگهدارنده استفاده نشود.
  • اگر نمونه بلافاصله پس از جمع‌آوری تست نشود، تا 48 ساعت بعد که مورد آزمایش قرار می‌گیرد باید در دمای دو تا هشت درجۀ سانتی‌گراد یخچال نگهداری شود و قبل از تست به دمای اتاق برگردانده شود.

ميزان اين هورمون در خون و ادرار پس از وقوع حاملگی (یک روز پس از عقب‌افتادگی در سیکل ماهانه) به پنج تا ده واحد می‌رسد که این مقدار برای مثبت شدن تست کافی است. از آن پس میزان هورمون به‌سرعت افزایش می‌یابد و سپس کم‌کم افت پیدا می‌کند. به‌طور طبیعی مقدار HCG هر 48 ساعت دو برابر می‌شود. سطح این هورمون در هفته‌های هشت تا یازده به حداکثر خود می‌رسد، سپس در ادامۀ حاملگی کاهش می‌یابد.

پاسخ‌های مثبت کاذب 

در شرایطی مثل مصرف بعضی داروها مانند پرومتازین یا کلردیازپوکساید، وجود بیماری‌هایی مثل پروتئینوری، هموگلوبینوری، زایمان جدید یا سقط جنین، اشتباه در روش اجرای تست و خطا در خواندن نتایج ممکن است پاسخ مثبت کاذب دیده شود که در تفسیر نتیجه باید در نظر داشت.

پاسخ‌های منفی کاذب

زمانی که HCG در حداکثر غلظت (در روز‌های شصت تا هشتاد) است، پنج تا ده درصد امکان ایجاد جواب منفی کاذب وجود دارد. پاسخ‌های منفی کاذب معمولاً ناشی از خطا در انجام روش ارائه شده است. علّت دیگر پاسخ منفی کاذب انجام تست در روز‌های اول لقاح است که هنوز هورمون HCG وارد ادرار نشده است. نگهداری ادرار در ظروف غیر استاندارد، عدم رعایت‌ لازم برای واکنش و مصرف داروی کاربامازپین هم ممکن است منجر به پاسخ منفی کاذب شود.

تشخيص بارداري با سونوگرافي

در بیشتر مواقع سونوگرافی از روی شکم انجام می‌شود، امّا در برخی موارد سونوگرافی واژینال انجام می‌شود. در سونوگرافي واژينال پروب تصويربردار مخصوص اين روش در واژن بيمار قرار داده مي­‌شود و از داخل واژن امواج صوتي ارسال می‌شود.

برای انجام سونوگرافي شکمي نياز است که مثانه پُر باشد، بنابراین بايد يک ساعت قبل از انجام سونوگرافي چهار تا پنج ليوان آب نوشيده شود. ولي در سونوگرافي واژينال نيازي به پُر بودن مثانه نيست و بر‌عکس، مثانه بايد خالي باشد. سونوگرافي واژينال براي خانم­‌هاي باکره انجام نمي‌­گيرد.

تشخیص ساک حاملگی -که اولین علامت حاملگی در سونوگرافی است- در هفتۀ چهارم از اولین روز عدم پریود به‌وجود می‌آید. ساک بارداری طبیعی به‌صورت ساختمان کیستی کوچکی در داخل رحم دیده می‌شود. ساک حاملگی هفتۀ پنجم بارداری با سونوگرافی شکمی ‌و هفتۀ چهارم بارداری با سونوگرافی واژینال قابل تشخیص است. در هفتۀ ششم اکوهای داخلی نمایان‌گر جنین در حال تکامل در کیسۀ بارداری دیده می‌شوند و تا هفتۀ ششم حرکت قلب جنین باید قابل مشاهده باشد. در مراحل اولیه از اندازۀ کیسۀ بارداری می‌توان برای تخمین سنّ بارداری استفاده کرد. پس از رویت شدن اکوهای جنینی سنّ بارداری را می‌توان با اندازه‌گیری طول فرق باسن -که بلندترین طول قابل مشاهدۀ جنین در کیسۀ بارداری است- تعیین کرد. بارداری‌های چند قلویی را می‌توان به واسطۀ وجود دو یا بیش از دو کیسۀ بارداری شناسایی کرد.

تمام مواردی که باید دربارۀ ماموگرافی خانم‌ها بدانید دكتر زهرا نيك‌پوري‌ - جراح و متخصص بيماري‌‌هاي زنان، زايمان و نازايي


 یکی از مهم‌ترین و مؤثّرترین راه‌های تشخیص سرطان سینه به‌خصوص در مراحل اولیۀ بیماری، انجام ماموگرافی سینه است. از مؤثّرترین راه‌های مبارزه با این بیماری تشخیص آن در مراحل اولیۀ پیدایش است. پژوهش‌ها نشان می‌دهند که انجام ماموگرافی به‌صورت دوره‌ای در زنان بدون نشانه میزان ابتلا به سرطان را به اندازۀ زیادی کاهش می‌دهد. بنابراین بهتر است خانم‌ها به انجام ماموگرافی اهمّیت ویژه‌ای بدهند.

نکات مهمّی که خانم‌ها باید در مورد ماموگرافی سینه بدانند!

اغلب بانوان همواره با کابوس ابتلا به سرطان سینه دست و پنجه نرم می‌کنند؛ در حالی که با بهره‌گیری از روش‌های کمک تشخیصی مانند ماموگرافی (البته به تجویز پزشک) تمام این اضطراب‌ها پایان می‌یابد. به دلیل شیوع روزافزون سرطان سینه در بین زنان دنیا ازجمله ایران همواره ترس از ابتلا به این سرطان در بین بانوان وجود دارد. امّا در مرحلۀ اول می‌توان با خودآزمایی تا حدّی توده‌های غیرمتعارف را در بافت سینه تشخیص داد و غیر از این، دو روش تشخیصی ماموگرافی و سونوگرافی بسیار کمک‌کننده است.

 ماموگرافی چیست؟

ماموگرافی یک عکس رادیوگرافی ساده از پستان و ابزاری برای کشف زودرس سرطان‌های غیرقابل لمس پستان است. ماموگرافی می‌تواند سرطان پستان را ده سال قبل از آنکه قابل لمس شود، شناسایی کند. همۀ زنان 40 ساله و بیشتر باید هر یک یا دو سال برحسب نظر پزشک ماموگرافی انجام دهند. زنانی که افراد درجۀ یک آنان (یعنی مادر یا خواهرشان) مبتلا به سرطان باشند، باید از 35 سالگی ماموگرافی سالانه انجام دهند.

 آیا ماموگرافی سرطان‌زاست؟

برخی انجام ماموگرافی را زمینه‌ساز سرطان می‌دانند، امّا خطرات ناشی از برخورد اشعۀ ایکس با سینه در ماموگرافی آنقدر ناچیز است که می‌توان آن را نادیده گرفت، حتّی اگر یک خانم از چهل سالگی تا نود سالگی هر سال ماموگرافی انجام دهد.

کدام زنان باید ماموگرافی انجام دهند؟

به‌طور عمده انجام ماموگرافی در دو گروه، یکی بیمارانی که دارای علائم هر یک از بیماری‌های سینه مانند عفونت، توده یا... باشند و یکی در زنان سالم بالای چهل سال ضروری است. در بیماران علامت‌دار -که توده مشکوک به سرطان باشد یا با کیست‌ها و توده‌های دیگر همراه باشد- پزشک انجام ماموگرافی را ضروری می‌داند. همچنین در افراد مبتلا به سرطان سینه برای پیگیری بیماری انجام ماموگرافی ضروری است. در زنان سالم ماموگرافی به عنوان یک روش تشخیص زودرس استفاده می‌شود؛ به این ترتیب که یک ماموگرافی پایه در 35 تا 39 سالگی انجام می‌شود، سپس از پنجاه سالگی به بعد هر سال انجام ماموگرافی ضروری است.

سونوگرافی جایگزین ماموگرافی نیست!

در این روش از امواج صوتی برای ایجاد تصویر از نقاط مختلف بدن ازجمله سینه استفاده می‌شود و اشعۀ ایکس هیچ نقشی ندارد. در مواردی که بافت سینه بسیار متراکم باشد، یا سنّ بیمار کمتر از سی سال باشد، پزشک سونوگرافی را تجویز می‌کند. نباید فراموش کرد که سونوگرافی به هیچ عنوان جایگزین ماموگرافی نیست، بلکه به عنوان وسیلۀ کمکی از آن استفاده می‌شود. در حال حاضر سونوگرافی بهترین روش تشخیص کیست‌های سینه است که در معاینه‌های شبیه توده‌های توپُر و سفت خود را نشان می‌دهد.

 

موارد استفاده از ماموگرافی

  • برای بیماریابی زنان بالای چهل سال از نظر سرطان پستان
  • ارزیابی بیمارانی که تودۀ پستان مشکوک دارند.
  • پیگیری سرطان پستان درمان‌شده با برداشتن قسمتی از پستان و رادیوتراپی
  • پیگیری پستان مقابل در بیماری که یک پستان او به دلیل سرطان برداشته شده است.

 

هنگام گرفتن ماموگرافی این نکات را رعایت کنید:

  • هنگام انجام ماموگرافی از موارد خوشبوکننده، پودر یا کرم در زیر بغل استفاده نکنید، چراکه ممکن است در کیفیت تصویر تأثیر بگذارد.
  • ماموگرافی را در هفتۀ پیش از پریود شدن انجام ندهید، زیرا در این مدّت سینه‌ها متورّم و دردناک است.
  • اگر ایمپلنت سینه دارید، به تکنسین قبل از انجام ماموگرافی خبر دهید.
  • پیراهنی بپوشید که به‌راحتی بتوانید آن را از سر درآورید؛ در آوردن لباس بالاتنه کافی نیست.
  • همیشه مکان و زمان ماموگرافی‌ها و نمونه‌برداری‌های احتمالی را یادداشت کنید.
  • ماموگرافی‌های قبلی را دور نیندازید، حتّی اگر طبیعی و بدون هیچ ضایعه‌ای بوده باشد، زیرا مقایسۀ آن‌ها با ماموگرافی آینده به تشخیص ضایعات کمک می‌کند.
  • بهتر است ماموگرافی را در مرکزی انجام دهید که در روز تعداد زیادی بیمار در آنجا ماموگرافی می‌شوند و تیم کارکنان مهارت بیشتری دارند.
  • ماموگرامی‌های قبلی خود را به همراه ببرید.

کولیک در نوزادان دکتر حمیدرضا بادلی - فوق تخصّص کلیه و مجاری ادراری کودکان


کولیک (دل درد) شیرخوارگی زمانی رخ می‌دهد که یک نوزاد برای بیش از سه ساعت در روز بدون هیچ دلیل پزشکی‌ گریه می‌کند. طبق قانون 3، معمولاً کولیک شیرخوارگی از سه هفتگی شروع می‌شود و سه تا چهار بار در هفته به مدّت سه تا چهار ساعت طول می‌کشد و در سه تا چهار ماهگی بهبود می‌یابد. نوزادان مبتلا معمولاً بیش از سه روز در هفته گریه می‌کنند. نوزاد ممکن است یک چهرۀ قرمز و مشت گره‌کرده داشته باشد، و پاها را در هم بپیچد. گریه معمولاً در هر زمان از روز، اواخر بعدازظهر یا اول شب اتّفاق می‌افتد. گریه اغلب نازک و بلند است. کولیک شیرخوارگی برای پدر و مادر ناراحت‌کننده است، ولی هیچ مشکل پایداری ایجاد نمی‌کند و اغلب زمانی که کودک سه تا چهار ماهه است، بهتر می‌شود.

پزشکان دقیقاً مطمئن نیستند چه چیزی باعث کولیک شیرخوارگی در نوزادان می‌شود. آنان فکر می‌کنند که ممکن است با درد معده، گاز، آلرژی‌ها یا فقط خلق‌وخوی کودک ایجاد شود.

علائم کولیک شیرخوارگی

  • درد یا ناراحتی
  • گریۀ بیش از حد
  • بی‌قراری در خواب

برخی پژوهش‌ها نشان داده‌اند که پروبیوتیک‌ها می‌توانند به تسکین کولیک شیرخوارگی کمک کنند. دربارۀ این موضوع با پزشک متخصّص اطفال خود قبل از استفاده از آن‌ها صحبت کنید. گاز غذاهایی مانند کلم بروکلی، لوبیا و کلم در رژیم غذایی مادر شیرده احتمالاً کولیک شیرخوارگی ایجاد نمی‌کند.

خودمراقبتی در کولیک شیرخوارگی

نگه ‌داشتن کودک برای چند ساعت در روز، تکان دادن کودک به‌آرامی‌ با گهواره، گذاشتن کودک در حالت نشسته، قرار دادن کودک در ماشین یا قدم زدن، حمام گرم، قنداق کردن کودک در یک پتوی گرم، پستانک دادن به کودک، مالش معدۀ کودک، آواز خواندن برای کودک، همچنین حذف غذاهای کافئین‌دار، شکلات، ادویه‌جات و محصولات لبنی از رژیم غذایی مادر -که از طریق شیر به نوزاد منتقل می‌شود- می‌تواند برای آرامش کودک مفید باشد.



 

پزشک چگونه کولیک شیرخوارگی را تشخیص می‌دهد؟

پزشک کودکتان را بررسی می‌کند و از شما می‌خواهد گریۀ کودک خود را توصیف کنید و اینکه چگونه رخ می‌دهد.
عوامل خطر ابتلا به کولیک شیرخوارگی

سیگار کشیدن قبل یا بعد از تولّد کودک خود از عوامل خطرساز است.

درمان کولیک شیرخوارگی

هیج درمان واقعی‌ای برای درمان کولیک شیرخوارگی وجود ندارد، جز تلاش برای تسکین کودک که بهترین کاری است که می‌توانید انجام دهید. در برخی موارد شدید دکتر شما ممکن است یک دارو برای کولیک شیرخوارگی تجویز کند.

چه زمان باید به پزشک مراجعه کنید؟

اگر گریۀ کودکتان موجب نگرانی شما می‌شود، به پزشک مراجعه کنید یا با دکتر خود تماس بگیرید. اگر گریۀ کودکتان تغییر کرد یا اگر کودک شما تب، استفراغ، اسهال، یا مدفوع خونی داشت، به اورژانس مراجعه کنید.

میزان ابتلا به کولیک شیرخوارگی

حدود بیست درصد از کودکان دچار کولیک شیرخوارگی می‌شوند.

عوامل تشدید کنندۀ کولیک شیرخوارگی

تغذیۀ بیش از حد، آب یا سایر نوشیدنی‌های شیرین، اضطراب، ترس یا هیجان در خانه، تغذیۀ بیش از حد سریع با شیشۀ شیر، غذاهای خاصّی که مادر می‌خورد و از طریق شیر به نوزاد منتقل می‌شود، مانند شکلات، غذاهای ادویه‌دار یا کافئین، همچنین برخی از داروها وضعیت را وخیم‌تر می‌کند.

کار کودک دکتر مرسده رفیعی - دکترای روانشناسی


کودکان مانند نهال‌های کوچکی‌ هستند که وادار کردن آنان به انجام کارهای بیش از توانشان ریشۀ کودکی را در آنان می‌خشکاند و قامتشان را در بزرگسالی خم می‌کند.

وادار کردن کودکان به کاری فراتر از توانشان زمینه‌ساز آسیب‌های روانی بسیاری در بزرگسالی و آیندۀ کودک است که در موارد حادّ آن از مصداق‌های کودک‌آزاری به‌شمار می‌آید. کودک نیاز به پرورش مناسب و اصولی دارد، چنانچه بیش از حدّ تحمّل و توان به او وظایفی محوّل کنیم، احساس می‌کند تحت فشار قرار گرفته و زودتر در مسیر تبدیل شدن به افراد بزرگسال قرار می‌گیرد، همچنین در بزرگسالی نیز شاهد تأثیرگذاری منفی این عمل در شخصیت وی خواهیم بود.

 کار کودک در درجات مختلف در طول تاریخ وجود داشت، امّا با آغاز سوادآموزی همگانی و تغییراتی که در شرایط کار طیّ صنعتی شدن به وجود آمد و ظهور مفاهیم حقوق کارگر و حقوق کودکان مورد نقد و بحث عمومی قرار گرفت. کار کودکان همچنان در جاهایی که سنّ ترک مدرسه پایین است، شیوع دارد.

کار کودکان بسیار معمول است و می‌تواند شامل کار در کارخانه، معدن، روسپی‌گری، کشاورزی، کمک در کسب و کار والدین، داشتن کسب و کار شخصی (مانند فروش غذا) یا کارهای نامتعارف باشد. ناپذیرفتنی‌ترین شکل‌های کار کودکان استفادۀ نظامی از کودکان و تن‌فروشی کودکان است. موارد کمتر جنجالی و معمولاً قانونی (با بعضی محدودیت‌ها) شامل کار کشاورزی در ایام تعطیلی مدرسه (کار فصلی)، کسب و کار خارج از ساعات مدرسه، همچنین بازیگری یا آوازخوانی کودکان است.

کار کودکان سبب افزایش سود و انباشت سرمایه برای کسانی می‌شود که کودکان را مورد استثمار قرار می‌دهند و درنتیجه فاصلۀ طبقاتی را در جامعه بیشتر می‌کند و فقر و تهیدستی را افزایش می‌دهد. همچنین کودکان را از دستیابی به دانش و مهارت کافی بازمی‌دارد و درنتیجه بهره‌وری نیروی کار را در جامعه کاهش می‌دهد. آسیب‌های اجتماعی مانند اعتیاد، بزهکاری، استثمار، تبعیض، فقر و... افزایش می‌یابد و درنتیجه سلامت اجتماعی را به خطر می‌اندازد و مانع پیشرفت و توسعۀ جامعه می‌‌شود.

موضوع کودکان کار موضوع کمابیش پیچیده‌ای است و عوامل گوناگونی در آن اثرگذارند، ازجمله ساختار خانواده، فقر، تغییرات اقتصادی ناگهانی، مهاجرت، هزینۀ تحصیل، نظام آموزشی نادرست و... .

کودکان کار کودکانی هستند که کار مانع تحصیل و روند رشد طبیعی‌شان شود، همچنین کار با بهره‌کشی همراه باشد و آسیب‌های جسمی،‌ روحی، اجتماعی و شخصیتی برای آنان ایجاد کند. براساس پیمان‌نامۀ جهانی کودک، پایان سنّ کودکی هجده سال است.

کودک کار به کودکان کارگری گفته می‌شود که به‌صورت مداوم و پایدار به خدمت گرفته می‌شوند که این مسئله آنان را در بیشتر اوقات از رفتن به مدرسه و تجربۀ دوران کودکی بی‌بهره می‌‌سازد و سلامت روحی و جسمی آن‌ها را تهدید می‌کند. کار کودک نزد بسیاری از کشورها و سازمان‌های بین‌المللی فعّالیتی استثماری تلقّی می‌شود.

اغلب کودکان کار به دلیل ممنوع بودن کارشان، در کارگاه‌های مخفی و زیرزمینی با دستمزد بسیار ناچیز کار می‌کنند که این مسئله باعث می‌شود همیشه متقاضی کار کودک وجود داشته باشد.

دستمزد بسیار پایین، مطالبه نکردن بیمه و بازنشستگی، همچنین هزینه‌های بهداشتی و اطّلاع‌ نداشتن کودکان از سایر حقوق خود باعث سوءاستفاده از این کودکان می‌شود. کودکان کم‌سنّ و سال و نوجوانانی که وضع معیشتی نامطلوبی دارند و تحصیل نمی‌کنند، شکارهای خوبی برای کارفرمایانی هستند که در جستجوی نیروی کار ارزان‌قیمت‌اند.

کودکان کار در شرایط بسیار نامطلوب از نظر تغذیه، بهداشت و انجام کارهای خطرناک و حاد به‌سر می‌برند. این کودکان می‌توانند به‌راحتی بازیچۀ دست بزهکاران حرفه‌ای اعم از سارقان یا باندهای توزیع موادّ مخدّر، عوامل ایجاد خانه‌های فساد و... قرار گیرند. همچنین عدم بهره‌گیری از آموزش و تحصیل علم و فن، قدرت رقابت با سایر کودکان در ایجاد یک زندگی سالم را هرچه بیشتر از این کودکان سلب می‌کند.

تعداد کودکان کار نسبت به گذشته افزایش پیدا کرده و فقر اقتصادی مهم‌ترین عامل این افزایش است. البته فقر آموزشی، فرهنگی و مهاجرت‌ها هم در این مسئله دخیل‌اند. فقر فرهنگی حاکم بر خانواده‌های این کودکان بسیار مهم است؛ این خانواده‌ها معتقدند تحصیل برای کودکان مهم نیست و آنان باید کار کنند. از این رو به خشونت متوسّل می‌شوند و کودکان را از کلاس درس بیرون می‌آورند و مشغول کار می‌کنند تا به امرار معاش خانواده‌ کمک کنند. در بعضی مواقع پدر اعتیاد دارد و کودک را وادار می‌‌کند برای تأمین مخارج اعتیادش کار کند و به مرور کودک را  هم معتاد می‌کند تا برای تأمین موادّش با مشکل روبه‌رو نشود. همچنین بسیار دیده شده پدری که نمی‌تواند سرِ کار برود، کودک را وادار  به کار کردن می‌کند تا هزینه‌های زندگی را تأمین کند؛ یا تعداد افراد خانواده آنقدر زیاد است که یک نفر نمی‌تواند از پس تمامی هزینه‌ها بربیاید، پس کودکان هم باید کار کنند و همۀ این‌ها دلایل کار کردن کودکان است.

کودکان کار و خیابان واقعیت‌های جامعۀ ما هستند که متأسّفانه با مشکلات زیادی ازجمله اعتیاد روبه‌رو هستند. بسیاری از این کودکان از مادران معتاد متولّد می‌شوند که برای آرام کردن‌شان مواد را به همراه آب یا شیر به آنان می‌خورانند و این در حالی است نوزادانی که از شیر مادران معتاد تغذیه می‌کنند، این مسئله سبب اعتیادشان می‌شود و حتّی بعضی از این کودکان بر اثر سوءمصرف مواد جانشان را از دست می‌دهند.

متأسّفانه این کودکان از سنین کودکی در معرض انواع کودک‌آزاری‌های جسمی و روانی قرار می‌گیرند و قاچاقچیان برای جابه‌جا کردن مواد از این کودکان سوءاستفاده می‌کنند و در نهایت خیلی زود معتاد می‌شوند. همچنین این کودکان خیلی زود به بلوغ اجتماعی می‌رسند و در جریان مسائلی قرار می‌گیرند که نباید در آن سنّ و سال بدانند و از این رو مشکلات روحی و روانی زیادی دارند. این کودکان شرایط بسیار بدی را پشتِ سر می‌گذارند و تجربه‌های دردناکی از کوچه و خیابان دارند و چون از کودکی یاد می‌گیرند تکدّی‌گری کنند، زمانی که بزرگ می‌شوند به انواع خشونت‌های اجتماعی روی می‌آورند تا زندگی کنند.

 بی‌گمان در مورد شرایط کودکان کار و خیابان مقصّر پیدا کردن و گناه را به گردن این و آن انداختن کمکی به این کودکان نمی‌کند، بلکه باید نهاد جداگانه‌ای متولّی کمک به این کودکان شود، چون این کودکان تنها به خودشان صدمه نمی‌زنند، بلکه به کلّ جامعه هم صدمه می‌زنند و بار منفی‌ای که مشکلات آنان به‌وجود می‌آورد، به بقیّۀ کودکان هم سرایت می‌کند و در نهایت زندگی‌شان هم تباه می‌شود. 

سرطان پستان و حاملگی دکتر سیّده ستاره رودباری - متخصّص جرّاحی عمومی


سلامت از مهم‌ترین شاخصه‌های توسعۀ پایدار است و دسترسی به خدمات پایۀ سلامت از اصلی‌ترین حقوق بشر است. زنان به دلیل گذراندن دوره‌های خاص بدنی ازجمله حاملگی، زایمان، شیردهی و یائسگی، یکی از آسیب‌پذیرترین گروه‌های جامعه‌ محسوب می‌شوند و نیازمند خدمات ویژۀ پیشگیری، سلامت و درمان‌اند. در مجموع با توجّه به نقش اصلی و محوری سلامت زنان در سلامت خانواده‌ها، ایجاد آرامش روحی و روانی جامعه ارتباط مستقیم با سلامت زنان آن جامعه دارد.

یکی از مهم‌ترین و شایع‌ترین بیماری‌هایی که سلامت زنان را چه در شرایط غیرحاملگی و چه در شرایط حاملگی تحت تأثیر قرار می‌دهد، سرطان پستان است. درواقع سرطان پستان در حدود بیست درصد سرطان‌های پستان زنان زیر سی سال، همراه با حاملگی و در طیّ آن است.

شیوع سرطان پستان حین حاملگی با افزایش سنّ زنان در تولّد اولین فرزند بیشتر می‌شود. تأخیر در تشخیص، اصلی‌ترین مسئله در زنانی است که دچار سرطان پستان حین حاملگی می‌شوند. وجود توده یا سفتی پستان ممکن است اولین نشانۀ این بیماری در زنان حامله باشد. در صورت وجود توده و سفتي در پستان ضروری است که بیمار تحت معاینه و نمونه‌برداری قرار گیرد. مهم‌ترین روش برای تشخیص توده‌های پستانی زنان حامله انجام سونوگرافی پستان است، چراکه استفاده از ماموگرافی در زنان حامله با توجّه به خطرات اشعه برای جنین ممنوع است.

پس از تشخیص این بیماری براساس سنّ حاملگی، تمایل بیمار به ادامه یا ختم حاملگی و تصمیم‌گیری تیم درمانی بیمار -که شامل جرّاح پستان، جرّاح زنان، متخصّص انکولوژی، همچنین نوع درمان بیمار شامل جرّاحی به‌صورت برداشت کامل یا جرّاحی حفظ پستان، نوع ختم حاملگی، اجرای شیمی درمانی و نوع داروها - تعیین می‌شود.

رادیکال ماستکتومی تعدیل‌شده در سه ماهۀ اول و دوم قابل انجام است. پرتو درمانی را به علّت اثر منفی روی جنین نمی‌توان انجام داد و در سراسر بارداری ممنوع است.

در سه ماهۀ دوم و سوم شیمی‌درمانی اثر تراتوژن بر جنین ندارد و می‌توان از آن به‌صورت نئوادجوانت در سه ماهۀ دوم و سوم استفاده کرد، ولی کموتراپی در سه ماهۀ اول ممنوع است. هر تودۀ پستانی که بیش از چهار هفته در دوران بارداری پایدار بماند، باید بررسی شود و برای بررسی از سونوگرافی، FNA و بیوپسی باز یا Core استفاده می‌شود.

زنان باردار مبتلا به سرطان پستان دیر متوجّه می‌شوند و دیرتر مراجعه می‌کنند، امّا پیش‌آگهی تمام مرحله‌های کانسر پستان در زنان باردار در مقايسه با مرحلۀ مشابه غيرباردار يكسان است. اکثر سرطان‌های پستان در بارداری هورمون منفی هستند. وجود گیرندۀ هورمونی، گیرندۀ استروژنی یا پروژسترونی نشان‌دهندۀ سرطان پستان است، ولي قطعي نيست.

آموزش تاب‌آوری به کودکان نیلوفر گلپور - کارشناسی‌ارشد روانشناسی بالینی


واژۀ تاب‌آوری از علم فيزيك گرفته شده و به معناي داشتن حالت ارتجاعي است. به بیان دیگر تاب‌آوری سازگاري مثبت و موفّقيت‌آميز با رويداد ناگوار است. تاب‌آوری نه‌تنها حفظ وضعيت تعادل پس از حادثه‌اي ناگوار است، بلكه رفتن به سطحي بالاتر از سطح قبلي است. بنابراين تاب‌آوری ويژگي مثبتي است كه سبب موفّقيت و رشد فرد مي‌شود.

تاب‌آور كيست؟

فرد تاب‌آور شخصي است كه از دل رويدادهاي ناگوار و ناخوشايند نكات مثبت را استخراج می‌‌كند، انعطاف‌پذيري زیادی دارد و خود را با شرايط سازگار می‌كند. فرد تاب‌آور به‌درستي از فرصت‌ها براي برون‌رفت از مسئله و مشكل استفاده می‌کند و خود را به سطحي بالاتر از سطح قبل می‌‌رساند، اميدوار و خوش‌بين عمل می‌‌كند و دارای مهارت‌هاي كنترل هيجان است.

تاب‌آوری جليقۀ ضدّ گلوله!

برخي تاب‌آوری را جليقۀ ضدّ گلوله می‌‌دانند كه به فرد كمك می‌‌كند در برابر رگبار مشكلات از خود محافظت كند. پژوهشگران تاب‌آوری را يكي از ويژگي‌های بارز افراد موفّق می‌دانند. افراد تاب‌آور علاوه بر توانايي زنده ماندن، توانايي موفّق شدن را نیز دارند. اين افراد اغلب در شرايط فقر بي‌خانماني و اعتياد والدين يا بلاهاي طبيعي سيل و زلزله علاوه بر پايداري و انعطاف‌پذيري، رشد رواني عاطفي بالايي از خود نشان داده‌اند.

آيا تاب‌آوری ويژگي‌ای آموختني محسوب می‌شود؟

با وجود اینکه عدّه‌اي از افراد بدون آموختن به‌طور مستقيم اين ويژگي را دارا هستند، امّا امروزه به‌ر‌احتي می‌‌توان طيّ آموزش‌هايي تاب‌آوری را در افراد، به‌خصوص كودكان ايجاد كرد. كودكان ما در برخورد با ناملايمات زندگي نياز به جعبه‌ابزاري كامل و كارآمد دارند كه تاب‌آوری يكي از مهم‌ترين آن‌هاست. كودكانی كه دارای این مهارت‌اند، در برخورد با مشكلات آن را فرصت و چالشي براي رشد می‌‌بينند،  انعطاف و سازگاري بيشتري در محيط‌های اجتماعي از خود نشان می‌‌دهند و مهارت حلّ مسئلۀ قوي‌تري دارند. اين كودكان مهارت ده‌گانۀ زندگي را به‌خوبي فرا گرفته‌اند و بر آن مسلّط‌اند.

 خانواده و تاب‌آوری

خانواده نقش مهمّی ‌‌در تاب‌آوری كودك ايفا می‌‌كند. والدين تاب‌آور معمولاً فرزندان موفّقي تربيت می‌‌كنند و اين ويژگي به‌صورت الگو منتقل مي‌شود. خانواده‌هايي كه در آن‌ها مهرباني و حمايت عاشقانۀ بي‌چشمداشت و دلسوزي حكفرماست، تاب‌آوری زیادی مشاهده می‌‌شود.

 والدين موفّق

  • والدین موفّق در عين حمايت‌گري فرزند را به چالش می‌‌كشند.
  • با ارائۀ راهنمايي ساختار يافته و دادن آزادي، فرصت خطرپذيري به فرزند خود می‌‌دهند.
  • بر توانايي فرزند تمركز می‌‌كنند.
  • با بازتعريف مشكل نقش قرباني را به تاب‌آور تغيير می‌‌دهند.
  • توان فراشناختي كودك را افزايش می‌‌دهند (با كم كردن قضاوت‌ها).
  • مسئوليت‌پذيري را در فرزندان افزايش می‌‌دهند.
  • فرزندان را در تدوين برنامه‌های خانواده مشاركت می‌‌دهند.
  • احساس خودكارآمدي را در فرزندان افزايش می‌‌دهند.
  • به فرزندان فرصت ابراز و بيان خلّاقانه می‌دهند.
  • از طريق قصّه‌خواني، نقّاشي، اجراي موسيقي و اجراي نمايشنامه توانایی فرزندان را افزايش می‌‌دهند.
  • شرايطي براي ياري ساختن ديگران فراهم می‌‌كنند.

نقش مهد كودك و مدرسه در تاب‌آوری

  • حمايت عاطفي
  • كشف استعداد‌ها و توانمندي كودكان و بارور كردن آن‌ها
  • افزايش خوش‌بيني
  • برآورده كردن نيازهاي اساسي
  • تقويت ارزش‌ها و مهارت‌های زندگي
  • توقّع واقع‌گرايانه از كودك

با نزديك شدن به آغاز سال تحصيلي جديد و آماده كردن فرزندانمان براي ورود به مهد كودك و مدرسه، همچنین آموزش مهارت‌هايي نظیر تاب‌آوري به فرزندان، توانمندي آنان را براي سازگاري با محيط آموزشي، به‌ويژه در زمان‌های بحراني افزايش خواهیم داد.

با بچّه‌های طلاق چگونه باید برخورد کرد؟ دکتر مهناز مرامی - دکترای تخصّصی روانشناسی


طلاق و جدایی همسران از یکدیگر بی‌گمان بازتاب گسترده‌ای را در میان اعضای خانوادۀ هر دو طرف به دنبال دارد و واکنش‌های گوناگونی از جانب اعضای خانواده و فامیل ابراز خواهد شد. هر کسی از زاویۀ دید خود می‌کوشد تا حق را به یکی از طرفین دعوا بدهد؛ امّا نکته‌ای که غالباً در این میان نادیده انگاشته می‌شود، عواقب ناخوشایندی است که دامن‌گیر زندگی فرزندان زوج‌های طلاق‌گرفته می‌شود. فرزندانی که به دلیل فقدان محبّت‌های خانوادگی و ناقص بودن بافت خانوادگی‌شان دچار آسیب‌های روحی ـ روانی و اجتماعی گوناگونی خواهند شد که شاید تا پایان عمر بر نحوۀ زندگی خصوصی و جمعی آنان نیز تأثیر بگذارد.

اگرچه با وجود اختلافات عمیق زناشویی اقدام به بچّه‌دار شدن خطای بزرگی است، این مسئله یکی از اشتباهات مرسوم در میان خانواده‌های ایرانی است که معمولاً هم به توصیۀ بزرگترها برای کاهش یا حذف درگیری‌های زوجین انجام می‌پذیرد. روان‌شناسان معتقدند طلاق در خانواده‌هایی که فرزندی وجود ندارد، کم‌عارضه‌تر است. معمولاً فرزندان طلاق قربانی اختلافات والدینشان می‌شوند و گاه حتّی به عنوان وسیله‌ای برای رسیدن به اهداف والدین مورد توجّه قرار می‌گیرند.

از سویی کودکان طلاق پایگاه تربیتی خود را از دست می‌دهند و گاه حتّی یکی از طرفینی که در تربیت او تأثیرگذار بوده، کنار می‌رود. اگرچه خیلی از مواقع نیز ممکن است پدر و مادرها از مسئولیت فرزند سر باز زنند، تمامی ‌این عوامل باعث می‌شود که کودک الگوی رفتاری مناسبی نداشته باشد، نسبت به خانواده احساس کینه کند، در مقایسۀ وضعیت خود با دیگران دچار عقده‌های درونی ‌شود یا همیشه در این اندیشه باشد که فرد باارزش و لایقی برای زندگی نیست.

از سوی دیگر، احساس شرم و خجالت از عنوان كردن طلاق والدین، حسّ دوست‌داشتنی نبودن در خانواده، احساس حقارت، شكست، سرخوردگی، خود كوچك‌بینی و خودپنداره منفی، ترس از آینده، احساس گناه، اعتماد به نفس پایین، نداشتن حسّ اعتماد و امنیت، احساس تنهایی، مشكلات روحی- روانی و جسمانی، دوگانگی، مشكلات اقتصادی، انزوای اجتماعی و اختلال در هویّت، كاهش رضایت از زندگی، عدم سازگاری با همسالان عادّی، کینه‌ورزی نسبت به خانواده‌های پایدار و حسّ انتقام‌جویی از دیگر مشکلات کودکان طلاق است. روان‌شناسان معتقدند که همین احساسات و نگرش‌های منفی نسبت به خود اصلی‌ترین دلیل روی آوردن کودکان طلاق به بزهکاری است.
 

واقعیت این است که کودکان، زندگی در یک خانه به همراه پدر و مادر را به عنوان یک اصل کاملاً طبیعی می‌شناسند و هرگونه رخدادی که سبب آسیب رساندن به این باور آنان شود ـ به‌ویژه اتّفاق ناگواری همچون طلاق ـ سبب جوانه زدن و رشد نوعی محرومیت و کمبود در بافت شخصیتی آنان خواهد شد. کودکان مرگ یکی از والدین را راحت‌تر می‌پذیرند و با آن کنار می‌آیند، امّا جدایی آنان را سر دوراهی قرار می‌دهد.
 

کودکانِ طلاق چه با مادر زندگی کنند و چه با پدر همواره کمبود دیگری را حس می‌کنند و در جمع همسالانشان از اینکه همیشه فقط با یکی از والدینشان دیده شوند، رنج می‌برند. اگر فرزندی بعد از طلاق با پدرش زندگی کند، تربیت متفاوتی خواهد داشت و ممکن است برای همیشه از محبّت مادری محروم شود. اگر نگهداری فرزند به مادر سپرده شود، باز هم آن فرزند با مشکلات زیادی روبه‌رو می‌شود، به‌ویژه اینکه از نظر مالی تأمین نباشد.

آسيب‌هاي رواني کودکان طلاق باعث مي‌شود برخي از همسران با وجود مشکلات فراوان در زندگي مشترک ترجيح دهند طلاق نگيرند، چراکه در صورت جدايي آيندۀ تيره‌اي در انتظار فرزندان آنان است. از طرفي والديني که مجبور به طلاق شده‌اند، هميشه در پس ذهن خود نگراني و دغدغه دارند که آيندۀ فرزندشان چطور خواهد شد و آيا در شرايطي که آنان طلاق گرفته‌اند و فرزندانشان برچسب کودکان طلاق دارند، می‌توان به آيندۀ آنان اميدي داشت؟

بی‌گمان کيفيت ارتباط کودکان با والدينشان مهم‌ترين عاملي است که می‌تواند ميزان عوارض طلاق بر کودکان را تعيين کند و آيندۀ کودکان را روشن يا تيره کند. امّا قدم اول براي داشتن ارتباطي مناسب با کودکان بعد از طلاق آگاهي داشتن از نيازهاي کودکان در سنين مختلف و برنامه‌ريزي بر مبناي نيازها و ويژگي‌های آنان است. در ادامه به نکاتي در این زمینه اشاره کرده‌ایم:

از بدو تولّد تا سه سالگي

  • تا هجده ماهگي دقّت شود برنامۀ مراقبتي کودک تغييري نکند و فقط يک نفر از او مواظبت کند. ثبات مراقبت در اين سن براي ايجاد اعتماد در کودکان اهمّيت بسياري دارد.
  • زير يک سالگي؛ دیدار کودک با والد ديگري که پيش او زندگي نمی‌کند، فقط در حدّ چند ساعت باشد و براي خواب دوباره نزد همان والد ثابت خود برگردد.
  • در محدودۀ هجده ماهگي تا سه سالگي با توجّه به افزايش توانايي شناختي کودک و حافظۀ او می‌تواند براي يک شب در هفته نزد والد ديگر برود.

سه تا شش سالگی (سال‌هاي پيش از دبستان)

  • بچّه‌هاي بالاتر از سه سال به‌خوبي می‌توانند شبي را نزد والد ديگر خود بگذرانند و به مشکلي برنخورند. البته اگر قرار باشد اين تغييرات با فاصله‌های کوتاه و پي‌درپي روي دهد، احتمال بروز مشکل وجود دارد.
  • قوانين و نظم در خانۀ هر کدام از والدين بهتر است مشابه باشد؛ براي اين منظور لازم است حتماً در مورد برنامه‌هاي تغذيه، خواب، وضعيت پزشکي، دستشويي رفتن، ارتباطات اجتماعي و عاطفي او، همچنین ديگر مسائل با همسر سابق خود گفت‌وگو کنيد.
  • بچّه‌ها در اين دورۀ سنّي براي خود خواسته‌هايي دارند و خودشان هم ممکن است اعمال نظر کنند، نظر آنان را محترم بشماريد و سعي کنيد آن را در برنامه‌ريزي براي ملاقات با والدين دخالت دهيد.


 

شش تا دوازده سالگي ( سال‌هاي دبستان)

  • بچّه‌ها در اين سن خودشان نظراتي خاص براي حضور در خانۀ هر کدام از والدين دارند. شايد آنان بخواهند به‌صورت مساوي در خانۀ هر کدام از والدين باشند، امّا واقعيت اين است که حضور مساوي نه ممکن است و نه می‌تواند چندان مفيد باشد. با توجّه به اينکه وسايل مدرسۀ بچّه‌ها زياد است، امکان جابه‌جايي به ميزان زياد وجود ندارد.
  • استفاده از بچّه‌ها به عنوان پيام‌رسان يا جاسوس يکي ديگر از خطراتي است که ممکن است در اين دوره روي دهد. چراکه بچّه‌ها آنقدر بزرگ هستند که بتوانند پيغام ببرند يا گزارش دهند و البته آنقدر کوچک هستند که نمی‌توانند در مقابل پدر و مادر نه بگويند. امّا يادتان باشد اين کار می‌تواند عوارض زيادي براي کودک داشته باشد.

سیزده تا هفده سالگي (سال‌هاي نوجواني)

  • نوجوانان به دلايل گوناگون ممکن است بخواهند از هر دو والد دوري کنند، در اين شرايط به جای فشار آوردن بيشتر سعي کنيد کمی ‌آنان را درک کنيد يا از نزديکان معتمد يا مشاور بخواهيد به فرزندتان کمک کند تا فاصله او با شما بيشتر از اين نشود.
  • برنامه‌ريزي براي حضور در خانۀ هر کدام از والدين در اين سن بايد با مشورت نوجوانان باشد. برخي از بچّه‌ها ترجيح می‌دهند بيشتر در خانۀ يکي از والدين باشند تا از اين طريق راحت‌تر بتوانند با دوستان خود ارتباط برقرار کنند. البته حواستان باشد برخي از بچّه‌ها موضوع حضور در خانۀ هر کدام از والدين را تبديل به موضوعي براي تحت فشار قرار دادن والد ديگر می‌کنند و از اين طريق به دنبال عملي کردن خواسته‌هاي خود هستند.
  • اگر بيش از يک فرزند در اين سن داشته باشيد، ممکن است براي برنامه‌ريزي‌ها دچار مشکل شويد؛ چراکه هر کدام از آنان اصرار دارند مطابق نظرشان عمل شود. در اين شرايط با گفت‌وگو مسئله را حل کنيد تا رابطۀ شما وارد لجبازي نشود.

چند توصیۀ مهم

  • سلامت عاطفی کودک را تضمین کنید

بسیاری از والدین پس از طلاق سعی می‌کنند با یک تلاش بیش از حدّ و حصر، نگاه و محبت فرزندشان را به خود جلب کنند؛ این تلاش مستمر نه‌ تنها کودک را مجبور به تجربۀ نوعی استرس عاطفی نادرست و ناهمگون می‌کند، بلکه  فشار مضاعف بر روح و روان او نیز وارد می‌کند. به جای ایجاد فشار عاطفی مستقیم بهتر است به کودک فرصت دهید تا به ترمیم زخم‌های عاطفی‌اش -که حاصل فاصلۀ ایجاد شده از اختلافات قبلی و بحران طلاق است- بپردازد؛ چون با انسجام خود پراکندۀ خویش است که کودک توان سازگاری می‌یابد و با شرایط جدید زندگی خود را انطباق می‌دهد.

  • درگیری‌ها و اختلافات خود با همسرتان را به کودک انتقال ندهید

هرگز با بیان جزئیات ماجرای زندگی مشترکتان یا ابراز خشم، نفرت، اضطراب نسبت به شریک زندگی‌تان جهان درونی پاک کودک را آلودۀ جهان خودخواهانۀ بزرگسالان نکنید. این درست است که شما به علّت وقوع طلاق، تنش‌ها، هجوم افکار و احساسات منفی نیاز به هم‌صحبت دارید و از طریق درد و دل کردن و بیان سختی‌هایی که در حال لمس آن هستید، احساس آرامش می‌کنید؛ امّا باید به یاد داشته باشید که کودکان گزینه‌های خوبی برای به دوش کشیدن ناراحتی‌های شما نیستند، چه بسا درک درستی بر این مسئله نداشته باشند و ممکن است دچار اغتشاش فکری و عاطفی بسیار شوند. اگر این مرزها را رعایت نکنید، بی‌شک در آینده باید شاهد آسیب‌های عمیق‌تری باشید.

  • کودکان نیاز به درک شدن دارند

نیاز کودکان به درک شدن بعد از طلاق والدین شدّت می‌گیرد؛ احساسات آنان باید از سوی والدین درک و مورد توجّه قرار گیرد. کودکان در این شرایط بحرانی نیازمند حضور کسی در کنارشان هستند که بدون انتقاد، سرزنش یا نصیحت به حرف‌هایشان گوش دهند. درواقع شنیدن و همراهی با اندوه آنان بهترین راه حل برای درک کودک و بازگو کردن احساسات و هیجاناتشان است. کودک با بیان بدون سانسور می‌تواند مشکلات عاطفی خود را کمتر یا حل کند.

 ارتباط با نزدیکان را قوی کنید. ارتباط و هم‌صحبتی با آشنایان می‌تواند بخشی از آلام و ناراحتی‌های کودک را کاهش دهد. در این ارتباطات بهتر است کودک مورد سؤال و جواب قرار نگیرد، زیرا پرسش‌های نسنجیدۀ اطرافیان موجب افزایش اضطراب و تنش در کودک می‌شود. به جای سؤال و جواب در مورد کیفیت زندگی امروزش یا ریز شدن روی زندگی سابق، دامنۀ سؤالات را به خواسته‌ها و علاقه‌مندی‌های وی گسترش دهید و عمومی‌تر با او به صحبت بپردازید.

  • به ایجاد رابطه‌های مثبت با فرزندان بیندیشید

والدین طلاق به جای پرداختن به احساسات منفی و بروز خشم باید به ایجاد رابطه‌های سازنده و مفید بپردازند. از فرزندان برای وقوع این واقعه عذرخواهی کنید و اگر لازم است به انتقاد از خود بپردازید و قصور و ناتوانی‌هایتان را اعتراف کنید. این شیوه علامت امنی به کودک تلقین می‌کند، زیرا او مطمئن می‌شود که والدینش متوجّه اشتباهات گذشتۀ خود هستند و خشم و اضطرابی که گرفتارش بوده‌اند، هرگز دامن‌گیر آنان  نخواهد شد. این برخورد، کودک را از خشم، نفرت، کینه، انتقام و... در امان نگاه خواهد داشت.

اهمّیت سلامت روان قبل و حین بارداری دکتر نگین اسماعیل‌زاده - دکتری روانشناسی بالینی


در دوران بارداری بیشتر توجّه مادر و اطرافیان به سمت آزمایش‌ها و سلامت فیزیولوژیکی شخص باردار معطوف است و توصیه‌ها اغلب در جهت مصرف موادّ غذایی خاص، ویتامین‌ها، آهن و... است. امّا هم‌زمان با این مراقبت‌ها دوران بارداری نیازمند مراقبت‌های درست در زمینۀ روحی و روانی است. در این دوران نقش اطرافیان درجۀ یک به‌خصوص همسر بسیار ارزشمند است.

شخص باردار تا آنجا که ممکن است باید از استرس‌ها و فشار روانی دور باشد و فضایی آرام برای استراحت و گذراندن دوران بارداری وی فراهم شود. خانم‌ها معمولاً در زمان حاملگی حسّاس‌تر و زود رنج‌تر می‌شوند و نیاز به توجّه بیشتری از سمت همسر خود دارند.

همسران خانم‌های باردار نقش مهمّی در حفظ سلامت روان و آرامش خاطر آنان در دوران بارداری دارند و اگر این موارد رعایت نشود، آثار زیان‌باری در مادر و جنین خواهد داشت. کیفیت رابطۀ عاطفی در این دوران باید بالا باشد و در طیّ این دوران از مشاجره پرهیز شود. در زمان حاملگی معمولاً سطح اضطراب مادر بالاتر از حالت عادّی است و به دلایل مختلف نظیر نگرانی دربارۀ نحوۀ زایمان و سلامت جنین و موارد این چنینی اگر کیفیت رابطه با همسر نیز در این دوران مطلوب نباشد، بر فشارهای روانی مادر افزوده خواهد شد.

حمایت عاطفی و همدلی همسر نقش چشمگیری در کاهش اضطراب و فشارهای دوران بارداری دارد. آرامش مادر در جنین داخل رحم نیز بی‌تأثیر نیست. از آنجا که شخصیت فرزندان ما نتیجۀ ژنتیک و محیط است، باید به این نکته (محیط فرزندمان) از دوران جنینی اهمّیت داده شود. اگر محیط در زمان بارداری نامساعد باشد، احتمال سقط جنین (در ماه‌های اول بارداری) و به‌وجود آمدن مشکلات فیزیولوژیکی بیشتر در مراحل شکل‌گیری جنین اتّفاق می‌افتد و در بُعد روحی و روانی زمینه‌ساز مشکلات روحی برای فرزندمان می‌شود، به‌خصوص اگر بعد از تولّد نیز مشکلات ادامه داشته باشد.

چند توصیه به زوجین

  • به زوجین توصیه می‌شود تا زمانی که مشکلات زناشویی‌شان را حل نکردند، اقدام به بچّه‌دار شدن نکنند.
  • بعضی از زوج‌ها به اشتباه فکر می‌کنند با تولّد فرزندشان مشکلات حل خواهد شد، هرگز چنین نخواهد بود، بلکه موردی جدید به مشکلات شما اضافه می‌شود.
  • فرزندان ما دارو و درمان رابطۀ نادرست ما با همسرمان نیستند.

چه زمانی اقدام به باردار شدن کنیم؟

زمانی برای باردار شدن مناسب است که زن و شوهر احساس خوشبختی کنند و هر دو نفر احساس رضایت از زندگی داشته باشند و رابطۀ خوبی بین زوجین حکم‌فرما باشد. همچنین از نظر اقتصادی، جسمانی و روانی-عاطفی توان پذیرش یک فرد جدید را به زندگی داشته باشند، در غیر این صورت با مشکلات زیادی مواجه خواهند شد.

از نظر متخصّصان صلاح نیست از فرزندان برای محکم کردن رابطۀ زناشویی و حلّ مشکلات استفاده کنید؛ این کار کاملاً اشتباه است و حتماً قبل از اقدام به بارداری اطّلاعات کافی در شیوه‌های فرزندپروری و ارتباط صحیح با فرزند کسب کنید و با آگاهی اقدام کنید. امروزه با پیشرفت علم و گسترش روان‌شناسی این امکان وجود دارد که افراد در چنین مواردی با آگاهی بیشتر بهترین تصمیم را برای زندگی‌شان انتخاب کنند.

یبوست در دوران بارداری دکتر مرجان پورحیدری -متخصّص جرّاحی زنان و زایمان


یبوست یکی از مشکلات شایع در بارداری است که بیش از نیمی از خانم‌های باردار به آن دچار می‌شوند؛ به‌خصوص این مشکل در فصل‌های گرم سال شایع‌تر و مهم‌تر است.

علل یبوست در بارداری

  • ویار حاملگی؛ ویار بارداری باعث تغییر رژیم غذایی و کاهش مصرف فیبر می‌شود و این خود یکی از دلایل یبوست است.
  • تغییرات هورمونی؛ تغییرات هورمونی ازجمله افزایش پروژسترون -که باعث ریلکس شدن رحم در حین بارداری می‌شود- با ریلکس کردن عضلات روده باعث کُند شدن عبور غذا از مسیر روده و به دنبال آن یبوست می‌شود.
  • با رشد جنین در حین بارداری رحم بزرگ می‌شود و روی روده‌ها فشار می‌آورد، درنتیجه مسیر عبور غذا باریک می‌شود و به دنبال آن یبوست ایجاد می‌شود.
  • مصرف آهن؛ مصرف آهن در دوران بارداری بسیار ضروری است و گاهی به دلیل آنمی -که خود از دلایل کم‌خونی است- مادر مجبور به مصرف دو تا سه عدد قرص آهن است که این کار به ایجاد یبوست منجر می‌شود. در بارداری نیاز به مصرف مایعات بیشتر می‌شود، امّا مصرف کم مایعات به دلیل ویار، تکرّر ادرار و... به یبوست منجر می‌شود.
  • کاهش فعّالیت‌های بدنی مادر باردار به‌خصوص در موارد استراحت‌های طولانی‌ای که متخصّص زنان توصیه می‌کند، می‌تواند سبب یبوست شود.

پیشگیری و درمان

  • مصرف کافی فیبر با خوردن غلّات مثل نان سبوس‌دار، حبوبات (لوبیا، عدس و...)
  • مصرف میوه‌های خشک‌شده، به‌خصوص برگۀ زردآلو و آلو
  • نوشیدن مایعات فراوان؛ به‌طور متوسّط شش تا هشت لیوان آب در روز، به‌خصوص در فصل‌های گرم سال
  • مصرف میوه‌های تازه مانند انگور، نارنگی، گریب‌فروت و پرتقال
  • مصرف سبزیجات، هویج، کلم، اسفناج، شاهی، کرفس و...
  • انجام ورزش‌های سبک (دوچرخۀ ثابت، یوگا و...) و پیاده‌روی
  • مصرف ماست به دلیل اینکه از باکتری‌های پروبیوتیک غنی است، باعث تحریک روده‌ها و هضم راحت غذا در انسان می‌شود و مانع بروز بیماری‌های گوارشی در بدن افراد، به‌ویژه در خانم‌های باردار می‌شود.
  • استفاده از چای گیاه قاصدک.

عوارض یبوست

سفت شدن مدفوع و زور زدن می‌تواند سبب ایجاد یا بدتر شدن همورویید (تورّم وریدهای ناحیۀ اطراف رکتوم و مقعد) شود. همورویید می‌تواند به درد شدید موقع اجابت مزاج و گاه خونریزی رکتال منجر شود، امّا معمولاً پس از زایمان برطرف می‌شود.

آیا قبل از ازدواج می‌توان نازایی را تشخیص داد؟ دکتر نسرین دادرس - جرّاح و متخصّص زنان و زایمان و فوق تخصّص نازایی و IVF


اگر زوجی پس از یک ‌سال زندگی مشترک و داشتن رابطۀ زناشویی منظّم و بدون جلوگیری باردار نشوند، مسئلۀ نازایی مطرح می‌شود. کم‌باروری و ناباروی مشکل شایعی است که حدود پانزده تا بیست درصد زوج‌ها به آن مبتلا هستند. در این میان حدود 40 درصد مشکلات نازایی مربوط به آقایان و حدود ۴۰ تا ۴۵  درصد مربوط به خانم‌هاست. گاهی هم با بررسی‌های معمول علّت خاصّی پیدا نمی‌شود که به آن نازایی با علّت نامشخّص می‌گویند.

عوامل متعدّدی در ناباروری دخیل‌اند؛ یکی از آن‌ها ژنتیک است که می‌تواند تحت تأثیر سایر عوامل اکتسابی مانند وضع تغذیه و رفتارهای پُرخطر قرار گیرد. از سویی پیشرفت تکنولوژی و استفادۀ فزاینده از وسایل الکترونیکی و قرار گرفتن در محیط‌هایی که این اشعّه‌ها در آن وجود دارند، همچنین تغذیۀ نامناسب، کم‌تحرّکی و چاقی همگی از عواملی هستند که نازایی را تشدید می‌کنند.

ممکن است این سؤال در ذهن بعضی افراد، به‌خصوص کسانی که در نزدیکانشان زوج‌های نازا دارند، به‌وجود بیاید که آیا روش‌هایی وجود دارد که قبل از ازدواج نازایی را تشخیص داد؟

در پاسخ باید گفت، بچّه‌دار شدن پدیده‌ای چندعاملی است، مثلاً نمی‌توان ناتوانی جنسی یک مرد را قبل از ازدواج سنجید. یا با سونوگرافی متوجّه باز یا بسته‌بودن لوله‌های رحمی خانم‌ها شد. بنابراین نمی‌توان به‌طور صد درصد مطمئن شد که فرد قبل از ازدواج نازایی دارد یا خیر. امّا برای آگاهی از قدرت باروری و بچّه‌دار شدن در آینده چند آزمایش ساده و ارزان در مرد و زن قابل انجام است.

بعضی آقایان به‌صورت ژنتیکی مشکل و ضعف نطفه دارند، امّا گاهی شغل بعضی از مردان سبب می‌شود که تعداد اسپرم‌ها کم شود، یا کیفیت‌ آن‌ها تحت تأثیر قرار گیرد، مانند کسانی که در محیط‌های گرم مثل نانوایی کار می‌کنند، یا به‌طور مرتّب از استخر آب گرم، سونا و جکوزی استفاده می‌کنند، یا افرادی که راننده هستند و به‌صورت طولانی‌مدّت رانندگی می‌کنند. همچنین در کسانی که با آلاینده‌های شیمیایی و محیطی مثل سرب و جیوه  بیشتر سروکار دارند، ممکن است روی تعداد و عملکرد اسپرم آن‌‌ها تأثیر منفی بگذارد.

در آقایان می‌توان با یک آزمایش سادۀ اسپرم، با بررسی تعداد و تا حدّی کیفیت آن‌ها مثل قدرت حرکت اسپرم‌ها در مایع منی میزان باروری را معلوم کرد که این‌ بررسی می‌تواند قدرت باروری در آینده را تا حدّ زیادی نشان دهد. معمولاً آقایان سلامت عمومی و قدرت مردانه و ظاهری خود را ملاک قرار می‌دهند و به همین دلیل ممکن است تمایلی به انجام این آزمایش نداشته باشند، امّا اگر زمینۀ قبلی و احتمال آسیب به اسپرم وجود داشته باشد، این یک راه ساده برای پی‌بردن به باروری آقایان در آینده است.

قدرت باروری در زنان مربوط به یک محدودۀ سنّی خاص است و معمولاً کیفیت تخمک خانم‌ها از ۳۵ سالگی شروع به کاهش می‌کند و به همین دلیل اگر ازدواج دیرهنگام صورت گیرد، می‌تواند در ناباروری زنان نقش داشته باشد.

قاعدگی‌های مرتّب در خانم‌ها می‌تواند تا حدّی تأییدی بر سلامت دستگاه تناسلی باشد. همچنین رشد موهای زائد و چاقی بیش از حد هم می‌تواند نشانه‌هایی از تنبلی تخمدان در زنان باشد.

آزمایش‌های هورمونی که به بررسی ذخیرۀ تخمدان‌ها می‌پردازد، همچنین سونوگرافی از رحم و تخمدان‌ها از مهم‌ترین روش‌های شناسایی و تشخیص ناباروری قبل از ازدواج در خانم‌هاست. پژوهش‌ها نشان داده است که استعمال سیگار و قلیان بر کیفیت و کمّیت اسپرم‌ها در مردان، همچنین بر تخمک خانم‌ها تأثیر منفی می‌گذارد.

 

نازایی یکی از دغدغه‌های ذهنی زوج‌های ناباروری است که وقت و هزینۀ زیادی را صرف بچّه‌دار شدن کرده‌اند.

عوامل مؤثّر بر ناباروری مردان را بشناسید دکتر مانی محیطی‌اصلی - متخصّص کلیه و مجاری ادراری


برای باروری و داشتن فرزند سالم علاوه بر مرد، زن نیز باید از سلامت جسمی کافی برخوردار باشد. مهم‌ترین قسمت سلامت جسمانی برای یک مرد داشتن اسپرم با کیفیت مناسب است. در این نوشتار در نظر داریم به عوامل مهم و تأثیرگذار بر باروری مردان -که از موضوعات بسیار مهم برای خانواده و جامعه است- اشاره کنیم.

یکی از مهم‌ترین سؤالاتی که از مردان نابارور پرسیده ‌می‌شود، سابقۀ عمل جرّاحی در دوران کودکی است؛ عمل‌هایی مانند فتق مادرزادی که ‌می‌تواند منجر به بستن مجاری انتقال‌دهندۀ مایع منی شود یا در لوله‌های منی انسداد ایجاد کند. افرادی که در دوران کودکی بیضه‌های شکمی یا نزول‌نکرده داشته‌اند، احتمال ناباروری بیشتری دارند که دلیل آن ضعیف بودن و اختلال ژنتیکی در دوران حاملگی آنان است. به‌طوری که در موارد بیضۀ نزول‌نکردۀ یک‌ طرفه 25 درصد و در موارد دو طرفه 50 درصد احتمال ناباروری وجود دارد. امروزه توصیه ‌می‌شود که بین شش ماهگی تا یک سالگی عمل جرّاحی برای این موارد صورت گیرد، زیرا جرّاحی احتمال باوری را به‌طور واضح افزاش ‌می‌دهد.

سابقۀ پیچش و پیچ‌خوردگی بیضه و طناب بیضه‌ای و عمل آن یا از بین رفتن یک بیضه نیز در موارد نادر عامل ایجاد ناباروری هستند. نارسایی اولیۀ بیضه نیز یکی از عللی ‌است که با انجام تست‌های آزمایشگاهی و معاینۀ فیزیکی -که در آن بیضه‌ها هر دو کوچک ‌می‌شوند- مشخّص خواهد شد.

عوامل عفونی و عفونت‌های ناحیۀ تناسلی نیز از موارد دیگر هستند. التهاب و عفونت پروستات در یک مرد بالغ نیز ‌می‌تواند مشکل‌ساز باشد.  پارامترهای آزمایش اسپرم به‌طور قابل توجّهی بهبود یافته است. داروهایی که برای سرگرمی و تفریح استفاده ‌می‌شود مثل موادّ روان‌گردان، حشیش، کشیبدن سیگار، ماری جوآنا، مصرف بیش از حدّ الکل به مدّت طولانی با اختلال در آنالیز مایع منی در تحقیقات همراه بودند.

داروهای ضدّ افسردگی در بسیاری موارد موجب کاهش تمایل جنسی در فرد ‌می‌شود و ممکن است موجب عدم انزال و ارگاسم در فرد شود. مصرف موادّ مخدّر و ضدّ دردهایی که حاوی این موادّند نیز ‌می‌توانند موجب کاهش ساخت هورمون مردانه شوند. بعضی داروها مانند آنتی‌بیوتیک‌هایی که در بعضی از بیماری‌های روده‌ای استفاده ‌می‌شود، داروهای معده مانند سایمتیدین، سولفاسالازین، داروهای روده، نیتروفورانتوئین موجب اختلال در تولید اسپرم ‌می‌شوند.

آثار گرمای زیاد بر کیسۀ بیضه نیز مهم است و موجب تغییراتی در کیفیت اسپرم ‌می‌شود. دمای بیضه‌ها در حالت طبیعی2 تا 4 درجۀ سانتی‌گراد پایین‌تر از دمای مرکز بدن تنظیم ‌می‌شود. بنابراین توصیه ‌می‌شود که مردان از پوشیدن لباس‌های بسیار زیاد که توأم با تعریق است یا لباس‌هایی که به بیضه‌ها فشار وارد ‌می‌کنند مانند لباس زیر تنگ خودداری کنند. نشستن به مدّت طولانی و به‌صورت هر روزه یعنی در دورۀ زمانی طولانی مانند دوچرخه‌سواران حرفه‌ای نیز ‌می‌تواند مهم باشد، همچنین افرادی که در مشاغل پُرحرارت مثل کارخانجات یا سونای بخار مشغول به فعّالیت‌اند و شغل ثابتشان ‌است نیز باید به این موارد توجّه کنند، اگرچه در تمام پژوهش‌ها این موضوع ثابت‌شده نیست.

در یک پژوهش که در سال 2005 روی اثر کامپیوترهای لپ‌تاپ بر بیضه‌ها انجام شد، دیده شد که نشستن طولانی‌مدّت به همراه لپ‌تاپ به مدّت یک ساعت باعث افزایش حرارت در هر دو کیسۀ بیضه شده، بنابراین توصیه ‌می‌شود که از نشستن طولانی‌مدّت و هر روزه به همراه لپ‌تاپ خودداری شود.

یکی از مواردی که باعث آسیب اسپرم مرد و کاهش تحرّک و تنبلی آن ‌می‌شود، ژل یا لوسیون‌هایی است که در حین رابطۀ جنسی توسّط آقا یا خانم استفاده ‌می‌شوند. واریکوسل در مردان یا واریس بیضه یعنی متورّم و بزرگ‌تر شدن وریدهای موجود در بیضه -که در بیشتر موارد سمت چپ را درگیر ‌می‌کند- نیز از علل شایع ناباروری مردان است که با بررسی بیشتر و اقدام به‌موقع جرّاحی ‌می‌توان باروری را به‌طور قابل توجّهی بهبود بخشید.

یکی از موارد مهم که باید به آن توجّه داشت استرس ناشی از تشخیص ناباروری مرد و اثر آن بر زندگی زوجین و روابط آنان است که خودِ استرس ‌می‌تواند منجر به بدتر شدن این دوره شود که لازم است با توضیح کامل به زوجین و قوّت قلب دادن و حتّی در موارد شدید ارجاع و کمک یک روانشناس یا روان‌پزشک از آثار منفی این موضوع -که خود ‌می‌تواند بر روند درمان فرد تأثیر داشته باشد- جلوگیری کرد.

در موارد سقط‌های مکرّر، خانم باید از نظر سیستم ایمنی بررسی شود. یعنی در مواردی که سیستم ایمنی خانم اسپرم را به عنوان جسم خارجی شناسایی کرده و بر ضدّ آن مادّه تولید ‌می‌کند که این موضوع را ‌می‌توان با آزمایش تخصّصی تشخیص داد.

در پژوهشی که در یک کلینیک ناباروری مردان در نیویورک امریکا در سال 2009 انجام شد، 6/32 درصد یعنی بالاترین علّت آن ناشناخته باقی ماند و پس از آن دومین دلیل واریس بیضۀ مردان یا واریکوسل با 6/26 درصد، سپس انسداد در مجاری و لوله‌های منی بود.

عوارض خشونت خانگی در بارداری دکتر سیّده مریم زوّار موسوی - متخصص اعصاب و روان


خانواده اصلی‌ترین هستۀ هر جامعه و کانون حفظ سلامت و بهداشت روان است و نقش مهمّی در شکل‌گیری شخصیت فرزندان دارد. یکی از پدیده‌های خانوادگی -که امروزه مورد توجّه متخصّصان، جامعه‌شناسان و روان‌پزشکان قرار گرفته- اعمال خشونت در خانواده است. خشونت خانگی یک مشکل مهمّ بهداشتی، اجتماعی و روانی است که شامل خشونت علیه زنان، کودک‌آزاری، بدرفتاری با سالمندان و... است. این نوع خشونت شایع‌ترین نوع خشونت علیه زنان است. سازمان جهانی بهداشت می‌نویسد: خشونت علیه زنان عبارت است از «هرگونه رفتار خشن وابسته به جنسیت که موجب آسیب شده یا با احتمال آسیب جسمی- جنسی، عاطفی یا رنج زنان همراه می‌شود». چنین رفتاری می‌تواند با تهدید و سلب مطلق اختیار یا آزادی صورت گیرد و در جمع یا خفا رخ دهد.

این‌گونه خشونت‌ها به‌طور روزافزون و به عنوان یکی از مهم‌ترین معضلات بهداشت عمومی جامعه در حال افزایش است. همۀ زنان در معرض خشونت قرار دارند، امّا بعضی گروه‌ها نظیر زنان باردار در معرض خطر بیشتری قرار دارند. تحمّل بارداری به‌تنهایی فشارهای جسمی و روانی زیادی بر فرد تحمیل می‌کند و همراه‌شدن آن با عوامل استرس‌زای دیگری همچون خشونت می‌تواند باعث آثار سوئی بر جنین و مادر شود.       

عوامل مختلفی با بروز خشونت‌های خانگی بارداری ارتباط دارند، ازجمله کاهش روابط زناشویی، تصوّرات غلط دربارۀ حاملگی، سطح تحصیلات پایین زن، شغل همسر، سنّ ازدواج، مشکلات اقتصادی، انزوای اجتماعی، اعتیاد و بیکاری همسر، حاملگی ناخواسته، سابقۀ اختلال روان‌پزشکی در همسر، تجربۀ خشونت در کودکی، حاملگی بیشتر از شش بار، جنسیت فرزندان قبل، بارداری فعلی، تحت فشار بودن برای به دنیا آوردن فرزند پسر و... .

 بارداری دورۀ پُرخطری برای زنان در معرض خشونت است؛ زیرا هم سلامت مادر و هم سلامت جنین به خطر می‌افتد. خشونت از طریق آسیبی که بر فرد وارد می‌شود، باعث افزایش استرس مادر، افزایش استفاده از دارو یا مواد، تغذیۀ ناکافی مادر، افزایش خطر کاهش وزن‌گیری جنین، افزایش فشار خون حاملگی، افزایش احتمال عفونت‌های ادراری و عفونت‌های مزمن لگنی، همچنین کاهش برخورداری از مراقبت‌های بارداری می‌شود. خشونت با ایجاد ترومای رحم می‌تواند منجر به سقط، زایمان زودرس، پارگی زودرس پرده‌های جنینی، وزن کم تولّد، محدودیت رشد داخل رحمی ‌و افزایش احتمال سزارین شود. 

 با توجّه به موارد ذکر شده، خشونت در طیّ بارداری طیف وسیعی از مشکلات مادران و فرزندان آنان را تشکیل می‌دهد. بسیاری از زنانی که با خشونت خانگی مواجه‌اند، به وسیلۀ سیستم‌های مراقبتی شناسایی نمی‌شوند، از این رو با توجّه به اهمّیت محیط‌های ارائۀ خدمات بهداشتی - درمانی برای پیشگیری اولیه و آموزش به کارکنان این بخش‌ها در زمینۀ تشخیص نشانه‌های خشونت خانگی در زنان و نحوۀ برخورد صحیح با قربانیان و حمایت از آنان می‌توان تعداد قربانیان این مشکل را کاهش داد و از بروز خشونت‌های اجتماعی بعدی جلوگیری کرد و محیط امنی برای حمایت و کمک به قربانیان خشونت خانگی فراهم آورد.

با توجّه به این موارد افزایش آگاهی و آموزش کافی به پزشکان و کارکنان نظام بهداشت و درمان کشور برای مواجهۀ درست با زنان قربانی خشونت می‌تواند کمک‌کننده باشد. از طرفی دیگر توانمندسازی زنان در مواجهه با مشکلات زندگی و آموزش مهارت‌های زندگی سالم و آشنا کردن آنان با عوامل زمینه‌ساز بروز خشونت و اجتناب از ایجاد زمینۀ خشونت، همچنین انتخاب درست رفتارهای جایگزین در حلّ مسئله و استفاده از خدمات مشاوره در هنگام بروز مشکلات و طیّ بارداری می‌تواند در پیشگیری یا کاهش موارد خشونت مؤثّر باشد. از آنجا که زنان حامله جزو گروه پُرخطر محسوب می‌شوند و بی‌توجّهی به این گروه نه‌تنها برای مادر، بلکه برای جنین هم خطرهای زیادی دارد، هرگونه اقدامی ‌هرچند کوچک برای کاهش خطر خشونت در مادران باردار می‌تواند در بهبودی سیر حاملگی، زایمان و وضعیت جنین و نوزاد مؤثّر باشد.

ده قدرت اعجاب‌انگیز جهش‌های ژنتیکی نسترن فرهادیان- کارشناس ارشد ژنتیک


همۀ انسان‌ها ژنوم مشابهی دارند، امّا دلیل این همه تنوّع در صفات مختلف انسانی تفاوت در بیان ژن‌ها و محیط پیرامون افراد است. وقوع این گوناگونی‌ها اکثراً بسیار معمول و شایع است، مانند تفاوت در رنگ موها، قد و خصوصیات چهره. امّا گاهی صفتی در یک جمعیت به گونه‌ای ظاهر می‌‌شود که باعث ایجاد تمایز خاصّ آن جمعیت نسبت به بقیۀ نژاد انسان می‌‌شود که به این تغییرات ژنتیکی در اصطلاح «جهش» گفته می‌‌شود. البته برخلاف تصوّر عموم همۀ این جهش‌ها مضر نیستند و برعکس این تمایزها گاه به نفع انسان نیز هستند. در این نوشتار به ده صفت -که به دارندگان آن برتری خاصّی بخشیده است- اشاره می‌‌شود:

 

  1. بالا نرفتن کلسترول

در حالی که اکثر ما همیشه نگران این هستیم که چطور مصرف غذاهای سرخ‌شده، تخم‌مرغ یا هر چیزی را که در لیست غذاهای بالابرندۀ کلسترول قرار دارد محدود کنیم، عدّۀ کمی ‌‌از مردم هستند که می‌‌توانند بدون هیچ نگرانی‌ و ترسی هرچه دلشان می‌‌خواهد بخورند. درواقع مهم نیست که این افراد چه می‌‌خورند، کلسترول بد یا LDL در این افراد وجود ندارد. در حقیقت این افراد با یک جهش ژنتیکی -که کپی‌های فعّال ژن PCSK9 در آنان وجود ندارد- به دنیا می‌‌آیند. معمولاً تولّد با یک ژن گم‌شده بدشانسی و به نوعی نقص محسوب می‌‌شود، امّا در این مورد به نظر می‌‌رسد که عوارض جانبی مثبتی در پی داشته باشد.

 

  1. مقاومت به HIV

مشکلات زیادی می‌‌توانند باعث نابودی گونۀ انسان شوند، به عنوان مثال برخورد شهاب سنگ‌ها، نابودی هسته‌ای یا تغییرات شدید آب‌وهوایی؛ ولی شاید ترسناک‌ترین آن‌ها چند ویروس خیلی بیماری‌زا باشد. اگر یک بیماری خاص جمعیتی را مورد تهاجم قرار دهد، احتمال زنده ماندن تنها برای عدّۀ کمی‌‌ -که نسبت به آن بیماری ایمنی دارند- وجود دارد. برخی از مردم دارای یک جهش ژنتیکی‌اند که کپی پروتئین CCR5 را غیرفعّال می‌‌کند. بنابراین افرادی که دچار فقدان این پروتئین‌اند، ویروس HIV نمی‌‌تواند وارد سلول‌های بدنشان شود و این دسته از افراد با یک شانس بزرگ در برابر بیماری ایدز مقاوم‌اند.

 

  1. مقاومت به مالاریا

افرادی وجود دارند که به‌طور خاصّی مقاومت بالایی نسبت به بیماری مالاریا دارند. این افراد درواقع ناقلان بیماری کشندۀ دیگری به نام کم‌خونی داسی‌شکل هستند، امّا این مشکل ژنتیکی آنان باعث می‌‌شود که در برابر نیش پشۀ آنوفل -که عامل بیماری مالاریاست- مصون باشند.

 

  1. مقاومت به سرما

مردمی که در قطب یا مناطق خیلی سرد زندگی می‌‌کنند، به‌نوعی با یک شیوۀ جدید زندگی وفق پیدا کرده‌اند. سؤالی که مطرح می‌‌شود این است که آیا این افراد یاد گرفته‌اند که چطور در سرمای شدید زنده بمانند، یا آنان از نظر بیولوژیکی متفاوت‌اند؟

پاسخ‌های فیزیولوژیک به دمای پایین در افراد مقیم مناطق سرد نسبت به افراد ساکن در مناطق با آب‌وهوای معتدل‌تر متفاوت است. به‌نظر می‌‌رسد حداقل بخشی از این تفاوت منشأ ژنتیکی داشته باشد. علّت این است که اگر فردی به منطقۀ بسیار سردی مهاجرت کند و حتّی چند دهه هم در آنجا زندگی کند، هیچ‌گاه بدنش آن سطح از تطابق مشابه افراد ساکن در سیبری را نشان نمی‌‌دهد. تحقیقات نشان داده که حتّی سیبری‌های بومی ‌‌خیلی بیشتر از روس‌های غیربومی -که در همان محل زندگی می‌‌کنند- نسبت به سرما مقاوم‌اند. افراد ساکن در مکان‌های سرد میزان متابولیسم پایه‌شان پنجاه درصد بالاتر است. همچنین آنان می‌‌توانند دمای بدنشان را بهتر از سایر مردم حفظ کنند. تعداد غدد عرق نیز در بدن این دسته افراد کمتر است.

 

  1. قابلیت زندگی در ارتفاعات

چه چیزی به افرادی که در نپال زندگی می‌‌کنند اجازه می‌‌دهد که در این مناطق کم‌اکسیژن زنده بمانند؟ آیا این افراد سوپر قهرمان هستند؟

مردم تبّت در ارتفاعی حدود چهار هزار متر بالای سطح دریا، جایی که اکسیژن هوایی که تنفّس می‌‌کنند چهل درصد کمتر از اکسیژن مناطق هم‌سطح دریاست، زندگی می‌‌کنند. در حقیقت در گذر قرن‌ها بدنشان با این آب‌وهوای کم‌اکسیژن تطبیق پیدا می‌کند و آنان شش‌های بزرگ‌تر و با ظرفیت بالاتری دارند که به آنان اجازه می‌‌دهد در هر بار تنفّس هوای بیشتری استنشاق کنند.

همچنین برخلاف مردم ساکن ارتفاعات پایین -که در اکسیژن کم بدنشان گلبول‌های قرمز بیشتری تولید می‌‌کند- این افراد در این شرایط گلبول قرمز کمتری تولید می‌‌کنند. درست است که وجود گلبول‌های قرمزِ بیشتر اکسیژن بیشتری به بدن می‌‌رساند، ولی این اثر موقّتی است و در گذر زمان خون فرد را غلیظ‌تر می‌کند و می‌‌تواند باعث ایجاد لخته‌های خونی و مشکلاتی مرگ‌آور شود. محقّقان دریافته‌اند که این تطابق‌ها ژنتیکی است و تنها تظاهرات ظاهری نیستند. این تغییر ژنتیکی در ژن EPAS1 رخ می‌دهد که یک پروتئین تنظیمی کد می‌‌کند[R1] . این پروتئین وظیفۀ شناسایی اکسیژن را برعهده دارد و تولید گلبول‌های قرمز را کنترل می‌‌کند. درواقع این تغییر ژنتیکی اجازه نمی‌‌دهد که تعداد گلبول‌های قرمز افراد ساکن ارتفاعات بالا خیلی افزایش یابد.

 

  1. ایمنی به یک بیماری مغزی

در اواسط قرن بیستم مردم قبیله‌ای در گینه نو بیش از پیش از یک بیماری همه‌گیر به نام «کورو» رنج می‌‌بردند که یک بیماری مغزی کشنده بود که با خوردن بقیۀ انسان‌ها شیوع پیدا کرده بود. کورو یک بیماری پریونی در انسان‌ها و گاو است (جنون گاوی). همانند تمام بیماری‌های پریونی، کورو مغز را با حفره‌هایی شبیه اسفنج از بین می‌‌برد. فرد مبتلا از کم شدن حافظه و عقل، تغییرات شخصیتی و صرع رنج می‌‌برد. در بعضی مواقع افراد مبتلا تا چند سال زنده می‌مانند، ولی مبتلایان به کورو اغلب طیّ یک سال می‌‌میرند.

در قبایلی که آدم‌خواری می‌‌کنند این بیماری رواج دارد، امّا همۀ افرادی که به آن مبتلا می‌‌شوند، نمی‌‌میرند. افرادی که زنده می‌‌مانند گونه‌ای از یک ژن[R2]  به نام G127V دارند که آنان را نسبت به این بیماری مصون نگه می‌دارد. در میان افراد قبیلۀ آدم‌خوارها این ژن تکثیر شده و مثالی از انتخاب طبیعی در انسان‌هاست.

 

  1. خون طلایی

انواع گروه‌های خونی و سیستم‌های نامگذاری مختلفی در دنیا وجود دارد که معروف‌ترین آن سیستم ABO است. همۀ ما گروه‌های خونی A،B ، O و AB را می‌‌شناسیم که هر کدام آنتی‌ژن Rh سطح گلبول‌های قرمزشان تعیین‌کنندۀ مثبت یا منفی بودنشان است. با وجود این، نوعی گروه خونی بسیار نادر به نام Rh-null وجود دارد. این گروه خونی همان‌طور که از نامش پیداست، هیچ‌گونه آنتی‌ژنRh  ندارد. از آنجا که این گروه خونی به دلیل نداشتن هیچ‌گونه آنتی‌ژن در سلول‌های خونی قرمز می‌‌تواند به هر فردی داده شود، «گروه خونی طلایی» لقب گرفته است. تعداد افراد با گروه خونی طلایی بسیار کم است (43 نفر تا سال 2010) و از آنجا که به این افراد فقط می‌‌توان همین نوع خون را تزریق کرد، گروه خونی Rh-null بسیار باارزش و حیاتی شمرده می‌‌شود.

 

  1. شفّاف دیدن زیر آب

چشم‌های بیشتر حیوانات برای دیدن زیر آب یا در هوا (نه هر دو) طرّاحی شده است. چشم انسان در هوا (و نه در آب) خوب می‌‌بیند. هنگامی که ما سعی می‌‌کنیم چشم‌هایمان را زیر آب باز کنیم، تار می‌‌بینیم که به دلیل غلظت مشابه آب با مایعات درون چشمان ماست که میزان نور شکسته‌شده را -که می‌‌تواند به چشم ما وارد شود- محدود می‌‌کند. گروهی از افراد ملقّب به Moken توانایی شفّاف دیدن زیر آب حتّی تا عمق 22 متری را دارند. این افراد بیشتر عمر خود را روی قایق می‌‌گذرانند و شغلشان ماهی‌گیری و جمع کردن صدف به روش‌های سنّتی و بدون تجهیزات امروزی است. Moken ها عادت کرده‌اند که حالت چشمشان را زیر آب عوض کنند تا شکست نور اذیّتشان نکند. دید این افراد در زیر آب دو برابر بهتر از افراد عادّی است.

 

  1. استخوان‌های فوق متراکم

فرایند پیر شدن با مشکلات فیزیکی بسیاری همراه است که یکی از آن‌ها کم شدن حجم و تراکم استخوان‌هاست که باعث شکستگی‌های اجتناب‌ناپذیر استخوان، قوز ستون فقرات و... می‌‌شود. عدّه‌ای از مردم در جمعیت آفریقایی با نژاد هلندی ژنی دارند که باعث افزایش تودۀ استخوانی در طول زندگی‌شان می‌‌شود. درحقیقت جهشی در ژن SOST است که پروتئین اسکلروتین را -که تنظیم‌کنندۀ رشد استخوان‌هاست- کنترل می‌‌کند.

  1. . افرادی که به خواب کمتری نیاز دارند

اگر تصوّر می‌کنید که بعضی از مردم تعداد ساعت‌هایشان در شبانه‌روز بیشتر از شماست، به این دلیل است که این افراد ساعت‌های بیشتری بیدارند. افرادی غیرمعمول وجود دارند که می‌‌توانند شش ساعت یا کمتر بخوابند. این افراد الزاماً قوی‌تر یا خشن‌تر از ما نیستند و به بدنشان یاد نداده‌اند که با میزان خوابِ کم، عملکرد صحیح انجام دهد، بلکه آنان یک جهش نادر ژنتیکی در ژن DEC2 دارند که باعث می‌‌شود از نظر فیزیولوژیک بدنشان به خواب کمتری نسبت به میانگین افراد عادّی نیاز داشته باشد. این افراد کمتر می‌‌خوابند ولی مشکلاتی را که بقیۀ مردم از کم‌خوابی به آن دچار می‌‌شوند، هیچ‌وقت تجربه نمی‌‌کنند. به عبارتی دیگر گفته می‌‌شود جهش در ژن DEC2 باعث می‌‌شود این افراد به‌طور مفید بخوابند و هرچه خواب مفیدتر و عمیق‌تر باشد، نیاز بدن به آن کمتر است. این تنوّع ژنتیکی تنها در یک درصد افراد وجود دارد.


 

چگونه فرزنداني مسئوليت‌پذير تربيت كنيم؟ نیلوفر گلپور - کارشناسی‌ارشد روانشناسی بالینی


اصل مسئوليت‌پذيري مهم‌ترین اصلي است كه هر والدي بايد به آن پايبند باشد، چراکه بدون در نظر داشتن ويژگي مسئوليت‌پذيري، فرزندپروري ناقص محسوب خواهد شد.

والدين براي تربيت فرزندان با چالش‌هاي زيادي مواجه‌اند. بسياري از اين چالش‌ها به‌ دليل نگرش و باور نادرست والدين هرگز به فرصتي براي رشد تبديل نخواهد شد. پدر و مادر بودن يك وظيفه و مسئوليت بزرگ است. باید نسبت به درک مقام والدين آگاهی داشت، دانايي كسب كرد و توانا شد، سپس اقدام كرد.

 

مسئوليت‌پذيري چيست؟ آيا ما تعريف درستي از مسئوليت‌پذيري داريم؟

مسئوليت‌پذيري توانايي ارائۀ وظايف طبق تعريف موجود در نقش مورد نظر است. اصل مسئوليت‌پذيري مي‌گويد بايد نسبت به وظايف مسئول بود. رفتار مسئولانه سبب يادگيري می‌شود و يادگيري تغيير ايجاد می‌كند. هر پدر و مادري بايد بداند که فرزندش در نهايت محصول تربيت اوست. درست است كه عواملي مثل ژنتيك در رفتار كودكان مؤثّر است، امّا تأثير آموزش و محيط سالم اثر ژنتيك را به تعادل می‌رساند.

 با توجّه به اينكه پژوهشگران در برتري تأثير محيط بر ژنتيك يا برعكس به نتايج قاطعي نرسيده‌اند، ما در اين نوشتار معتقديم هر دو عامل بر هم اثر دارند. ژنتيك همچون زميني است كه در صورت حاصل‌خيز بودن با كاشتن بذري خوب و رسيدگی ‌حتماً محصول خوبي خواهد داشت. نپذيرفتن اين اصل -كه با تربيت درست می‌توان كودكي سالم و شاد پرورش داد- فرصت لذّت بردن از پدر و مادر بودن را از فرد می‌گيرد.

 

توصيه‌هاي لازم براي آموزش مسئوليت‌پذيري به كودكان

  • حذف كردن سؤالاتي كه با «چرا» شروع مي‌شوند!

سؤالاتي كه با «چرا» شروع مي‌شوند، احساس قرباني بودن را در فرد افزايش می‌دهد، مانند چرا فرزندم حرف‌شنوي ندارد. این سؤالات نه‌تنها كمكي به والدين براي تربيت نمی‌كند، بلكه آنان را به فردي غرغرو و قرباني تبديل می‌کند كه مدام در حال گله و شكايت است. به جاي پرسيدن سؤالاتي كه با «چرا» شروع مي‌شود، سؤالاتي ازقبيل چگونه يا چطور را جايگزين كنيد، براي مثال:

«چه‌ كار می‌توانم انجام دهم كه فرزندم حرف مرا بشنود» یا «چطور می‌توانم فرزندم را به غذا علاقه‌مند كنم»؟

  • حق به‌جانب نباشيم!

ما در جامعه‌اي زندگي می‌كنيم كه ذهنيت حق به‌جانب بودن در ما القا مي‌شود. در اكثر مواقع سعي می‌كنيم که خود را قرباني جلوه دهیم و رويدادها را طوري تعبير و تفسير كنيم كه در نهايت حق به ما داده شود. اگر می‌خواهيم فرزندان مسئوليت‌پذيری داشته باشيم، بايد كمك كنيم كه آنان به بزرگسالاني حق به‌جانب تبدیل نشوند. براي رسيدن به اين هدف الگو باشيد و در رويداد‌ها منصفانه قضاوت كنيد. در هر اشتباهي كم‌كاري خود را بپذيريد و به آن اعتراف كنيد. دنبال مقصّر نگرديد كه فرزندتان مجبور باشد براي دفاع از خودش به خودش حق بدهد و رفتار نادرستي را بروز دهد.

  • شكايت كردن!

 شكايت كردن انرژي هدر می‌دهد، نشاط خانه را كم می‌كند و به‌ندرت باعث بهبود می‌شود. وقتي شكايت می‌كنيم، در برابر فرزندان از خود چهره‌اي ناتوان به جا می‌گذاريم و آنان اعتماد و امنيت خود را نسبت به ما از دست می‌دهند و در نهايت خودشان نيز به جاي حلّ مشكلات در مواقع بروز مشكل شكايت می‌كنند.

  • اتلاف وقت!

وقتتان را هدر ندهيد. مؤكول كردن وظايف به روزهاي آينده باعث مي‌شود كه كودكان نيز از ما بياموزند كه مدام وقت تلف كنند. كارهاي عقب‌مانده را به حداقل برسانيد. صبح كه از خواب برمی‌خيزيد، هرآنچه براي روز لازم است، انجام دهيد و به كودكانتان نيز بياموزيد براي پيشرفت بايد كارهايمان را به‌موقع انجام دهيم.

  • سرزنش نكنيد!

براي تربيت فرزندانتان بايد والدين بي‌بهانه‌اي باشيد. براي روشن شدن موضوع بايد بدانيد که والدين بي‌مسئوليت چگونه رفتار می‌كنند. آنان بهانه‌اي مانند پدر و مادرم والدين خوبي نبودند، دوستان فرزند من چيزي جز دردسر نيستند و مثال‌هایی از این قبیل می‌آورند. اين جملات برايتان آشناست؟ اگر آشناست، متأسّفانه شما هم به اندازۀ كافي مسئوليت‌پذير نيستيد. والدينِ بي‌بهانه عميقاً باور دارند که هر كاري فرزندشان انجام دهد، آنان مسئول نتيجۀ آن هستند. بهانه آوردن ما را از حل كردن مشكل و بهبود روابط باز می‌دارد، علاوه بر اينكه بهانه آوردن را به فرزندانمان ياد خواهيم داد.

چرا بچّه‌ها ناخن می‌جوند؟ دکتر مرسده رفیعی - دکترای روانشناسی


ناخن‌جویدن یا به اصطلاح پزشکان «اونیکوفاژی» یکی از مشکلات شایع کودکان است. جویدن ناخن معمولاً به‌ دنبال وقایعی که می‌توانند منشأ اضطراب کودک باشند، بروز می‌کند؛ وقایعی چون تولّد یک برادر (ورود یک نوزاد به خانواده)، ورود به مدرسه و آغاز سال تحصیلی، یا جدایی والدین.

کودکی که ناخن‌هایش را می‌جود، کودکی مضطرب، کم‌رو و کمابیش درونگراست که برای کنترل اضطرابی که در اثر واقعه‌ای استرس‌زا در او ایجاد شده و نمی‌تواند به‌گونه‌ای دیگر اضطرابش را اداره کند، این رفتار را از خود نشان می‌دهد. جویدن ناخن‌ها تنها روش برای تخلیۀ اضطرابی است که او در پشت آن چیزی عمیق‌تر را پنهان می‌کند؛ چیزی مثل خشمی فروخورده، عدم ‌اطمینان یا نیاز به آرام‌کردن خود؛ اندکی شبیه مکیدن شست -که نوزاد نمی‌تواند از مکیدن آن امتناع کند- با این تفاوت که به جای آنکه خشمش را بیرون بریزد یا آن ‌را بروز دهد، با جویدن انگشتانش خشمش را در خود نگه می‌دارد.


کودکان از این طریق سعی می‌کنند با هیجانات و بحران‌های عاطفی درونی‌ خود به مقابله برخیزند. از این رو گروهی از روانشناسان بر این باورند که نفس «جویدن ناخن» عادتی زشت و ناپسند نیست، بلکه تنها مفرّی برای رهایی از تنش و استرس در کودک است.
تعداد دفعات، شدّت و مدّت زمان این رفتار از عواملی هستند که باید زمانی که کودک ناخنش را می‌جود، به آن‌ها توجّه داشت. گاهی پیش می‌آید که کودکان فقط در یک دورۀ زمانی این رفتار را از خود نشان می‌دهند که دقیقاً به ‌مدّت زمانی که واقعۀ استرس‌زا آنان را تحت‌ تأثیر قرار داده، مربوط می‌شود. گاه ممکن است واقعۀ استرس‌زا ناپدید شود، امّا عمل جویدن ناخن‌ها همچنان باقی بماند و هر بار که کودک با موقعیت خاصّی روبه‌رو می‌شود، به‌طور خودکار این عمل را انجام ‌دهد.

تحقیقات نشان می‌دهد که تقریباً ۳۸ درصد کودکان چهار تا شش ساله ناخن‌هایشان را می‌جوند. این عادت تا ده‌سالگی به اوج خود می‌رسد و در مواردی تا شصت درصد افزایش می‌یابد. همچنین بیشترین میزان ناخن‌جویدن در پسران سیزده تا چهارده ساله است. ناخن‌جویدن در دختران در حدود یازده‌سالگی به بیشترین حدّ خود می‌رسد. جالب اینکه تقریباً بیست درصد نوجوانان همچنان درگیر این مشکل هستند و ده تا بیست درصد این عدّه نیز تا بزرگسالی عادت ناخن‌جویدن را حفظ می‌کنند.

تأثیر رفتار والدین بر ناخن جویدن کودکان!

متخصّصان علاوه بر بررسی رفتار کودک، بر رفتار والدین او نیز تمرکز می‌کنند، زیرا عامل اصلی این رفتار ممکن است عملکرد والدین و اطرافیان باشد. در این شرایط به والدین کمک می‌شود تا رفتار خود را نسبت به کودک سنجیده‌تر کنند تا اضطرابی به کودک وارد نشود. کودک با ناخن‌جویدن به نحوۀ رفتار والدین یا اطرافیان با او واکنش نشان می‌دهد؛ بنابراین والدین باید سعی کنند ناراحتی و مشکلات ناشی از مشغله‌های کاری خود را به منزل منتقل نکنند.


ازجمله روش‌هایی که یک روانشناس می‌تواند برای برطرف‌کردن این مشکل کودک از آن استفاده کند، روش‌های خاصّ ریلکسیشن است. اگر به علّت بالا بودن استرس کودک این روش درمانی نیز جواب ندهد، پزشک داروهایی را تجویز می‌کند تا اضطراب کودک کمتر شود.

لاک‌های با طعم تلخ -که برای مقابله با ناخن‌جویدن از آن‌ها استفاده می‌شود- چندان مؤثّر نیست و توصیه نمی‌شود. والدین نباید به این عادت فرزند خود واکنش نشان دهند، زیرا در برخی موارد ناخن‌جویدن روشی برای جلب توجّه دیگران است و عکس‌العمل والدین همان توجّهی است که کودک خواستار آن است. در مورد این عادت با او صحبت کنید، امّا دربارۀ رفتارش قضاوت نکنید. صحبت با او دربارۀ ناخن‌جویدن نباید باعث افزایش اضطراب وی شود. به او بگویید که این مشکل را با کمک او حل خواهید کرد.

علل شروع ناخن‌جویدن

  • تقلید از والدین و اطرافیان
  •  فشار روحی، اضطراب و اختلال عصبی
  •  ترس و احساس ناامنی
  •  کمبود محبّت
  •  احساس گناه
  •  کمبود موادّ معدنی
  • هیجان‌پذیری بیش از حد
  •  عامل ژنتیک
  •  

 

 برای جلوگیری از ناخن‌جویدن کودکان چه کنیم؟

  • علّت را رفع کنید؛ منتظر پاسخ کودکتان -که چرا ناخن هایش را می‌جود- نباشید و او را به دلیل انجام این عمل سرزنش نکنید. توجّه کنید کودکتان در چه موقعیت‌هایی این عمل را انجام می‌دهد. جست‌وجو کنید که چه مسئله‌ای باعث شده آرامش و امنیت کودکتان به هم بریزد؛ آن را دریابید؛ این تلاش شما برای پی‌بردن به مشکل کودک و توجّه به حلّ آن می‌تواند بزرگ‌ترین گام برای از بین‌بردن اختلال ناخن‌جویدن باشد.
  • ناخن کودک را کوتاه کنید؛ کوتاه‌کردن ناخن‌های بلند به کودکان در ترک این عادت بسیار کمک می‌کند. ناخن‌های کوتاه‌شده کمتر جویده می‌شوند، سعی کنید هر چند روز یک‌بار ناخن های کودک را بگیرید و سوهان بزنید.
  • او را دعوا نکنید؛ هیچ‌گاه کودک را به دلیل ناخن‌جویدن دعوا نکنید، بلکه توجّه او را از جویدن ناخن دور کنید. کودک باید احساس خوبی نسبت به خود پیدا کند. شرمنده‌کردن، سرزنش، تحقیر، تهدید و تنبیه کودک هیچ اثر درمانی‌ای ندارد، بلکه عادت را تشدید می‌کند و باعث اختلالات دیگر نیز می‌شود. به جای این کار به او اعتماد به نفس بدهید.
  • حواس کودک را پرت کنید؛ سعی کنید حواس کودک را هنگام جویدن ناخن پرت کنید. از او کارهایی بخواهید که مجبور شود از انگشتانش استفاده کند. درست‌کردن کاردستی یا کشیدن نقّاشی روش خوبی برای این کار است.
  • فلفل نزنید؛ کارشناسان معتقدند که پاشیدن فلفل یا مالیدن موادّ تلخ به انگشتان و ناخن کاربردی در درمان این مشکل ندارد.
  • ارتباط صمیمی ‌بیشتری با کودک خود برقرار کنید. هر چقدر ارتباط عاطفی بهتری با کودک برقرار کنید، قادر خواهید بود آرامش و درک‌شدن بیشتری را به کودک انتقال دهید.
  • استرس‌ها و اضطراب‌های خود را برطرف کنید و در حضور کودکتان به آن‌ها اشاره نکنید.
  • به‌تازگی یکی از فعّالان صنعت بهداشتی- آرایشی هلند با ایجاد یک کلینیک مخصوص ادّعا کرده که می‌توان با استفاده از یک محافظ دندان در عرض چهار هفته عادت ناخن‌جویدن را برای همیشه از بین برد. این محافظ -که قالب دندان‌های بالا و پایین می‌شود- جویدن‌ناخن را غیرممکن می‌کند، البته بدون اینکه دیده شود و زیبایی فرد را به خطر بیندازد. برای خوردن غذا لازم است که این محافظ از دهان خارج شود و این یک نقطه‌ضعف برای این وسیله به حساب می‌آید.
  • برای کمک به این کودکان می‌توان از ناخن آسیب‌دیده تصویری تهیّه کرد و وضعیت آن را با ناخن سالم مقایسه کرد. همچنین هنگامی که کودک مشغول جویدن ناخن است، بدون اینکه متوجّه شود از او فیلم بگیرید، سپس برای او به نمایش بگذارید. احتمال دارد با مشاهدۀ فیلم به خود بیاید و این عادت را کنار بگذارد.
  • قرار دادن آینه جلوی کودک او را متوجّه این عادت ناپسند می‌کند. کودک را تشویق کنید در مجلّات تصویر دست‌های زیبا را جست‌وجو کند یا روی کتاب یا آینه بچسباند تا مرتّب تصویر این دست‌ها را با دست‌های خود مقایسه کند.

پیشنهاد می‌شود برای ریشه‌کن کردن این مشکل حتماً با روانشناسان مشاوره کنید.

از شیر گرفتن کودک در شب دکتر حمیدرضا بادلی - فوق تخصّص کلیه و مجاری ادراری کودکان


بیدارشدن‌های شبانۀ کودک برای طلب شیر، یکی از مشکلات والدین است. گاهی به نظر می‌رسد که تنها راه حل برای خواباندن کودکِ بیدارشده، نوشاندن شیر به کودک، چه با شیر مادر چه با شیشۀ شیر است که البته این کار سریع‌ترین راه حل برای خواباندن کودکِ بیدارشده در هنگام شب است. امّا مسئلۀ اساسی این است که تا زمانی که شما از این راه حل برای خواباندن کودک خود در شب استفاده می‌کنید، کودک نیز به درخواست شبانۀ خود برای دریافت شیر ادامه می‌دهد. کودکانی که در شب مدام درخواست شیر می‌کنند، اغلب در طول روز تغذیۀ مناسبی ندارند؛ زیرا این کودکان اغلب کالری زیادی را در طول شب دریافت می‌کنند.

بنابراین از لحظه‌ای که فکر می‌کنید آمادگی لازم را دارید، سعی کنید شیوۀ خواباندن کودک خود را در نیمه‌شب تغییر دهید و مطمئن باشید که کودک با شیوۀ جدید شما کنار می‌آید.

در زیر به چند مورد از نکاتی که هنگام خواباندن کودک خود باید به آن توجّه کنید، می‌پردازیم:

  • سعی کنید به جای اینکه در حالت درازکشیده به کودک شیر دهید، وی را بنشانید، سپس به او شیر دهید.
  • پس از هربار شیر خوردن دندان‌هایش را پاک کنید.
  • بین اتمام شیر کودک تا زمان خوابش پنج تا ده دقیقه فاصله باشد تا کودک از فرایند شیر خوردن برای به خواب‌رفتن استفاده نکند.
  • تحت هیچ شرایطی نگذارید کودکتان در هنگام شیر خوردن به خواب رود.
  • در هنگام شیر خوردن برایش قصّه‌ای بگویید، سپس وی را برای خواباندن به تختخواب ببرید و قصّۀ دیگری برایش تعریف کنید.

شیوه‌های متعدّد برای از شیر گرفتن کودک در طول شب

  • سریع‌ترین روش برای حذف شیر خوردن‌های شبانۀ کودک آن است که مادر برای خواباندن کودک از شیر دادن استفاده نکند.
  • یکی از روش‌های دیگر مخلوط‌کردن شیر با آب است. سعی کنید در شب اول 4/1 آب اضافه کنید و تا شب چهارم این میزان را به صد درصد آب برسانید. این‌گونه کودک متوجّه می‌شود که نوشیدن شیر تنها راه به خواب رفتن نیست.
  • حجم شیری را که به کودک خود می‌دهید، کم کنید. در طیّ چند شب میزان شیری را که به کودک می‌دهید، کاهش دهید. فقط سعی کنید این کار را تا آنجا که ممکن است به‌آرامی ‌انجام دهید تا کودک وقت کافی را برای تطبیق خود با این فرایند داشته باشد، مثلاً در شب اول 200 میلی‌لیتر شیر دهید، در شب دوم 150 میلی‌لیتر و تا شب پنجم این میزان را به صفر برسانید.
  • اگر کودکتان به جای شیر خوردن بیشتر به مکیدن تمایل دارد، در این صورت از پستانک استفاده کنید.

پیشگیری از بارداری بعد از سقط دکتر سیده‌فاطمه میرسعیدی - متخصّص زنان و زایمان


با وجود پیشرفت‌هایی که در تکنولوژی پیشگیری از بارداری صورت گرفته، حاملگی‌های ناخواسته همچنان منجر به میلیون‌ها مورد سقط خودبه‌خودی و داوطلبانه، تولّدهای ناخواسته و حاملگی‌های نابه‌جا در ایالات متّحده و سرتاسر جهان شده است. نابرابری‌های اجتماعی و اقتصادی با میزان بالای حاملگی‌های ناخواسته و سقط‌های القاشده، به‌خصوص در میان نوجوانان همراه است.

پیشگیری از بارداری نقش مهمّی در تصحیح نابرابری‌ها و محافظت از سلامت زنان ایفا می‌کند. هیچ‌زمانی مهم‌تر از دوران بلافاصله پس از سقطِ القاشده نیست. نوجوانان بیشتر پذیرای مشاوره در زمینۀ پیشگیری از بارداری هستند که بلافاصله پس از سقطِ القاشده ارائه می‌شود.

موانع در برابر استفادۀ مؤثّر از روش‌های پیشگیری در سرتاسر جهان متفاوت‌ است. در ایالات متّحده -که نزدیک به نیمی از سقط‌های القاشده را سقط مجدّد تشکیل می‌دهد- عدم دریافت روش پیشگیری و استفاده از الکل یا موادّ مخدّر، بسیار با افزایش سقط مجدّد همراه است.

مشاورۀ جامع در زمینۀ گزینه‌های پیشگیری از بارداری همیشه جزو مراقبت‌های مربوط به سقط نیست و این نارسایی توجیه‌کنندۀ بسیاری از سقط‌های مجدّد است. تحقیقات حاکی از آن است که مشاوره در زمینۀ تنظیم خانواده در یک کلینیک سقط جنین به‌خوبی پذیرفته می‌شود و استفاده از روش‌های مدرن پیشگیری از بارداری را در پی دارد.

زنانی که یک بارداری را خاتمه می‌دهند، بیشتر از دیگران در معرض خطر بارداری ناخواستۀ دیگری قرار دارند. پزشکان باید فرصت را برای یاری‌رساندن به این زنان -که به‌شدّت در این برهه از زمان برای به‌کارگیری روش‌های جلوگیری از بارداری انگیزۀ قوی‌تری پیدا کرده‌اند- مغتنم شمارند.

زمان مطلوب برای ارائۀ روش جلوگیری از بارداری بلافاصله پس از درمان یک سقط ناایمن، به‌ویژه در زنانی است که به علّت عدم دسترسی به وسایل پیشگیری در معرض خطر بالای بارداری ناخواستۀ بعدی قرار دارند. مشاورۀ پیشگیری از بارداری پس از سقط و آغاز استفاده از روش ضدّ بارداری در روز انجام سقط مداومت بیشتری را در به‌کارگیری روش‌های پیشگیری از بارداری به همراه دارد.

ایمن‌بودن استفادۀ بلافاصلۀ IUD، تزریق مدروکسی پروژسترون استات طولانی‌اثر و آغاز مصرف قرص‌های ضدّ بارداری خوراکی به دنبال سقط‌های سه‌ماهۀ اول و دوم به‌خوبی اثبات شده‌اند. داده‌ها دربارۀ سایر روش‌ها (قرص‌های حاوی پروژستین، نورپلانت، ایمپلانون، روش‌های پوستی و مبهلی) را می‌توان از پژوهش‌های صورت‌گرفته روی زنان پس از وضع حمل استخراج کرد.

از ایمن و مؤثّر بودن کار گذاشتن IUD بلافاصله پس از سقط سه‌ماهۀ اول مطّلع هستیم، امّا اطّلاعات در مورد سه‌ماهۀ دوم محدودتر است. یک پژوهش هم‌گروهی آینده‌نگر با شرکت 256 زن میزان پایین خروج خودبه‌خودی (3%) و قطع استفادۀ (3/8%) همراه با میزان بالای پذیرش IUD به دنبال سقط جرّاحی سه‌ماهۀ دوم را نشان داد. میزان عفونت افزایش زیادی نداشت.

به‌طور خلاصه قرار دادن IUD و آغاز فوری استفاده از مدروکسی‌پروژسترون استات طولانی‌اثر، قرص‌های حاوی پروژستین، روش‌های ایجاد سدّ فیزیکی (کاندوم) به دنبال سقط سه‌ماهۀ اول یا دوم ضروری است. پس از ختم انتخابی بارداری زیر دوازده‌ هفته می‌توان قرص‌های ضدّ بارداری استروژن- پروژستین را بلافاصله شروع کرد. پس از حاملگی دوازده‌ هفته یا بیشتر برای اجتناب از خطر ترومبوآمبولی وریدی پس از زایمان باید از قانون هفتۀ سوم پس از زایمان تبعیت کرد.

اطّلاعات در مورد میزان بارداری‌های ناخواسته متعاقب استفاده از روش‌های جدیدتر جلوگیری از بارداری به دنبال سقط سه‌ماهۀ دوم محدود است. با این حال آغاز همۀ روش‌های هورمونی جلوگیری از بارداری بلافاصله پس از سقط سه‌ماهۀ دوم مورد تأیید سازمان بهداشت جهانی است و خطر سقط مجدّد را کاهش می‌دهد. تصوّر بر این است که حلقۀ مهبلی و پوستی ضدّ بارداری به همان اندازۀ قرص‌های ضدّ بارداری خوراکی مؤثّر و ایمن‌اند. زمان انجام سقط زمان مطلوبی برای ارائۀ یک روش جلوگیری از بارداری مثل IUD و ایمپلنت است که نیاز به پزشک یا مامای متبحّر دارند.

زایمان آسان، واقعیت یا رؤیا؟ دکتر بیتا محبوب روشنکار - متخصّص زنان، زايمان و نازايي


در پی ترویج فرهنگ زایمان طبیعی، این فکر در همۀ مادران باردار ایجاد می‌شود که آیا زایمان ما سخت نخواهد بود؟

لازم است بدانیم که در دوران بارداری، افزایش وزن باید کنترل‌شده باشد. دیابت بارداری و فشار خون بالا از مواردی است که باعث می‌شود سیر زایمان طبیعی از روال عادی خارج شده و مداخلات پزشکی لازم ‌شود.

توصیه‌های طبّ سنّتی اسلامی برای پیشگیری از زایمان سخت و امکان زایمان آسان

  • از یک ماه قبل از زایمان، مصرف موادّ نشاسته‌ای و پُرکالری به حداقل برسد و برنج و نان بسیار کم مصرف شود. همچنین ماکارونی، لازانیا و غذاهای چرب مصرف نشود.
  • در هفتۀ آخر بارداری از سالاد کاهو (بدون سس) و سبزی‌های تازه (بدون گشنیز) استفاده شود که زایمان را آسان می‌کند.
  • در ماه آخر روزی نیم تا یک ساعت پیاده‌روی در فضای آزاد و سطح صاف انجام شود.
  •  در سه روز آخر روزانه یک قاشق چای‌خوری سرخالی زعفران مخلوط با عسل در آب (یعنی شربت عسل و زعفران) میل شود.
  • هر روز انار شیرین یا رب انار شیرین بخورند.
  • خوردن عرق طبیعی گل بهار نارنج همراه با شیر برای تسریع در عمل زایمان توصیه می‌شود.
  • بعد از غذا هفت عدد خرما بخورند (البته دیابتی‌ها یک عدد بخورند).
  • هر روز سورۀ انشقاق را بخوانند.
  • در روزهای آخر بارداری شام بسیار سبک میل شود.
  • از یبوست نیز جلوگیری شود.

آیا دندان‌های شیری مهمّ‌اند؟ دكتر انوشه جناني - متخصّص دندانپزشكي كودكان و نوجوانان


یک باور نادرست در بین عموم مردم این است که چون دندان‌های شیری موقّتی‌اند و در نهایت خواهند افتاد، اگر دچار پوسیدگی، درد یا آبسه شدند، نیازی به نگهداری آن‌ها از طریق درمان ترمیم یا عصب‌کشی دندان نیست. برخلاف این تصوّر دندان‌های شیری به دلایل مختلف اهمّیت بسیاری دارند.

دندان‌های شیری نقش مهمّی در جویدن غذا، کسب مهارت تکلّم، زیبایی چهره و اعتماد به نفس کودک دارند. این دندان‌ها به عنوان یک فضانگهدارندۀ طبیعی برای دندان‌های دائمی زیرین خود عمل ‌می‌کنند، یعنی حضور آن‌ها به دندان‌های دائمی‌ کمک می‌کند که در زمان مناسب و در محلّ صحیح خود رویش پیدا کنند. کشیدن یا از دست‌دادن زودهنگام دندان‌های شیری می‌تواند باعث کوچک‌شدن طول قوس فکّی و درنتیجه نامرتّب‌شدن دندان‌های دائمی -که چند سال بعد رویش می‌یابند- شود. این موضوع به احتمال زیاد سبب می‌شود که کودک در آینده نیاز به درمان‌های پیچیده و پُرهزینۀ ارتودنسی و جرّاحی فک برای اصلاح این مشکلات پیدا کند. بنابراین با توجّه به اهمّیت دندان‌های شیری باید این دندان‌ها تا سنّی که به‌طور طبیعی می‌افتند، حفظ شوند.

بافت دندان سه قسمت دارد: یک قسمت فوقانی که مینای دندان است، در زیر آن عاج دندان قرار دارد و قسمت زیر که به آن عصب دندان می‌گوییم. عصب از مجموعۀ عروق و عصب تشکیل شده که حیات دندان را حفظ می‌کند. وقتی پوسیدگی ایجاد می‌شود، رشد می‌کند و وارد مینای دندان و عاج می‌شود، برای فرد دردناک می‌شود و فرد آن را احساس می‌کند. وقتی از عاج می‌گذرد و وارد ناحیۀ عصب می‌شود، می‌تواند درگیری‌هایی را ایجاد کند که منجر به مرگ عصب شود. به دنبال این اتّفاق در انتهای عصب می‌توانیم آبسه‌هایی داشته باشیم که این آبسه‌ها خودش مشکلات بعدی را ایجاد می‌کند. وقتی شما یک آبسه در ریشه داشته باشید و این درمان به‌موقع انجام نشود (مثل عفونت‌های دندان‌های قدامی ‌بچّه‌ها)، قسمت‌هایی از صورت را هم درگیر می‌کند و می‌تواند خطراتی را برای چشم ایجاد کند. این از موارد اورژانس است که باید ظرف ۲۴ ساعت درمان انجام شود. مسائل جانبی پوسیدگی خیلی نگران‌کننده‌تر است و در جامعۀ ما از این مسئله غفلت می‌شود.

زمانی که دندان‌های شیری کودک عفونت می‌کند، چون در زیر آن دندان‌های دائمی ‌وجود دارد، این عفونت می‌تواند در دندان‌های دائمی هم اثر بگذارد. هر عفونتی که در دندان شیری باشد، این عفونت در مجاورت جوانۀ دندان دائمی قرار می‌گیرد. وقتی این درمان انجام نشود، می‌تواند روی دندان دائمی اثرگذار باشد و آن را کاملاً تخریب کند. گاهی می‌تواند فرم دندان دائمی را به نحوی ایجاد کند که دندان حالت عدم تشکیل دارد؛ یعنی نیمۀ دندان تشکیل نمی‌شود. این یکی از عوارض عفونت دندان‌های شیری برای دندان‌های دائمی است.

دندان‌های شیری- که از حدود شش ماهگی در دهان نوزاد ظاهر می‌شوند- دقیقاً‌‌ همان عملکرد دندان‌های دائمی را دارند؛ یعنی تأمین فرایند جویدن و زیبایی به اضافۀ چند عملکرد دیگر مانند حفظ ارتفاع صورت، جلوگیری از تحلیل استخوان و ... ، امّا دو وظیفۀ بسیار مهمّ دیگر نیز بر عهدۀ دندان‌های شیری است که نقش فوق‌العاده مهمّی در عملکرد صحیح دندان‌های دائمی در بقیۀ عمر فرد خواهند داشت. یکی از آن‌ها تأمین مسیری برای رویش دندان‌های دائمی است. به عبارت ساده‌تر دندان‌های شیری مثل یک راهروی از پیش ‌آماده‌شده جهت و مسیر رویش دندان‌های دائمی را مشخّص می‌کنند. نقش مهمّ دیگر حفظ فضای لازم برای رویش دندان‌های دائمی است که به‌تدریج با رشد فکّین و اختلاف ابعادی بین آسیاهای شیری و آسیاهای کوچک دائمی فضای لازم برای رویش دندان‌های دائمی تأمین می‌شود.

برای پیشگیری از وقوع مشکلاتی که می‌تواند در آینده درمان‌های پیچیده و پُرخرجی را بر والدین تحمیل کند، در درجۀ اول والدین باید به رعایت بهداشت دندان‌های شیری کودک توجّه کنند. اهمّیت دندان‌های شیری دست کمی از دندان‌های دائمی ندارد، به‌خصوص اگر رعایت بهداشت برای کودک نهادینه شود، این اخلاق در بزرگسالی نیز تداوم خواهد یافت.

در صورت مشاهدۀ هرگونه پوسیدگی در دندان‌های شیری فوراً برای درمان آن‌ به دندا‌نپزشک مراجعه کنید. حتّی اگر پوسیدگی عصب دندان را نیز درگیر کرده باشد، باز هم امکان نگهداری دندان شیری تا زمان افتادن طبیعی آن و رویش دندان دائمی زیرین وجود دارد. امّا اگر دندان شیری چنان تخریب شده باشد که دیگر قابل نگهداری نباشد، در اغلب موارد و برحسب مدّت زمانی که تا زمان رویش دندان دائمی باقی مانده، استفاده از لوازمی به نام فضانگهدارنده بعد از کشیدن دندان توصیه می‌شود. این لوازم -که دندانپزشک آن را تجویز می‌کند- فضا و مسیر رویش دندان دائمی را تا زمان رویش طبیعی آن حفظ کرده و از حرکت سایر دندان‌ها به داخل این فضا جلوگیری می‌کند.
در برخی شرایط -که فضا از دست رفته باشد- با کمک درمان‌های پیشگیری‌کنندۀ ارتودونسی می‌توان فضای از دست‌رفته را برای رویش دندان دائمی مجدّداً به دست آورد که در مقایسه با مورد قبلی درمانی سخت‌تر و پُرهزینه‌تر خواهد بود.

چاقی و ناباروری ترجمه و گردآوری: دکتر الهام فاضلی - دکترای تخصّصی بیولوژی تولید مثل


آمارها نشان داده‌اند که ناباروری یکی از هر هفت زوج را درگیر می‌کند. چاقی به‌صورت مستقیم و غیرمستقیم بر قدرت باروری اثر می‌گذارد. چاقی در جهان در حال افزایش است. در برخی کشورها حدود پنجاه درصد از جمعیت اضافه‌وزن دارند.

چگونه می‌توانم بفهمم که اضافه‌وزن دارم یا چاق هستم؟

روش معمول برای اینکه بفهمید اضافه‌وزن دارید یا چاق هستید، محاسبۀ نمایۀ تودۀ بدنی  (BMI)است که نسبت قد به وزن را مشخّص می‌کند که به‌صورت قد برحسب متر، تقسیم بر مجذور وزن به کیلوگرم محاسبه می‌شود. یک نمایۀ تودۀ بدنی سالم بین 18.5 تا 25 است و بین 25 تا 29.9 به عنوان اضافه‌وزن و بیشتر از 30 به عنوان چاق دسته‌بندی می‌شود.

 

چاقی در مردان

ممکن است این سؤال‌ها ذهن شما را مشغول کرده باشد که آیا مردان چاق دچار ناباروری می‌شوند؟ آیا اسپرم‌های مردان چاق دچار تغییر می‌شود؟ ما در این زمینه چه کاری می‌توانیم انجام دهیم؟

اضافه‌وزن می‌تواند روی باروری مردان اثر بگذارد. اگر شما اضافه‌وزن دارید و تصمیم دارید که در چند سال آینده پدر شوید، پس باید وزن خود را کم کنید. اگر وزن شما در حدّ طبیعی باشد، احتمال اینکه همسرتان باردار شود و یک فرزند سالم داشته باشید، بیشتر است.

چگونه چاقی روی باروری مردان اثر می‌گذارد؟

  • تعداد اسپرم‌ها: در مردان چاق  تعداد اسپرم‌ها در مایع منی کاهش می‌یابد.
  • حرکت اسپرم: چاقی منجر به کاهش حرکت پیش‌روندۀ اسپرم و اختلال در حرکت اسپرم می‌شود.
  • DNA اسپرم: چاقی باعث شکسته‌شدن DNA اسپرم می‌شود و به این طریق به کروموزوم‌های اسپرم آسیب می‌زند. پژوهش‌ها نشان داده‌اند، مردانی که میزان شکستگی DNA در اسپرم آنان زیاد است، خطر سقط جنین در همسران آنان افزایش می‌یابد. 
  • شکل اسپرم: برخی پژوهش‌ها گزارش کرده‌اند که در مردان چاق اختلال در شکل اسپرم بیشتر است.

 

چربی‌های شکمی و چربی‌هایی که دور احشای افراد چاق تجمّع پیدا کرده‌اند، باعث تغییر در سطح هورمون‌های مردانه و اختلالات هورمونی می‌شوند. در مردان چاق سطح هورمون‌های مردانه کاهش و در عوض سطح هورمون‌های زنانه افزایش می‌یابد و در نتیجه تولید اسپرم در این مردان با اختلال مواجه می‌‌شود. همچنین مردان چاق در عملکرد جنسی‌شان نیز اختلال دارند و همۀ این عوامل باعث می‌شود که احتمال پدر شدن این افراد کاهش پیدا کند.

چاقی در زنان

اگر شما در تلاش هستید که باردار شوید، یا قصد دارید که باردار شوید، باید به این نکته توجّه کنید که داشتن اضافه‌وزن بر احتمال باردار شدن و داشتن یک نوزاد سالم اثر می‌گذارد و ممکن است مدّت زمان بیشتری طول بکشد تا باردار شوید. اگر تصمیم دارید که در چند سال آینده باردار شوید، وزن خود را تا رسیدن به اندازۀ طبیعی کاهش دهید و با این روش قدرت باروری خود را تقویت کنید.

در زنان چاق میزان ناباروری سه برابر بیشتر از سایر زنان است. در زنان دارای اضافه‌وزن و زنان چاق حتّی اگر دورۀ ماهانۀ آنان منظّم باشد، هر واحد BMI که به وزنشان اضافه شود، احتمال باردار شدن پنج درصد کاهش می‌یابد. این زنان حتّی اگر عادت ماهانۀ منظّمی داشته باشند، باز هم میزان عدم تخمک‌گذاری در آنان بیشتر از سایر زنان است.

چاقی از طریق چند سازوکار باعث ناباروری در زنان می‌شود:

  • اختلال در رشد و تکامل تخمک‌ها در تخمدان خانم
  • پایین‌بودن کیفیت تخمک
  • کاهش میزان لقاح
  • اختلال در تکامل جنین
  • اختلال در لانه‌گزینی جنین.

 

از طرفی اضافه‌وزن و چاقی منجر به مقاومت به هورمون انسولین و افزایش سطح هورمون‌های مردانه در بدن زنان می‌شود که این عوامل نیز به نوبۀ خود باعث به‌‌هم‌خوردن تعادل هورمونی زنان و مشکلات تخمک‌گذاری، کاهش قدرت باروری و ناباروری می‌شوند. اختلال هورمونی -که در اثر چاقی ایجاد می‌شود- بر لایۀ داخلی رحم -که آندومتر نامیده می‌شود- اثر منفی می‌گذارد و در نتیجه باعث کاهش لانه‌گزینی جنین و افزایش میزان سقط می‌شود.

 چاقی در زنان بر نتیجۀ روش‌های کمک‌باروری اثر می‌گذارد!

در زنان چاق و دارای اضافه‌وزن داروی بیشتری برای تحریک تخمک‌گذاری باید استفاده شود و تعداد تخمک‌هایی که در این زنان پس از تحریک تخمک‌گذاری به‌دست می‌آید، کمتر است. میزان بارداری و تولّد نوزاد زنده به دنبال استفاده از روش‌های کمک‌باروری در زنان چاق و دارای اضافه‌وزن نسبت به زنان دارای وزن طبیعی کمتر است.

چگونه می‌توانم وزن خود را کم کنم؟

با یک برنامۀ غذایی سالم و ورزش منظّم شما می‌توانید وزن خود را به میزان مناسب برسانید.

با بی‌اشتهایی کودکان چه کنیم؟ دکتر اسماعیل نورصالحی، متخصص کودکان و نوزادان


بسیاری از مادران در حالی که فرزندشان از رشد مناسبی برخوردار است، از بی‌اشتهایی و بی‌میلی کودک به غذا خوردن شکایت دارند. یکی از دلایل مهمّ بی‌اشتهایی کودکان مصرف موادّی‌ است که به عنوان تنقّلات شناخته می‌شود. به‌خصوص اگر این مواد قبل از غذای اصلی خورده شود، باعث سیری کودک می‌شود و موجب می‌شود که کودک غذای اصلی خود را نخورد. در این شرایط مادران از روش‌هایی برای ترغیب کودک به غذا خوردن استفاده می‌کنند که به نظر درست نمی‌رسد و متأسّفانه هیچ‌کدام هم موفّق نیستند. در ادامه به چند نمونه از این روش‌ها اشاره می‌کنیم:

  • یکی از روش‌هایی که مادران برای ترغیب کودک به غذا خوردن استفاده می‌کنند، روش «التماس» است که مادر سعی می‌کند به هر طریقی کودکِ خود را وادار به غذا خوردن کند و ملتمسانه از کودک خود می‌خواهد غذایش را بخورد که نتیجۀ خوبی هم ندارد.
  • روش دیگر «انحراف فکر» کودک است؛ مادر سعی می‌کند برای غذا دادن به کودک توجّه او را به تماشای فیلم و کارتون جلب کند تا با این روش بتواند چند قاشق غذا به او بدهد.
  • از روش‌های دیگری که بسیاری از مادران برای ترغیب کودک به غذا خوردن استفاده می‌کنند، روش «پاداش» است؛ مادر می‌گوید اگر غذایت را بخوری، «برایت بستنی می‌خرم» یا «برایت اسباب‌بازی می‌خرم» که این روش هم نتیجۀ مطلوبی ندارد.
  • از همۀ روش‌ها بدتر روش «تهدیدکردن» و «به اجبار غذا دادن» است که این روش‌ها آثار نامطلوبی بر کودک می‌گذارد، به‌طوری که کودک از غذا خوردن متنفّر می‌شود.

اجرای هر کدام از روش‌های پیش‌گفته باعث می‌شود که کودک حالت دفاعی به خود گیرد و با بیرون‌ریختن غذا و تف‌کردن غذا یا حتّی استفراغ‌کردن از خوردن غذا خودداری کند.

  • از دیگر روش‌ها «کودک‌سالاری» است، یعنی والدین هر مادّۀ خوراکی‌ای را که بچّه درخواست کرد، حتّی غذاهایی که ارزش غذایی ندارد، برایش می‌خرند، فقط به شرطی که غذا بخورد؛ این کار باعث می‌شود که کودک پی ببرد زمان صرف غذا بهترین زمان برای کج‌خُلقی است تا به خواسته‌های خود برسد.

 

با کودک بی‌اشتها چگونه رفتار کنیم؟

  • از توسّل به زور و فشار خودداری کنیم.
  • غذا را در وعده‌های متعدّد و با حجم کم به کودک بدهید، به‌خصوص در بچّه‌هایی که فعّال هستند.
  • هنگامی که بچّه‌ها خسته‌اند و به خواب نیاز دارند و در زمان خواب‌آلوده‌بودن به آنان غذا ندهید.
  • برای اینکه کودک شما غذا بخورد، سعی کنید شب‌ها زود بخوابد و از دادن شیر زیاد به او در شب‌ها خودداری کنید.
  • هیچ‌گاه فرزند خود را با فرزند اقوام و دوستان مقایسه نکنید و فکر نکنید اگر کودک هم‌سنّ فرزند شما چاق‌تر است، پس فرزند شما مشکل دارد، زیرا هر کودکی خلق‌وخوی مخصوص به خودش را دارد و کودکان از نظر وراثتی با هم فرق دارند. اگر فرزند ما افزایش وزن مناسبی دارد، جای هیچ‌گونه نگرانی نیست.
  • کودک شما از والدین خود الگوبرداری می‌کند و اگر پدر خانواده در مقابل چشمان فرزند خود مطرح کند غذایی که همسرش پخته را دوست ندارد و از خوردن غذا امتناع کند، کودک هم یاد می‌گیرد که غذایی را دوست نداشته باشد و نخورد.
  • بچّه‌ها تنوّع‌طلب هستند، پس اگر غذاهای یک‌جور و یکنواخت و بدون تغییر رنگ‌وبو به فرزندتان بدهید، او نمی‌خورد؛ بنابراین سعی کنید غذاهای متنوّع و در شکل‌های مختلف درست کنید که فرزند شما غذا را بهتر میل کند.

در نهایت سعی کنیم که غذا خوردن برای کودک ما یک تجربۀ شیرین و دلچسب باشد تا بدون هیچ مشکلی غذای خود را میل کند تا نتیجۀ آن آرامش خیال و انگیزۀ بیشتر مادران برای تهیّۀ غذاهای مناسب و متنوّع برای فرزندانشان باشد.

آیا میدانید که؟ دكتر رحيم توكل نيا متخصص اورولوژي، عضو كادر درماني و پژوهشي مؤسّسۀ فنّاوری‌های نوین پزشکی مهر


با وجود سخنانی که دربارۀ برابری حقوق زن و مرد مطرح می‌شود، مردان و زنان تفاوت‌های فراوانی از نظر ظاهری، روحیات و ساختمان بدن با یکدیگر دارند. وقتی سلول‌های جنسی زن و مرد (اسپرم و تخمک) با هم ترکیب می‌شوند، در صورتی که با اسپرم کروموزوم Y همراه باشد، جنین تشکیل‌شده مذکّر به حساب می‌آید و در صورتی که با اسپرم کروموزوم X همراه باشد، جنین تشکیل‌شده مؤنّث خواهد بود. امّا برای ایجاد ارگان‌های جنسی مردانه و ایجاد ظاهر پسر در نوزاد، تشکیل و اثر کردن هورمون خاصّی به نام تستوسترون الزامی است و در صورت عدم ساخته‌شدن یا عدم تأثیر تستوسترون (مثلاً به دلیل اشکال در گیرنده) نوزاد ظاهر دخترانه خواهد داشت، حتّی اگر کروموزوم Y با اسپرم وارد تخمک شده باشد.

بنابراین از دوران جنینی وجود هورمون تستوسترون (هورمون مردانه) الزامی است و از دوران بلوغ افزایش آن آثار مختلفی دارد ازجمله: ایجاد صفات ثانویۀ جنسی (موهای جنسی و تغییر صدا)، تشکیل عضلات مردانه و قوی‌، رشد آلت تناسلی، ایجاد تمایلات جنسی، تولید اسپرم، افزایش تراکم استخوان، تحریک خون‌سازی در استخوان، افزایش سوخت‌وساز چربی و حتّی تأثیر روی مغز و ایجاد رفتارهای مردانه (رفتارهای تهاجمی‌تر، اعتماد به نفس و رفتارهای رقابتی). طبیعتاً در صورت کاهش غیرطبیعی تستوسترون ‌سرم به هر دلیل، علائم آن ظاهر خواهند شد، مانند کاهش میل جنسی، اختلال نعوظ، نازایی، ضعف و کاهش حجم عضلات، کاهش موهای جنسی و موهای صورت و بدن، کم‌خونی، پوکی استخوان، تورّم پستان، احساس افسردگی، اختلال تمرکز و احساس گُرگرفتگی.

حال آیا می‌دانید که؟

  1. با افزایش سن، به‌طور طبیعی پس از چهل‌سالگی، سالانه یک‌درصد از سطح تستوسترون ‌سرم کاهش می‌یابد، امّا این کاهش منجر به بروز علائم کمبود تستوسترون نمی‌شود.
  2. متأسّفانه نود درصد افرادی که دچار کمبود تستوسترون و حتّی دچار علائم ظاهری این کمبود هستند، تحت درمان قرار نمی‌گیرند؛ زیرا نه‌تنها بسیاری از مردان خود تصوّر می‌کنند که این علائم ناشی از افزایش سن و طبیعی است، بلکه گاهی پزشک نیز احتمال کمبود تستوسترون را فراموش می‌کند.
  3. بعضی از افراد بیشتر در معرض خطر کمبود تستوسترون قرار دارند، ازجمله افراد مبتلا به دیابت نوع دو، افراد مبتلا به سندرم متابلیک (مجموعۀ فشار خون بالا، دیابت، چربی خون بالا و چاقی).
  4. راه تشخیص کمبود تستوسترون انجام آزمایش خون است، امّا به یاد داشته باشیم که فقط در صورت وجود علائم بالینی کمبود تستوسترون، باید آزمایش انجام شود و افزایش سن به ‌خودی خود دلیلی برای انجام این آزمایش نیست.
  5. البته برای مردان بالای پنجاه سال اندازه‌گیری تستوسترون ‌سرم در صورت وجود یکی از اختلالات زیر الزامی است:

 ابتلا به دیابت نوع دو، سندرم متابولیک، بیماری انسدادی مزمن ریه COPD، پوکی شدید استخوان و شکستگی‌های غیرعادّی.

  1. بیماری‌ها و داروهای مختلفی می‌توانند منجر به افزایش یا کاهش سطح تستوسترون ‌سرم شوند که پزشک متخصّص باید به آن‌ها توجّه کند، ازجمله پُرکاری تیروئید، بیماری‌های کبدی، مصرف موادّ مخدر، مصرف کورتون‌ها، استروئیدها و داروهای ضدّ تشنّج.
  2. افراد چاق بیشتر در معرض خطر ابتلا به کمبود تستوسترون ‌سرم قرار دارند.
  3. مصرف الکل با اثر مستقیم روی بیضه‌ها -که محلّ اصلی تولید تستوسترون است- می‌تواند منجر به کاهش تولید آن شود و علائمی مثل کاهش میل جنسی و نازایی به وجود آورد.
  4. مصرف موادّ مخدّر علاوه بر آثار روانی در درازمدّت می‌تواند روی مراکز محرّک تولید تستوسترون اثر گذارد و باعث کاهش آن و بروز علائم کمبود تستوسترون شود.
  5. بهترین زمان اندازه‌گیری سطح تستوسترون ‌ سرم بین ساعت هشت تا ده صبح است و جواب آزمایش عصر قابل اعتماد نیست.
  6. پس از اثبات کمبود تستوسترون اشکال مختلف دارویی آن قابل تجویز است.
  7. مصرف تستوسترون مثل هر دارویی دیگر باید فقط در صورت نیاز بوده و به مقدار مناسب استفاده شود. در غیر این صورت می‌تواند عوارض ناخوشایندی داشته باشد. مصرف تستوسترون یا سایر استروئیدهای مشابه -که ورزشکاران (به‌خصوص در رشتۀ بدنسازی) از آن‌ها استفاده می‌کنند، باعث ساخته‌شدن عضلات می‌شود و صفات ثانویۀ جنسی و آثار عمومی آن حفظ می‌شود، امّا با اثر روی مرکز کنترل تولید تستوسترون در مغز (هیپوتالاموس و هیپوفیز) و مهار ترشّح هورمون‌های محرّک، منجر به کاهش فعّالیت بیضه، کوچک‌شدن بیضه‌ها، کاهش تولید تستوسترون از بیضه، کاهش اسپرم‌سازی و نازایی می‌شود. در موارد استفادۀ شدید و طولانی، این آثار ممکن است دائمی شود و با قطع مصرف تستوسترون به حالت اولیه برگشت نکند.
  8. مصرف استروئیدهای غیرآندروژنی (هورمون‌های زنانه) در ورزشکاران ممکن است ساخته‌شدن عضلات را تقویت کند، امّا در نهایت منجر به کاهش تستوسترون فرد می‌شود.
  9. مصرف تستوسترون در بعضی بیماری‌ها خطرناک است و نباید مصرف شود، مثل حاملگی، سرطان پروستات، سرطان پستان مردان، بزرگی خوش‌خیم پروستات، نارسایی قلبی کنترل‌نشده، بیماری کبدی شدید و موارد شدید قطع تنفّس در حین خواب (Sleep Apnea (.
  10. کمبود تستوسترون ممکن است منجر به اختلال نعوظ شود، امّا در صورتی که سطح سرمی این هورمون طبیعی باشد، تجویز تستوسترون تأثیری در درمان نعوط ندارد.

درست است که وقتی سن به پنجاهمی‌رسد، به جاهایمختلف بدن فشار خواهد آمد، امّا این بدان معنی نیست که همۀ مشکلات را به گردن سن بیندازیم و دنبال تشخیص و درمان علل احتمالی مثل کمبود تستوسترون نباشیم.

عقب‌ماندگی ذهنی قابل پیشگیری است پگاه رفیعا - کارشناس ارشد سلولی و مولکولی


21 جولای مصادف با 30 تیر، روز جهانی عقب‌ماندگی ذهنی نامگذاری شده است. عقب‌ماندگی ذهنی یکی از بزرگ‌ترین مشکلات جامعۀ امروزی است که خانواده‌های زیادی در سراسر دنیا با آن درگیرند و متأسّفانه تا به امروز درمانی برای آن پیدا نشده است. در این نوشتار مروری گذرا بر این بیماری و علل ایجاد آن داریم.

بنا به تعریف انجمن روان‌پزشکی امریکا عقب‌ماندۀ ذهنی به فردی اطلاق می‌شود که سطح ضریب هوشی (IQ) پایین‌تر از هفتاد و  مشکلات در یادگیری و سازگاری اجتماعی‌ دارد که این علائم تا قبل از هجده سالگی بروز می‌کند.

عقب‌ماندگی ذهنی دو تا سه درصد از هر جمعیتی را درگیر می‌کند. دلایل زیادی برای عقب‌ماندگی ذهنی وجود دارد، مانند ژنتیک و اختلالات کروموزومی، عفونت‌های دوران بارداری، استفاده از داروهای خاص و الکل در دوران بارداری، داشتن سابقۀ خانوادگی، نارس بودن نوزاد و بروز مشکلاتی در زمان زایمان و پس از تولّد.  

سبب‌شناسی عقب‌ماندگی ذهنی

به‌طور کلّی عوامل ایجاد عقب‌ماندگی ذهنی در دو دسته جای می‌‌گیرند:

  • عوامل ژنتیکی
  • عوامل غیرژنتیکی

 عوامل ژنتیکی

در هر نوزاد تازه متولّد شده احتمال خطر کمی برای ابتلا به عقب‌ماندگی ذهنی وجود دارد، امّا این احتمال در خانواده‌هایی که دارای یک فرزند عقب‌ماندۀ ذهنی هستند، بسیار بیشتر است که این مسئله نشان‌دهندۀ سهم مهمّ عوامل ژنتیکی در بروز عقب‌ماندگی ذهنی در حدود هفتاد درصد است.

 ناهنجاری‌های ژنتیکی به دو دستۀ ناهنجاری‌های کروموزومی و ناهنجاری‌های تک‌ژنی تقسیم می‌شوند که در ادامه به شرح هر یک می‌پردازیم:

ناهنجاری‌های کروموزومی ‌علّت 4 تا 28 درصد از عقب‌ماندگی‌های ذهنی است. کروموزوم‌ها درون سلول‌های انسانی قرار دارند. هر فرد طبیعی دارای 46 کروموزوم است که 23 تای آن را از پدر و بقیه را از مادر به ارث می‌برد. هرگونه تغییر در تعداد و ساختار (حذف، مضاعف‌شدگی و جابه‌جایی‌های متعادل و نامتعادل) این کروموزوم‌ها می‌تواند منجر به بروز مشکلات متعدّدی ازجمله عقب‌ماندگی ذهنی شود.

شایع‌ترین علّت عقب‌ماندگی ذهنی سندرم داون (تریزومی 21) است که در اصطلاح عموم به این افراد «منگولیسم» گفته می‌شود. در این بیماری کودک مبتلا دارای 47 کروموزوم است (3 کروموزوم 21). علّت اصلی ایجاد کنندۀ سندرم داون جدا نشدن کروموزوم‌های شمارۀ ۲۱ مادری است که این خطر با افزایش سنّ مادران رابطه دارد؛ به‌علاوه عدم جدایی کروموزوم پدری یا جابه‌جایی بین کروموزوم‌ها نیز می‌تواند دلیل این اتّفاق باشد. افراد مبتلا به سندرم داون توان ذهنی پایین‌تر از حدّ میانگین دارند و به‌طور معمول دچار ناتوانی ذهنی خفیف تا متوسّط‌اند. تعداد کمی ‌از مبتلایان به سندرم داون دچار ناتوانی شدید ذهنی‌اند. از دیگر مشکلات این افراد می‌تواند محدودیت و تأخیر رشدونمو، ناهنجاری‌های فک و صورت، ناهنجاری‌های قلبی-عروقی و خطر ابتلای بیشتر به انواعی از بیماری‌ها نظیر آلزایمر، لوسمی و عفونت‌ها نیز باشد. مبتلایان به بیماری ژنتیکی سندرم داون به‌طور متوسّط حدود ۳۲ تا ۳۵ سال عمر می‌کنند.

 

 

 

 بعد از سندرم داون، سندرم ایکس شکننده بیشترین و مهم‌ترين علّت كروموزومي ایجادکنندۀ عقب‌ماندگی ذهنی است که اغلب در میان مردان شایع است (در بین مردان یک از هر دوهزار فرد متولّد شده و در بین زنان یک از هر چهارهزار نفر). سندرم ايكس شكننده به دليل نقص در ژني به نام FMR-1 -كه روي كروموزوم ايكس قرار دارد- ایجاد می‌شود. این اختلال معمولاً با کم‌توانی هوشی خفیف تا شدید نمایان می‌شود. بیشتر کسانی که به این بیماری مبتلا شده‌اند، کم‌توانی هوشی متوسّطی دارند و تعداد کمی هم نیز کم‌توانی هوشی شدید دارند و دچار ناتوانی در یادگیری‌اند. علاوه بر این، مشکلاتی از قبیل ناتوانی در تمركز بر امور يا تكاليف مختلف، بيش‌فعّالي، اضطراب، ناتواني در سازگار شدن با تغييرات، داشتن خُلق‌وخوي ناپايدار، پرخاشگري و افسردگي به‌خصوص در سنين نوجواني و مشكلات مربوط به زبان و گفتار نیز می‌تواند وجود داشته باشد.

 

عوامل غیرژنتیکی

  • پژوهش‌ها نشان می‌دهد که طیف وسیعی از عوامل محیطی می‌تواند باعث ایجاد یا تشدید عقب‌ماندگی ذهنی شود. این روزها همه می‌دانند که ازدواج فامیلی خطر بروز نقایص نهفتۀ ژنتیکی را بالا می‌برد و تأثیر زیادی بر بالا بردن شیوع عقب‌ماندگی ذهنی دارد. شیوع بالای ازدواج‌های فامیلی در جامعه، به‌خصوص جوامع روستایی و قبیله‌ای باعث می‌شود که احتمال هموزیگوت شدن ژن‌های معیوب بالا رود و زمینۀ بروز عقب‌ماندگی ذهنی بیشتر فراهم شود.
  • بارداری بالای 35 سال احتمال بروز اختلالات کروموزومی به‌خصوص سندرم داون را بالا می‌برد. همان‌طور که نتایج تحقیقات نشان می‌دهد، تغییراتی که از سی سالگی به بعد در تخمک‌های خانم‌ها ایجاد می‌شود، ممکن است باعث تولّد کودک عقب‌ماندۀ ذهنی شود. احتمال چسبندگی کروموزومی با افزایش سنّ مادر بسیار افزایش می‌یابد.
  • عامل همخونی Rh: عدم تجانس عامل Rh، به‌ویژه هنگامی که Rh مادر منفی و Rh پدر مثبت باشد، تأثیر زیادی در ایجاد ناهنجاری‌های هوشی دارد. در بارداری اول مقداری از Rh مثبت جنین -که از پدر گرفته- وارد خون مادر می‌شود و در خون مادر مادّۀ ضدّ Rh تولید می‌شود که این مادّه در زایمان‌های بعدی باعث خراب شدن خون جنین شده و در نهایت باعث مشکلاتی از قبیل عقب‌ماندگی ذهنی، فلج مغزی و... می‌شود.
  • مشکلات طیّ بارداری ازجمله فشار خون بالا، عفونت (سرخجه، بیماری عفونی و ویروسی که اگر در سه ماهۀ اول بارداری پدیدار شود موجب نارسایی هوشی، نابینایی، ناشنوایی و... می‌شود. توکسوپلاسموز که از گربه انتقال می‌یابد؛ سفلیس از انگلی ایجاد می‌شود که از جفت عبور کرده و جنین را آلوده می‌کند، این بیماری برای جنین و رشد طبیعی آن بسیار خطرناک است)، آسیب‌های فیزیکی و مصرف موادّ مخدّر و الکل.
  • مشکلات در هنگام تولّد یا مدّت کوتاهی پس از آن ازجمله نارس بودن، صدمات ناشی از زایمان، یرقان، قند خون بالا و مشکلات تیروئید. بیماری‌های دوران کودکی ازجمله عفونت (مننژیت یا التهاب پرده‌های مغز، آنسفالیت یا التهاب مغز، سیاه‌سرفه و آبله‌مرغان)، مسمومیت با سرب، ضربه به سر، تومور مغزی، مشکلات قلبی و تنفّسی.
  • عوامل روانی که اثر محدودتری در بروز عقب‌ماندگی ذهنی دارند، ازجمله فقر، تغذیه، وضع اقتصادی-اجتماعی بد، محرومیت‌های فرهنگی، اختلال روانی والدین و دیگر مشکلات سلامت روان.

اقدامات پیشگیرانه در عقب‌ماندگی ذهنی

عقب‌ماندگی ذهنی درمان ندارد، امّا بهترین راه کنترل جلوگیری از بروز آن است. جلوگیری از ظهور عوامل ایجادکنندۀ عقب‌ماندگی ذهنی، به‌خصوص عوامل قبل از تولّد -که حدود 57 درصد از علل عقب‌ماندگی ذهنی را به خود اختصاص می‌دهد- از اهمّیت ویژه‌ای برخوردار است. شناسایی عقب‌ماندگی ذهنی و عوامل دخیل در آن، تعیین نوع و علّت آن در فرد، محاسبۀ احتمال خطر تکرار بر حسب علّت و در نهایت انجام مشاوره و ارائۀ راهکارها و توصیه‌های مفید گام‌های اصلی در مشاورۀ ژنتیک و عقب‌ماندگی ذهنی است.

اقدامات پیشگیرانه برای برخی از انواع عقب‌ماندگی ذهنی از طریق مشاورۀ ژنتیک با احتمال داشتن یک کودک عقب‌مانده انجام‌ می‌گیرد. همچنین تضمین تغذیۀ مناسب و ایمن‌سازی مادر باردار در برابر بیماری‌های عفونی و انجام به‌موقع غربالگری‌ها در پیشگیری اولیه بسیار مؤثّر است. مادران باردار لازم است از استعمال دخانیات، موادّ مخدّر و مصرف مشروبات الکلی جدّاً پرهیز کنند. از اقدامات پیشگیرانۀ مهمّ دیگر تشخیص زودهنگام بیماری‌های متابولیک مانند فنیل‌کتونوری (PKU) است که نوزاد فاقد آنزیم لازم برای تبدیل گالاکتوز به گلوکز است.

امروزه بیشتر جوامع و سیاست‌های نوین سلامت جهانی، مردم را به نگهداری از افراد عقب‌ماندۀ ذهنی در خانۀ خودشان تشویق می‌کنند و معتقدند شرایط نگهداری این افراد در خانه از شرایط انستیتوها بهتر است، زیرا این افراد از نظر شرایط عاطفی به محیط خاصّی نیازمندند.

سلامت مردان دکتر مانی محیطی‌اصلی - متخصّص کلیه و مجاری ادراری


نخستین هفتۀ اسفند ماه، هفتۀ ملّی سلامت مردان نامگذاری شده است. مراسم این هفته به همّت وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و با همکاری انجمن اورولوژی ایران، انجمن پزشکان عمومی ایران و سازمان نظام پزشکی برگزار می‌شود. هفتۀ ملّی سلامت مردان برای اولین‌بار در سال 1385 به پیشنهاد انجمن اورولوژی ایران نامگذاری شد و قرار شد که در اولین پنجشنبۀ اسفند ماه هر سال پزشکان اورولوژیست داوطلب در مطبّ خود بیمارانشان را به‌صورت رایگان ویزیت کنند.

هدف از ویزیت پزشکان جرّاحی کلیه و مجاری ادراری، بیماریابی بیماری‌های خاموش است که به مردان و پسران مربوط می‌شود، مانند بیماری‌های مثانه، پروستات، تومورهای کلیه، بیضۀ نزول‌نکرده در پسران، ناتوانی جنسی، بی‌اختیاری ادراری گهگاهی یا طولانی‌مدّت و موارد دیگر که خاموش‌اند، ولی متأسّفانه آن‌گونه که در جامعه و در سال‌های نه‌چندان دور به بیماری‌های قلبی و عروقی پرداخته شده، به این بیماری‌ها توجّه ویژه نشده است. معمولاً مردان زمانی به پزشک مراجعه می‌کنند که فرصت درمان از دست رفته یا دوران بهبود بسیار طولانی شده است و این مشکل در روستاها و شهرستان‌های کوچک بیشتر به چشم می‌خورد.

 چند بیماری شایع مهم که سلامت مردان را تهدید می‌کند، عبارت‌اند از: سرطان مثانه، پروستات، بیضۀ نزول‌نکرده و ناتوانی جنسی.

 سرطان مثانه شایع‌ترین بیماری در کشور ما و در بین مردان است که متأسّفانه ممکن است سال‌های سال علامت آن مخفی بماند. در حالی که این بیماری در مراحل اولیه و زمانی که خونریزی بیمار هنوز شدید نشده، با بررسی و انجام آزمایش ادرار و در صورت نیاز سونوگرافی و آندوسکوپی از مثانه قابل تشخیص زودرس و درمان کامل است.

یکی از نشانه‌های زودرس سرطان مثانه -که در آزمایش‌ها تشخیص داده می‌شود- وجود خون به صورت لکّه‌ای در آزمایش ادرار معمولی‌ای است که برای یک آقا انجام می‌شود که در صورت مثبت‌بودن جواب آزمایش ادرار به بررسی بیشتر با سونوگرافی از مجاری ادراری، همچنین آندوسکوپی مثانه -که روش تشخیص استاندارد تومورهاست- نیاز دارد.

سرطان پروستات نیز در بعضی موارد تقریباً هیچ علامتی ندارد و فقط با انجام آزمایش‌، معاینه و در صورت لزوم نمونه‌برداری تشخیص داده می‌شود و مردان بالای 40 تا 45 سال نیازمند بررسی و در صورت لزوم پیگیری این موضوع خواهند بود. مردان به دلیل خصوصیات جنسی، رفتاری و شغلی بیش از زنان در معرض بیماری‌های واگیر و غیرواگیر قرار دارند.

بیضۀ نزول‌نکرده یکی از مشکلات پسربچّه‌هاست که در بسیاری از موارد این بیماری به صورت مادرزادی است و هنگام تولّد تشخیص داده و به یک اورولوژیست ارجاع داده می‌شود. ولی در موارد زیادی نیز دیده شده که در یک یا دوسالگی خود را بیشتر نشان می‌دهد و والدین متوجّه عدم حضور بیضه در کیسۀ مربوط به خود نمی‌شوند و در نتیجه بیضه در شکم باقی می‌ماند که مشکلات دیگری را در صورت درمان نکردن ایجاد می‌کند که از آن جمله می‌توان تومورها و سرطان‌های بیضه، پیچش و پیچ‌خوردگی بیضه‌ها و ناباروری را نام برد.

ناتوانی جنسی نیز یکی دیگر از موارد مهم است که نیازمند توجّه درخور و شایسته است. این مشکل در بین حدود سی درصد از آقایان شایع است و توجّه نکردن به آن موجب سردی روابط خانوادگی، کشمکش در خانواده و طلاق می‌شود، در حالی که در بسیاری از موارد با انجام آزمایش‌ها و بررسی‌های تکمیلی تخصّصی‌تر قابل درمان است.

ناتوانی جنسی غیر از ُبعد روانی و فشار روحی -که به بیمار وارد می‌کند و نیازمند توجّه است- باید از نظر جسمانی نیز مورد توجّه قرار گیرد و بررسی کامل شود؛ چرا که در بعضی موارد علامت و هشدار شروع یا هم‌زمانی با بیماری دیگری مثل پروستات یا بیماری قلبی است که ممکن است قبل از شروع آن بیماری‌ها ظاهر شده باشد و در نتیجه باید با توجّه به سنّ فرد، موارد دیگر را نیز در نظر داشت که این مسئله را متخصّصان اورولوژی بررسی می‌کنند.

امّا برخی علائم که مردان باید آن را جدّی بگیرند و به پزشک مراجعه کنند، شامل موارد زیر است:

درد قفسۀ سینه، احساس فشار روی قلب یا تنگی نفس، بزرگ‌شدن بی‌دلیل شکم و چاقی شکمی، افزایش پی‌درپی سایز شکم و کمربند شلوار آقایان.

بی‌میلی جنسی که می‌تواند ناشی از اختلال در عروق و مشکل خونرسانی آلت باشد؛ بسیاری از آقایان ابتدا از قرص‌هایی مانند ویاگرا استفاده می‌کنند که در صورت ابتلا به بیماری دیگری مثل بیماری قلبی و عروقی برایشان دردسرساز خواهد شد. تکرّر ادرار -که اغلب آقایان آن را ناشی از بالا رفتن سن می‌دانند- و ضعیف‌شدن جریان و قطر ادرار، اختلال در تخلیۀ ادرار و شب‌ادراری شدید از مواردی است که معمولاً در اثر بزرگی خوش‌خیم پروستات به وجود می‌آیند، یا ناشی از التهاب پروستات‌اند و در مراحل اولیه قابل درمان‌اند.

به‌طور کلّی در زمینۀ علائم بدنی، خانم‌ها بیشتر به علائم بدن گوش می‌کنند و مراجعۀ آنان به پزشکان بیشتر است و در نتیجه بدنشان در وضعیت سالم‌تری قرار دارد؛ در صورت بیماری نیز معمولاً بیماری‌های زنان در مراحل ابتدایی تشخیص داده می‌شود و قابل درمان است. امّا اغلب آقایان بسیار کمتر به پزشک مراجعه می‌کنند و اغلب از عبارت «خودش خوب می‌شود» و «چیزی نیست» استفاده می‌کنند و تا زمانی که علائم بیماری پیشرفت نکند و آن‌ها را تحت فشار نگذارد، آن را انکار می‌کنند و در بسیاری موارد دیرتر مراجعه صورت می‌گیرد که توصیه می‌کنیم در صورت مشاهدۀ هرگونه علائم غیرطبیعی -که چند مورد آن توضیح داده شد- با یک پزشک مربوط مشاوره داشته باشند.

توصیۀ آخر -که به صورت یک توصیۀ بهداشتی است و برای همۀ موارد و همۀ سنین سودمند است- شامل اجتناب در رفتارهای پرخطر است که برخی را ذکر می‌کنیم:

  • نکشیدن سیگار و فرآورده‌های تنباکو به‌ویژه قلیان و تریاک از هر نوع
  • کاهش کلسترول خون
  • داشتن وزن مناسب و جلوگیری از چاقی شکمی
  • ورزش منظّم و هوازی
  • رفتارهای جنسی سالم
  • کاهش استرس شغلی
  • استراحت مناسب و معاینات پزشکی دوره‌ای.

 امید است که با رعایت اصول و قوانین زندگی، بیماری حادّی برای کسی ایجاد نشود، یا در صورت ابتلا به آن در مراحل اولیه و کاملاً قابل درمان باشد.

یائسگی چیست؟ دکتر نسرین دادرس - جرّاح و متخصّص زنان و زایمان و فوق تخصّص نازایی و IVF


یائسگی بخشی طبیعی از زندگی زنان است. معمولاً وقوع یائسگی هنگامی تأیید می‌شود که یک خانم دوازده ماه متوالی پریود نشده باشد. یائسگی همانند بارداری و بلوغ، مرحله‌ای طبیعی، جدید و فیزیولوژیک از زندگی زنان را تشکیل می‌دهد که به عنوان نقطۀ عطفی در زندگی یک زن در نظر گرفته می‌شود. این مرحله فرصتی برای شکوفا شدن، بلوغ فکری، جنسی و رسیدن به آرامش در زنان است. گرچه اهمّیت عادت‌های سالم رفتاری در سنین جوانی را نباید دست کم گرفت، افراد در سنین میانسالی با دیدی سرشار از باور، درک و علاقه به زندگی نگاه می‌کنند. همچنین پزشکانی که با زنان در دوران یائسگی سروکار دارند، فرصت جالب توجّه و در نتیجه مسئولیت مهمّی در ارائۀ خدمات پیشگیری و درمانی دارند.

 یائسگی مرحله‌ای تدریجی است که می‌تواند در طیّ چند سال اتّفاق بیفتد. میانگین سنّ یائسگی نزدیک 51 سالگی است، امّا در هر زمانی بین 45 تا 55 سالگی نیز می‌تواند رخ دهد. سنّ هنگام یائسگی به‌صورت ژنتیکی تعیین می‌شود. در این زمان ساخت هورمون استروژن و پروژسترون در تخمدان‌ها کاهش می‌یابد؛ این هورمون‌ها دوران قاعدگی را در زنان تنظیم می‌کنند.

عواملی که می‌تواند سنّ یائسگی را جلوتر بیندازد، عبارت‌اند از:

سیگار

زنانی که سیگار می‌کشند، زودتر دچار یائسگی می‌شوند، زیرا نیکوتین سیگار سبب کاهش ترشّح‌ هورمون‌های تخمدان‌ها می‌شود و توازن سوخت‌وساز بدن را مختل می‌کند. سیگار کشیدن سنّ یائسگی را به مدّت یک‌ونیم تا دو سال جلوتر می‌اندازد. میان تعداد سیگارهایی که فرد کشیده است و طول مدّت سیگاری‌بودن و جلو افتادن یائسگی رابطه وجود دارد. حتّی در افرادی که سیگار را ترک کرده‌اند، آثار سیگار کشیدن بر سنّ یائسگی همچنان دیده می‌شود.

شیمی‌درمانی یا پرتوتابی لگن

شیمی‌درمانی یا پرتوتابی لگن -که از درمان‌های بیماری سرطان است- می‌تواند محرّکی برای یائسگی باشد و باعث ظهور علائمی ‌نظیر گُرگرفتگی در طیّ دوره‌های درمان یا برای سه تا شش ماه شود.

برداشتن هر دو تخمدان یا رحم

در مواردی که نیاز به برداشتن تخمدان‌هاست، یائسگی نیز سریعاً رخ می‌دهد و تمامی علائم آن نیز بروز می‌کند. برداشتن رحم به‌تنهایی موجب یائسگی نمی‌شود، زیرا تخمدان‌ها وظیفۀ ترشّح هورمون‌های استروژن و پروژسترون را برعهده دارند. به همین دلیل توصیه می‌شود که تخمدان‌ها بی‌دلیل برداشته نشوند.

سایر موارد

 زندگی‌کردن در ارتفاع بالاتر با وقوع یائسگی در سنین پایین‌تر همراه است. زنان چپ‌دست نیز در سنین پایین‌تر یائسه می‌شوند.

 

علائم و نشانه‌های یائسگی:

گُرگرفتگی

 گُرگرفتگی آغاز ناگهانی قرمزشدن پوست سر، گردن و سینه است که با افزایش تعداد ضربان قلب و احساس گرمای شدید در بدن همراه است. گاهی گُرگرفتگی با تعریق شدید پایان می‌یابد. مدّت گُرگرفتگی از چند ثانیه تا چند دقیقه متغیّر است و به‌ندرت حتّی یک ساعت طول می‌کشد. دفعات گُرگرفتگی و شدّت آن در هنگام شب -که اغلب سبب بیداری از خواب می‌شود- و در جریان استرس‌ها بیشتر است. در محیط خنک در مقایسه با محیط گرم، تعداد دفعات گُرگرفتگی و شدّت آن‌ کمتر است و مدّت آن‌ نیز کوتاه‌تر می‌شود. گُرگرفتگی می‌تواند بر کیفیت زندگی زن تأثیر بگذارد، یا با کار و فعّالیت‌های تفریحی وی تداخل کند. گُرگرفتگی در سال اول بعد از آخرین قاعدگی به حداکثر می‌رسد و در پنجاه درصد زنان به مدّت چهار تا پنج سال پابرجا می‌ماند.

اختلالات خلق‌وخو و مشکلات خواب

اکثر زنان (تقریباً 85 درصد) بدون هیچ نوع مشکل خُلقی از دورۀ یائسگی گذر می‌کنند. زنانی که اعتماد به نفس دارند، همچنان سرزنده و پُرانرژی باقی می‌مانند و سریع‌تر در شرایط جسمی ‌جدید خود را به آرامش می‌رسانند. بعضی از زنان در معرض خطر بیشتری برای شروع جدید افسردگی قرار دارند و این مسئله احتمالاً در اثر تغییرات هورمونی تشدید می‌شود. زنان مستعد، گروهی از زنان‌اند که در دورۀ قبل از یائسگی مشکلات روانی زمینه‌ای دارند. اختلال الگوهای خواب و گُرگرفتگی ممکن است سبب اختلال ثبات احساسی شود.

سرگیجه و نداشتن تعادل

سرگیجه و نداشتن تعادل ممکن است با بسیاری از بیماری‌ها مرتبط باشد. در صورتی که فکر می‌کنید به یائسگی ارتباط ندارد، به پزشک مراجعه کنید.

سردرد

سردرد عوامل مختلفی دارد، امّا در مراحل اولیۀ یائسگی سردردها بیشتر و شدیدتر است و علّت اصلی آن کاهش استروژن است. 

علائم دستگاه تناسلی خارجی

 از علائم دستگاه تناسلی خارجی تغییرات دستگاه تناسلی و ادراری، همچنین نازک‌شدن سطوح مخاطی واژن است که با التهاب واژن، خشکی واژن، خارش در موقع نزدیکی و تنگی واژن همراه است. گاهی به دنبال نازک‌شدن مخاط پیشاب‌راه و مثانه سوزش ادرار، بی‌اختیاری فوریتی و تکرّر ادرار، همچنین عفونت‌های راجعۀ مجاری ادراری رخ می‌دهد. خشکی واژن مشکلی شایع در طی و بعد از دوران یائسگی در زنان است، هرچند که کاهش رطوبت واژن در هر سنّی می‌تواند رخ دهد. خشکی واژن علامت واضح تحلیل واژن است. تحلیل واژن عبارت‌ است از نازک‌شدن و التهاب دیوارۀ  واژن در اثر کاهش هورمون استروژن.

علائم ادراری

بی‌اختیاری ادراری یا فقدان کنترل مثانه یک مشکل رایج است. شدّت آن از خروج گاه‌وبیگاه ادرار در هنگام سرفه یا عطسه تا نیاز فوری به دفع ادرار است که به‌صورت بسیار ناگهانی متغیّر است، طوری که نمی‌توانید به‌موقع به توالت برسید. چنانچه بی‌اختیاری ادراری فعّالیت‌های روزانه را تحت تأثیر قرار می‌دهد، بدون تردید و تأمّل به پزشک مراجعه کنید. برای اغلب افراد تغییرات ساده در شیوۀ زندگی یا درمان‌های پزشکی می‌تواند باعث توقّف بی‌اختیاری ادراری شود.

مشکلات جنسی

اختلال عملکرد جنسی شایع است که چهل درصد زنان این مشکلات را گزارش می‌کنند. علل آن شامل موارد زیر است:

افسردگی یا اضطراب، معضلات ارتباطی، استرس، خستگی، سابقۀ سوء استفادۀ جنسی، استفاده از داروها و مشکلات فیزیکی که فعّالیت جنسی را ناراحت‌کننده می‌‌کنند (مانند اندومتریوز و نازک‌شدن واژن).

در طیّ گذر از یائسگی درد در هنگام نزدیکی جنسی افزایش می‌یابد و میل جنسی کاهش می‌یابد امّا انگیزش جنسی، دفعات نزدیکی جنسی و لذّت جنسی تغییری نمی‌کند.

کاهش عملکرد شناختی

آلزایمر شایع‌ترین نوع زوال عقل است که در آن بعد از گذشت چند سال از ابتلای علائمی نظیر از دست‌دادن حافظۀ موقّت، به‌تدریج با ازبین‌رفتن قدرت تشخیص زمان، افسردگی شدید و کاهش قدرت تکلّم به اوج خود می‌رسد و سرانجام طیّ پنج تا ده سال از بروز علائم، مرگ در اثر مشکلات تنفّسی را به دنبال خواهد داشت. زنان حدود سه برابر بیشتر از مردان دچار بیماری آلزایمر می‌شوند. استروژن می‌تواند از عملکرد دستگاه عصبی حفاظت کند. گزارش شده است که تجویز کوتاه‌مدّت استروژن به بیماران مبتلا به آلزایمر عملکرد شناختی آنان را بهبود می‌بخشد.

پوکی استخوان

پوکی استخوان با کاهش تودۀ استخوان و آشفتگی ریزساختاری بافت استخوان مشخّص می‌شود و در نتیجه شکنندگی استخوان افزایش می‌یابد و خطر شکستگی با ضربۀ اندک یا بدون ضربه افزایش پیدا می‌کند. خطر شکستگی‌ ناشی از پوکی استخوان در زنان به تودۀ استخوان در هنگام یائسگی و سرعت اتلاف استخوان به دنبال یائسگی بستگی دارد. اتلاف استخوان در زنان یائسه عمدتأ به دلیل کمبود استروژن است. ناتوانی‌های مربوط به پوکی استخوان شامل موارد زیر می‌شود:

 کمردرد، کاهش قد و تحرّک، شکستگی‌های تنۀ مهره‌ها و استخوان‌های دیگر اندام‌ها و افتادن دندان‌ها.

عواملی که زنان را در معرض خطر بالای شکستگی قرار می‌دهد، عبارت‌اند از:

  • بالا بودن سن
  • سابقۀ قبلی شکستگی ناشی از شکنندگی استخوان
  • سابقۀ خانوادگی شکستگی ناشی از شکنندگی استخوان در بستگان نزدیک
  • یائسگی زودرس
  • استعمال دخانیات
  • لاغر و کوچک‌بودن جثه
  • کمبود مصرف کلسیم و ویتامین D
  • استفاده از داروهای کاهش‌دهندۀ تراکم استخوان
  • شیوۀ زندگی کم‌تحرّک و مصرف بیش از حدّ الکل.

بنابراین برای بررسی مقدار اتلاف استخوان در موارد یادشده، سنجش تراکم استخوان باید انجام گیرد.

توصیه می‌شود زنان هر روز 1000 تا 1500 میلی‌گرم کلسیم و 400 تا 800 واحد ویتامین D مصرف کنند. همچنین ترک سیگار و ورزش منظّم نیز در کاهش خطر پوکی استخوان مؤثّر است.

بیماری قلبی- عروقی

بیماری قلبی- عروقی علّت اصلی مرگ در زنان و مسئول تقریباً 45 درصد موارد مرگ‌ومیر آنان است. سن و سابقۀ خانوادگی جزء عوامل خطر اصلاح‌ناپذیر محسوب می‌شوند. عوامل خطر اصلاح‌پذیر شامل چاقی، شیوۀ زندگی بی‌تحرّک و استعمال دخانیات است. عوامل طبیّ مربوط به افزایش خطر بیماری قلبی، دیابت، فشار خون بالا و چربی خون بالا هستند. مشاوره با زنان برای تغییر عوامل خطر اصلاح‌پذیر و درمان کافی دیابت و فشار خون و چربی از بخش‌های مهمّ مراقبت جامع از زنان میانسال است.

سرطان پستان

یکی از نگرانی‌های اصلی در زمینۀ سلامت زنان یائسه، سرطان پستان است که شایع‌ترین سرطان در زنان و دومین علّت اصلی مرگ ناشی از سرطان محسوب می‌شود.

عوامل خطر سرطان پستان عبارت است از: سن، سابقۀ خانوادگی، پریود زودرس، یائسگی دیررس و سابقۀ بیماری پستان در خود فرد.

هفت علّت شایع سقط جنین هدیه فاضل تولمی - کارشناس ارشد ژنتیک


سقط جنین در اوایل حاملگی چنان شایع است که برخی از متخصّصان زنان آن را یک واقعۀ طبیعی در تولید مثل افراد تلقّی می‌کنند. امّا این تلقّی پذیرفتن سقط را برای زنان ساده‌تر نمی‌کند.

چند ماه بعد از تولّد اولین فرزندم تصمیم گرفتم که هر چه زودتر دوباره باردار شوم. می‌خواستم فرزندانم از نظر سنّی به هم نزدیک باشند؛ هرچه نزدیک‌تر، بهتر. زمانی که پسرم سیزده ماهه بود، به آرزویم رسیدم و فهمیدم که باردارم؛ امّا قبل از اینکه شانس این را داشته باشم که این خبر را به همسرم بدهم -که آن زمان خارج از کشور بود- سقط کردم.

فقط پنج هفته از بارداری‌ام گذشته بود؛ راستش را بخواهید، اگر ما قصد بچّه‌دارشدن نداشتیم، شاید من متوجّه نمی‌شدم که قاعدگی‌ام به تعویق افتاده؛ به همین دلیل وقتی به این راحتی سقط کردم، متعجّب شدم. پزشکم به من می‌گفت که امثال من کم نیستند و پانزده درصد از حاملگی‌های تأییدشده با تست و بیش از نیمی ‌از همۀ حاملگی‌ها، طیّ سه ماهۀ اول به سقط می‌انجامند. از طرفی او به من اطمینان می‌داد که این سقط نتیجۀ خطای من نیست و تنها یک اتّفاق بوده؛ امّا همۀ این‌ها باعث تسکین من نمی‌شد. فقط زمانی توانستم آرام شوم که فهمیدم طبق آمار بیشتر مواقع سقط جنین فقط یک‌بار اتّفاق می‌افتد.

اگر شما سقط جنین را تجربه کرده‌اید، احتمالاً دلتان می‌خواهد دلیل این اتّفاق و راه‌های جلوگیری از وقوع مجدّد آن را بدانید. برای شروع، آرامش خود را حفظ کنید. چون در حاملگی یا حاملگی‌های بعدی به احتمال هشتاد درصد فرزند سالمی خواهید داشت. در گام بعدی، بپذیرید که شاید شما هرگز دلیل سقط را نفهمید. بیشتر مواقع سقط یک اتّفاق تصادفی و بدون دلیل مشخّص است.

زمانی که دو یا سه یا تعداد بیشتری سقط (سقط مکرّر) داشته‌اید، ممکن است سرانجام به این نتیجه برسید که پای یک مشکل طبّی در میان است؛ مشکلی که منجر به پایان‌یافتن خودبه‌خودی بارداری‌هایتان می‌شود. امّا گاهی در بعضی موارد برای سقط‌های مکرّر دلیل شناخته‌شده‌ای وجود ندارد. مثل بسیاری از زنانی که حاملگی ناموفّق داشته‌اند؛ من هرگز نخواهم دانست که چرا سقط جنین کرده‌ام. امّا من دو ماه بعد مجدّداً باردار شدم. فرزند دومم دو هفته بعد از جشن تولّد دوسالگی برادرش متولّد شد. همان‌طور که دلم می‌خواست آن‌ها به اندازۀ کافی از نظر سنّی به هم نزدیک‌اند.

شایع‌ترین علل سقط و سقط‌های مکرّر!

  • ناهنجاری‌های کروموزومی

حداقل شصت درصد سقط‌ها در اوایل حاملگی به دلیل ناهنجاری‌های کروموزوم‌ها اتّفاق می‌افتد. کروموزوم‌ها ساختارهای ظریفی در سلول‌ها هستند که حاوی ژن‌های حامی‌اند. هر کدام از ما 23 جفت از آن‌ها را داریم، یک ست 23 تایی از مادر و یک ست از پدر.

گاهی به دلیل نقص در اسپرم و یا تخمک در زمان لقاح، کروموزوم‌ها نمی‌توانند چیدمان درستی داشته باشند. بنابراین جنین ایجادشده دارای اختلال کروموزومی است و این نوع حاملگی اغلب به سقط می‌انجامد. زوج‌هایی که دو یا تعداد بیشتری سقط جنین به‌صورت متوالی داشته‌اند، گاهی با انجام تست‌های ژنتیک متوجّه می‌شوند که حامل اختلالات کروموزومی‌اند که اگرچه خودشان را تحت تأثیر قرار نداده، مانع از تداوم حاملگی می‌شود.

آنچه می‌توانید انجام دهید:

اگر یک سقط جنین داشته‌اید، صبور باشید. احتمالات به نفع شماست. به احتمال زیاد در حاملگی بعدی فرزند سالمی به دنیا خواهید آورد. اگر دوباره سقط کردید، محصول سقط را در صورت امکان در محلول نرمال‌سالین یا آب استریل نگه دارید و آن را برای انجام تست کروموزومی به پزشکان تحویل دهید. اگر معلوم شود که از لحاظ کروموزومی طبیعی است، باید فوری به دنبال سایر علل باشیم که می‌تواند قابل درمان نیز باشد.

  • اختلالات رحمی و سرویکس ناکارآمد

اگر شما رحمی با شکل یا تقسیم‌بندی ناهنجار دارید -به اصطلاح سپتوم رحمی- جنین نمی‌تواند به‌درستی جایگزین شود؛ یا حتّی اگر لانه‌گزینی اتّفاق بیفتد، جنین نمی‌تواند موادّ مغذّی لازم را به اندازۀ کافی برای ادامۀ حیات در اختیار داشته باشد؛ بنابراین سقط اتّفاق می‌افتد. حدود ده درصد از سقط‌ها به دلیل مشکلات رحمی است. یک سرویکس ضعیف یا ناکارآمد می‌تواند دلیل دیگری برای سقط جنین باشد؛ زیرا در پایان سه ماهۀ اول، رشد جنین به حدّی است که دهانۀ رحم شروع به قیفی‌شدن می‌کند. اگر سرویکس ضعیف باشد، نمی‌تواند جنین را در داخل رحم حفظ کند.

آنچه می‌توانید انجام دهید:

احتمال دارد تا زمانی که سقط‌های مکرّر نداشته باشید، پزشک شما به این مشکل توجّه نکند. خبر خوب این است که سپتوم رحمی با عمل جرّاحی سرپایی هیستروسکوپی قابل درمان است. پزشک شما می‌تواند با انجام سرکلاژ (بخیه‌زدن دهانۀ رحم) آن را بسته نگاه دارد. احتمال دارد که شما برای بخشی از دوران حاملگی‌تان نیاز به استراحت بیشتر یا بستری‌شدن در بیمارستان داشته باشید.

  • اختلالات ایمونولوژیک

اگر در نظر بگیرید که بدن یک زن اسپرم را به عنوان یک شیء خارجی تلقّی می‌کند، بدون شک هیچ‌گاه بارداری اتّفاق نمی‌افتد. امّا در بیشتر مواقع تخمک لقاح‌یافته این پیام را به بدن زن می‌فرستد: با من مثل یک میکروب برخورد نکن! بنابراین حاملگی بدون هیچ مشکلی ادامه پیدا می‌کند. در بعضی موارد جنین از طرف بدن زن پذیرفته نمی‌شود. آنتی‌بادی‌های آنتی‌فسفولیپید یا آنتی‌بادی‌هایی که به بافت‌های خودی ازجمله جنین حمله می‌کنند، دلیل بسیاری از سقط‌هایی است که شاید در نگاه اول در دید پزشک جزو سقط‌های غیرقابل توضیح باشد.

آنچه می‌توانید انجام دهید:

هنوز تحقیقات زیادی در این زمینه انجام نشده، امّا در بسیاری از افراد، درمان با هپارین و آسپرین یا برخی از استروئیدهای خاص با موفّقیت همراه بوده است.

  • بیماری‌های درمان‌نشده مثل مشکلات تیروئید (کم‌کاری و پُرکاری) و دیابت کنترل‌نشده

مشکلات تیروئیدی و دیابت کنترل‌نشده، هر دو سبب ایجاد شرایط نامطلوب رحمی می‌شوند. این شرایط بقای جنین در رحم مادر را سخت و گاهی غیرممکن می‌کند.

آنچه شما می‌توانید انجام دهید:

طبق توصیۀ پزشکان شیوۀ زندگی‌تان را تغییر دهید؛ رژیم‌های توصیه‌شده را پیگیری کنید تا دیابتتان تحت کنترل قرار بگیرد. اختلالات تیروئید اغلب با مصرف داروها بهبود می‌یابند.

  • سندرم تخمدان پلی‌کیستیک (PCOS)

به‌تازگی مشخّص شده که یکی از دلایل مهمّ سقط، سندرم تخمدان پلی‌کیستیک است. زنان PCOS دارای سطح بالایی از هورمون تستوسترون -که هورمونی مردانه است- هستند که باعث ایجاد بی‌نظمی در روند تخمک‌گذاری و قاعدگی آنان می‌شود. PCOS حتّی در زنان غیرمبتلا به دیابت، باعث مقاومت به انسولین می‌شود که موجب عدم تکامل دیوارۀ آندومتر می‌شود. تخمین زده شده که بین پنج تا ده درصد از زنان در سنّ تولید مثل مبتلا به PCOS هستند.

آنچه شما می‌توانید انجام دهید:

مشاهده شده که درمان با متفورمین (گلوکوفاژ) در کاهش میزان سقط در زنان PCOS مؤثّر بوده است.

  • عفونت‌های باکتریایی

بسیاری از میکروارگانیسم‌ها بدون هیچ ضرری، حتّی به شکل مفید در دستگاه تناسلی زن و مرد زندگی می‌کنند. امّا برخی از باکتری‌های خاص می‌توانند مشکلاتی از قبیل افزایش احتمال سقط ایجاد کنند. ازجمله این باکتری‌ها مایکوپلاسماهومینیس و اوره آپلاسما اوره آلی‌تیکم هستند. عفونت با این باکتری‌ها در زنان می‌تواند سبب التهاب آندومتر (پوشش درونی رحم) و در نتیجه مانع رشد جنین شود. البته علائم خاصّی وجود ندارد، تنها راه ممکن برای اینکه بفهمید شما یا همسرتان ناقل این باکتری هستید، آزمایش خون است.

آنچه شما می‌توانید انجام دهید:

این عفونت‌ها اغلب به‌آسانی با آنتی‌بیوتیک‌ها از بین می‌روند.

  • شیوۀ زندگی (مصرف سیگار، الکل، موادّ مخدّر، داروها و سموم محیطی)

نیکوتین از جفت عبور می‌کند و در ترکیب خونی و رشد جنین تأثیر می‌گذارد. میزان سقط جنین در سیگاری‌ها تقریباً دو برابر افراد غیرسیگاری است. همچنین نوشیدن بیش از سه تا پنج فنجان قهوه در روز، با وقوع سقط در ارتباط است. مصرف مخدّرها و الکل (حتّی به‌صورت تفریحی) در زمانی که شما قصد بارداری دارید (یا در طول دوران حاملگی)، احمقانه است. احتمال سقط جنین در زنان با مشاغل خاص مانند کار در مزرعه، اتاق عمل، دندانپزشکی و آزمایشگاه‌ها به دلایل نامشخّص بیشتر از سایر زنان است.

آنچه شما می‌توانید انجام دهید:

قبل از اقدام به حاملگی تمام عادت‌های مضرّ خود را کنار بگذارید و احتمال لذّت‌بردن از یک حاملگی موفّق را افزایش دهید. اگر در مورد محیط کارتان نگرانید، با پزشکتان راجع به آن صحبت کنید، یا به وب‌سایت سازمان حفاظت محیط زیست www.epa.gov مراجعه کنید.

 

علائم سقط

در اوایل حاملگی لکّه‌بینی می‌تواند بی‌خطر باشد. امّا اگر دردهای کرامپی عضلانی شبیه قاعدگی یا درد شکمی شدید به همراه خونریزی را تجربه کردید، ممکن است تهدید به سقط باشید و باید با پزشک خود تماس بگیرید. احتمالاً پزشک دهانۀ رحم را معاینه می‌کند که در صورت اتّساع، احتمال سقط وجود دارد. اگر شما یک سقط خودبه‌خودی زودرس داشته‌اید، شاید دیگر نیاز به اقدام پزشکی نباشد. امّا در بعضی مواقع پزشک مجبور است برایتان ساکشن کورتاژ انجام دهد تا باقیماندۀ بافت جنینی- جفتی از رحمتان خارج شود.

زگیل تناسلی را جدّی بگیریم دکتر لیدا محفوظی - متخصّص بیماری‌‌های عفونی


ویروس پاپیلومای انسان، عامل ایجادکنندۀ زگیل تناسلی یک بیماری منتقل‌شده از راه تماس جنسی است که در ناحیۀ تناسلی خانم‌ها و آقایان ایجاد بیماری می‌کند. عفونت طول‌کشیده با برخی از انواع این ویروس عامل ایجادکنندۀ همۀ موارد سرطان دهانۀ رحم است. همچنین این ویروس‌ها عامل ایجادکنندۀ برخی موارد کانسر رکتوم (راست‌روده)، سرطان ناحیۀ حلق و سایر قسمت‌های دستگاه تناسلی مردان و زنان است. سرطان دهانۀ رحم سومین بدخیمی شایع در خانم‌هاست و صد درصد موارد به علّت این ویروس است.

زگیل تناسلی!

پژوهش‌های انجام‌شده در افراد با فعّالیت جنسی نشان داده است که شیوع آلودگی با زگیل تناسلی بسیار بالاست. از یک درصد در کشور امریکا تا ده درصد در کشورهای اسکاندیناوی -که این میزان در کشورهای کمتر پیشرفته بیشتر است- بیشترین شیوع زگیل تناسلی در 17 تا 33 سالگی است.

سرطان دهانۀ رحم!

 سالیانه 500000 مورد سرطان تهاجمی دهانۀ رحم گزارش می‌شود. تا سال1990 سرطان دهانۀ رحم شایع‌ترین سرطان در خانم‌ها در کشورهای در حال توسعه بود.

عوامل خطر برای ابتلا به ویروس زگیل تناسلی!

این ویروس از سطح پوست به سطح پوست فرد دیگر به‌طور مستقیم منتقل می‌شود و تماس جنسی مهم‌ترین عامل انتقال    انواع ویروس زگیل تناسلی شناخته ‌شده است.

واکسن‌های در دسترس!

سه نوع واکسن برای ویروس زگیل تناسلی موجود است که تفاوت آن‌ها در تعداد ویروس‌های موجود در واکسن است. سه نوع واکسن حاوی چهار، دو و نُه نوع ویروس‌اند. همۀ این واکسن‌ها، واکسن‌های پیشگیرانه‌اند، یعنی برای جلوگیری از ابتلا به ویروس‌های زگیل تناسلی و در نتیجه پیشگیری از عواقب ابتلا یعنی سرطان‌های مرتبط با آن‌ها هستند. این واکسن‌ها هیچ نقشی در درمان زگیل تناسلی و سرطان‌های مرتبط با آن ندارند. در بررسی‌های انجام‌شده ثابت شده که این واکسن‌ها در پیشگیری از ابتلا به عفونت با این ویروس‌ها و پیشگیری از سرطان‌های مرتبط کاملاً مؤثّر بوده‌اند.

توصیه‌های جهانی برای استفاده از واکسن!

سازمان جهانی بهداشت توصیه می‌کند که دختران ُنه تا سیزده سال باید به عنوان جمعیت هدف اولیه برای واکسیناسیون ویروس زگیل تناسلی مورد نظر قرار گیرند. همچنین این سازمان توصیه می‌کند که واکسیناسیون خانم‌ها در سنین بالاتر باید بر اساس توصیه‌های برنامه‌های بهداشت عمومی کشورها و بر اساس مصالح آن جامعه و در نظر گرفتن اثربخشی آن تعیین شود.

زمان ایمن‌سازی!

بررسی‌ها نشان داده‌اند که بیشترین اثر پیشگیرانۀ واکسن زمانی است که فرد هنوز به این ویروس مبتلا نشده است. بنابراین بهترین زمان برای واکسیناسیون قبل از شروع فعّالیت جنسی افراد است. واکسیناسیون بعد از ابتلا به ویروس هیچ‌گونه اثری در بهبود عفونت قبلی یا تسریع در روند درمان بیماری زگیل تناسلی یا سرطان‌های ناشی از آن نخواهد داشت. امّا توصیه می‌شود که خانم‌های نُه تا سیزده سال- که فعّالیت جنسی خود را آغاز کرده‌اند- نیز واکسن دریافت کنند؛ هرچند واکسن در افرادی که قبلاً به ویروس مبتلا شده‌اند، فایدۀ کمتری دارد. سابقۀ ابتلا به زگیل تناسلی و عفونت بدون علامت با این ویروس و تست پاپ‌اسمیر غیرطبیعی منعی برای واکسیناسیون نیست.

واکسیناسیون در موارد خاص!

واکسن زگیل تناسلی یک واکسن زنده نیست، امّا در خانم‌های باردار توصیه نمی‌شود. در خانم‌های شیرده استفاده از این واکسن منعی ندارد. تجویز واکسن در افراد با ضعف سیستم ایمنی نیز منعی ندارد.

برنامۀ واکسیناسیون!

سازمان‌های جهانی در سال 2016 دو نوبت واکسن به فاصلۀ شش ماه برای دختران زیر پانزده سال و سه نوبت واکسن برای افراد بالاتر از پانزده سال را در یک دورۀ 24 هفته‌ای توصیه می‌کنند.

واکسیناسیون در ایران!

واکسن زگیل تناسلی در ایران موجود است، امّا متولّیان بهداشت عمومی، برنامۀ سراسری واکسیناسیون گروه هدف یعنی خانم‌های نُه تا سیزده سال را  در ایران تدوین نکرده‌اند. اگرچه پزشکان متخصّص زنان یا عفونی ممکن است در موارد خاص بنابر صلاح‌دید خود واکسن را برای برخی بیماران خود توصیه کنند که منعی در این رابطه وجود ندارد.

موادّ غذایی مؤثّر در کاهش اختلالات نعوذ و رفع ناتوانی جنسی دكتر رحيم توكل نيا متخصص اورولوژي، عضو كادر درماني و پژوهشي مؤسّسۀ فنّاوری‌های نوین پزشکی مهر


برای برقراری ارتباط جنسی طبیعی از جانب آقایان، داشتن نعوظ کامل و پایدار الزامی است و اساس چنین نعوظی تجمّع خونی در آلت تناسلی مرد است. پس از مواجه‌شدن مرد با محرّک جنسی مناسب، جریان خون به آلت تناسلی افزایش می‌یابد و در قسمت‌هایی از آن -که اجسام غاری نامیده می‌شوند- وارد می‌شود و تجمّع می‌یابد و با سازوکارهایی از خروج زودهنگام خون جلوگیری می‌شود. این تجمّع خون و کشیده‌شدن بافت اجسام غاری باعث سفت‌شدن آلت تناسلی می‌شود. پس از برقراری ارتباط جنسی یا رفع محرّک جنسی ورود خون به اجسام غاری کاهش می‌یابد و خروج خون تسهیل می‌شود و با کاهش حجم خون در آن‌، نعوظ از بین می‌رود. البته برای برقراری نعوظ نه تنها باید شریان‌های خون‌رسان به آلت و بافت اجسام غاری سالم باشند، بلکه مادّه‌ای به نام نیتریک اکساید باید در سلول‌های اجسام غاری افزایش یابد. اشکال در هر کدام از این بخش‌ها منجر به اشکال در نعوظ خواهد شد.

حال آیا می‌دانید که بعضی از موادّ غذایی می‌توانند در کاهش اختلالات نعوذ و رفع ناتوانی جنسی مؤثّر باشند؟!

هندوانه

این میوۀ شب یلدا حاوی ترکیباتی است که می‌تواند مشابه داروهای درمان اختلالات نعوظ روی عروق خونی تأثیر بگذارد. پژوهش‌ها نشان می‌دهد که این میوه ممکن است انگیزۀ جنسی را افزایش دهد و به‌علاوه حاوی لیکوپن است که خود آنتی‌اکسیدانی است که برای قلب، پوست و پروستات مفید است.

قهوه

یک فنجان قهوۀ صبحگاهی بی‌گمان بیش از یک محرّک ساده برای پُرانرژی بودن در طول روز مفید است و ممکن است یک محرّک برای زندگی عشقی شما نیز باشد. یک بررسی نشان داده است که نوشیدن دو تا سه فنجان قهوه در طول روز احتمال بروز اختلالات نعوظ را در مردان کاهش می‌دهد که علّت آن اثر کافئین روی عروق و جریان خون است. کافئین در چای، نوشابه‌های گازدار، به‌‌ویژه نوشابه‌های قهوه‌ای و نوشابه‌های ورزشی انرژی‌زا نیز وجود دارد.

شکلات تلخ

مصرف این شکلاتِ نه‌چندان خوشمزه چند بار در هفته بی‌گمان برای قلب مفید است و آنچه برای قلب مفید باشد، برای سایر بخش‌های بدن نیز مفید است. شکلات تلخ مملوّ از موادّی گیاهی است که فلاوانول نامیده می‌شوند. این مواد جریان خون را زیاد می‌کنند و فشار خون را کاهش می‌دهند. همچنین ممکن است به بافت‌های بدن کمک کنند تا مادّه‌ای به نام نیتریک اکساید را بیشتر بسازند. نیتریک اکساید برای ایجاد نعوظ لازم بوده و هدف بسیاری از داروهای شیمیایی درمان اختلالات نعوظ، افزایش این مادّه در بافت آلت است.

میوه‌های مغزدار یا تنقّلات

مغز گردو حاوی مقدار زیادی آرژنین است و این اسید آمینه برای ساختن نیتریک اکساید در بدن استفاده می‌شود. همچنین مغز گردو حاوی ویتامین E، اسیدفولیک و فیبر غذایی است. همۀ این مواد برای بدن مفیدند، امّا یادتان باشد که روزانه بیش از چند گرم مغز گردو استفاده نکنید، چون کالری بالایی دارد و شما را چاق می‌کند. در ضمن این نکات در مورد سایر میوه‌های مغزدار مثل فندق، پسته و بادام درختی نیز صادق است.

آب‌میوه‌های قرمز

همان‌طوری که هر گردی گردو نیست، هر آب‌میوۀ قرمزی نیز مفید نیست. آب‌میوه‌های طبیعی از میوه‌های قرمز مثل آب انگور قرمز، آب انار و آب اخته حاوی موادّی‌اند که به عنوان آنتی‌اکسیدان برای بدن مفیدند؛ به‌علاوه منجر به افزایش نیتریک اکساید در بدن نیز می‌شوند.

سیر

اگر بوی نامطبوع سیر برای اطرافیانتان قابل تحمّل است، بیشتر از آن استفاده کنید. با افزایش سن رسوب کلسترول در جدار عروق (آترواسکلروز) منجر به کاهش جریان خون می‌شود. جالب است بدانیم، اولین عروقی که در بدن با این پلاک‌های رسوبی تنگ می‌شوند، عروق خون‌رسان به قلب (کرونر) و عروق خون‌رسان به آلت تناسلی (هیپوگاستریک) هستند؛ به همین دلیل اولین علامت تنگی عروق کرونر قلب ممکن است اختلالات نعوظ باشد. سیر در رژیم غذایی ممکن است با کاهش تشکیل این پلاک‌های رسوبی به حفظ سلامت و پاک‌ماندن عروق در سنّ بالا کمک کند و در نتیجه مانع از بروز اختلالات قلبی و ناتوانی جنسی شود.

ماهی

این غذای لذیذ شمالی‌ها اگر از دست آلودگی محیط و آب در امان بماند، حاوی منابع غنی‌ای از اسیدهای چرب امگا-3 است و این مادّه نیز در بدن باعث افزایش تولید نیتریک اکساید می‌‌شود. به‌علاوه امگا-3 باعث کاهش فشار خون و کاهش احتمال ایجاد لخته در عروق و حملات قلبی می‌شود. مصرف هفته‌ای 250 گرم ماهی مثل سالمون، قزل‌آلا، ساردین و ماهی سفید می‌تواند به تأمین امگا-3 بدن کمک کند.

سبزیجات

 همۀ سبزیجات منابع غنی‌ای از ویتامین‌ها، موادّ معدنی، امگا-3 و فیبرهای غذایی‌اند و مصرف آن‌ها به روش‌های مختلف برای حفظ سلامت بدن و سلامت جنسی مفید است. بنابراین سبزیجات را جزو ثابت غذاهایتان کنید و بامیه را هم فراموش نکنید.

فلفل

از قدیم گفته می‌شد که فلفل به عنوان محرّک جنسی مفید است؛ این طعم‌دهندۀ خوشمزه و سوزاننده حاوی مادّه‌ای است به نام كاپسايسين که با کاهش فشار خون و افزایش جریان خون قلب و سایر ارگان‌ها، کاهش کلسترول و بهبود متابولیسم و جلوگیری از لخته‌شدن خون در عروق، برای شما مفید خواهد بود.

روغن زیتون

رودباری‌های گیلان روغنی تولید می‌کنند که ممکن است به ساخته‌شدن بیشتر تستوسترون کمک کند. به‌علاوه این روغن حاوی حجم بالای چربی غیراشباع است که می‌تواند به خلاص‌شدن بدن از دست کلسترول بد نیز کمک کند. سعی کنید از روغن زیتون طبیعی استفاده کنید؛ روغنی که برای خارج کردن آن از دانه‌های زیتون فقط از فشار مکانیکی استفاده شده باشد، نه از گرما و موادّ شیمیایی. زیرا آنتی‌اکسیدان‌ها در روغن زیتونی که فقط با فشار مکانیکی به دست می‌آید، بهتر حفظ می‌شود.

بد نیست بدانید که روغن‌های نباتی مایع استفاده‌شده در طیّ یک‌سال در رودبار دو برابر کلّ مصرف روغن‌های نباتی مایع در استان‌های گیلان و مازندران در سال است؛ بنابراین در انتخاب روغن زیتون دقّت کنید.

صدف‌های خوراکی

صدف غذایی است که معمولاً ما ایرانی‌ها آن را نمی‌خوریم، امّا این غذا ممکن است در افزایش تستوسترون بدن مفید باشد.

با اوتیسم بیشتر آشنا شوید دکتر روشنک کدیور - متخصص بيماري‌هاي كودكان و نوزادان


در دنیای مدرن امروز، هر روز اسم جدیدی از بیماری‌ها را در جامعه می‌شنویم و معمولاً ذهن کنجکاو ما می‌خواهد دربارۀ این بیماری‌ها چیزهایی بداند، ولی متأسّفانه در بسیاری از مواقع، اظهار نظرها و قضاوت‌های افرادی که اطّلاعات کافی در مورد این بیماری‌ها ندارند، دهن‌به‌دهن می‌چرخد و مثل یک غلط مصطلح می‌شود. در این میان، وظیفۀ پزشکان چیست؟ فقط تشخیص، درمان، بازتوانی و ...؟ خیر.                                             

ارتقای آگاهی و دانش یک جامعه در مورد بهداشت و بیماری‌ها از موارد پُراهمّیت پیشگیری اولیه است. بیایید این‌بار بیشتر در مورد علائم اوتیسم بدانیم.

اوتو به معنی «خود» به زبان یونانی است و طیف وسیعی از تظاهرات با شدّت متفاوت را در این اختلال خواهیم دید. این اختلال یک اختلال مادام‌العمر است و نسبت پسران به دختران در این بیماری چهار به یک است. متأسّفانه تا کنون دلیل شناختهشده‌ای برای این اختلال مشخّص نشده است؛ اگرچه احتمال می‌رود که ژنتیک و محیط در آن نقش داشته باشند. علاج دائمی نیز برای این اختلال تاکنون مطرح نشده است.

اوتیسم چیست؟

اوتیسم اختلال در سه زمینۀ عملکردی است:

  1. ارتباط
  2. وابستگی‌ها و ارتباط اجتماعی
  3. حرکات رفتاری تکراری.

اگر ما قادر به علاج قطعی این بیماری نیستیم، پس تشخیص چه کمکی می‌کند؟!

ما با تشخیص به‌موقع و زود می‌توانیم روی پیشرفت علائم بیماری تأثیر بگذاریم و با روش‌های جدید درمانی زندگی را برای بیمار و خانواده‌اش تسهیل کنیم.

در گذشته پنج اختلال را به عنوان اختلالات تحوّلی فراگیر (Pervasive Developmental Disorder) می‌شناختیم که شامل موارد زیر است:

  1. اوتیسم
  2. آسپرگر
  3. PDD-NOS  یا  pervasive developmental disorder - not otherwise specified مشخّص‌نشده از انواع دیگر
  4. اختلال ازهم‌گسیختگی کودکی(Childhood Disintegrative Disorder)
  5. اختلال رتRett’s Disorder   (البته امروزه اختلال رت در این مجموعه نمی‌گنجد).

بر اساس پژوهش‌های مرکز کنترل و پیشگیری بیماری‌های کانادا امروزه یک در 68 مورد اوتیسم گزارش شده که شیوع آن در دنیا مشابه است. بنابراین با توجّه به شیوع تقریباً بالا در جامعه بهتر است که آگاهی بیشتری نسبت به علائم این بیماری داشته باشیم.

با چه علائمی مشکوک به اوتیسم شویم و با متخصّص کودک خود مشاوره کنیم؟

محور اصلی مشکلات این کودکان ناتوانی در برقراری ارتباط کلامی و غیرکلامی است. آنان تمایل به تنهایی دارند؛ انگار در دنیای خود سیر می‌کنند و به محیط اطراف بی‌توجّه‌اند. هنگامی که والدینشان از منزل خارج می‌شوند، یا بعد از غیبتی چندساعته وارد منزل می‌شوند، این کودکان واکنشی نشان نمی‌دهند؛ حتّی ارتباط چشمی نیز با دیگران برقرار نمی‌کنند. اسباب‌بازی مورد علاقه‌اشان را به همسالان یا والدینشان نشان نمی‌دهند؛ به‌ندرت لبخند معنی‌دار بر لبانشان ظاهر می‌شود؛ هیچ تلاشی برای جلب توجّه نمی‌کنند؛ حرف‌زدن در آنان یا با تأخیر است، یا هرگز اتّفاق نمی‌افتد (به‌جز آسپرگر). اگر کودکان دیگر برای بازی سراغشان بیایند، آنان را نادیده می‌گیرند. با اسباب‌بازی‌هایشان به‌طرز عجیبی بازی می‌کنند؛ به عنوان مثال به جای بازی با ماشین، با یک چرخ ماشین بازی می‌کنند و از چرخاندن آن لذّت می‌برند. سعی در ردیف‌گذاشتن اسباب‌بازی‌ها یا دیگر وسایل روی یک خط دارند. تمایل به خاموش و روشن‌کردن کلید دارند. گاهی دور خود می‌چرخند، یا ساعت‌ها به چرخش ماشین لباسشویی خیره می‌شوند. از انگشتان دست یا پای خود به عنوان یک وسیله استفاده می‌کنند و با آن‌ها بازی می‌کنند. حرکات کلیشه‌ای و تکراری در سر، دست، شانه و ... انجام می‌دهند.

بعضی از این کودکان نسبت به محرّک‌های خارجی حسّاسیت بیش از حدّی دارند؛ صداهای خارجی برایشان غیرقابل تحمّل می‌شود و واکنش‌های مختلف و گاهی پرخاشگرانه نشان می‌دهند؛ به خود آسیب می‌زنند، دست‌هایشان را گاز می‌گیرند، سرشان را به دیوار می‌کوبند، به صورتشان سیلی می‌زنند و ... .

البته توضیح در مورد همۀ علائم اوتیسم در این نوشتار نمی‌گنجد. والدین باید در صورت مشاهدۀ علائم مشکوک با پزشک متخصّص کودکشان مشاوره کنند و این وظیفۀ پزشک است که نشانه‌ها را کنار هم بگذارد و تشخیص دهد. بنابراین از مارک‌زدن به کودک اجتناب کنید.

علائم زیر به عنوان هشدار مراجعه به پزشک ذکر شده است:

  1. عدم ایجاد صدا و کلمات نامفهوم تا یازده ‌ماهگی
  2. نداشتن یک وضعیت و ژست تا دوازده ‌ماهگی
  3. به‌کار نبردن حتّی یک کلمه تا شانزده‌ ماهگی
  4. به‌کار نبردن یک عبارت دو کلمه‌ای تا 24 ماهگی
  5. نداشتن عکس‌العمل و واکنش به صدا زدن اسم کودک
  6. از دست‌دادن توانایی سخن‌گفتن یا دیگر توانمندی‌ها در هر سنّی
  7. رفتار عجیب و حرکات تکراری انگشتان یا دست‌ها
  8. حسّاسیت بیش از حد به نور، صدا و محرّک‌های محیطی
  9. علائق عجیب و غریب
  10. ترس‌های بی‌مورد
  11. بازی‌های غیرمعمول با اسباب‌بازی‌ها
  12. عدم برقراری تماس چشمی
  13. نشان‌ندادن وسایل مورد علاقۀ خود به دیگران
  14. علاقه به خیره‌شدن به اشیا به‌جای صورت اشخاص
  15. علاقه به تنهایی بازی‌کردن
  16. علاقه‌نداشتن به جلب توجّه
  17. پاسخ‌ندادن به والدین برای بازی با کودک
  18. نادیده انگاشتن سایر کودکان در محیط‌هایی مثل پارک، مهد کودک و اجتناب از بازی با آن‌ها.

 

تشخیص اوتیسم کار ساده‌ای نیست و بسیاری از اختلالات روحی کودکان ممکن است با آن تداخل کند، امّا محقّقان و پزشکان معیارهایی دارند که در سراسر دنیا از آن‌ها به عنوان ابزار تشخیصی استاندارد استفاده می‌‌کنند و به این طریق ضریب خطای تشخیصی را به حداقل ممکن می‌رسانند.

در سال 2013 تغییراتی در این معیار تشخیصی ایجاد شد که مورد قبول در سراسر دنیاست (DSM5). براساس این استاندارد جهانی اختلال اصلی اوتیسم بر اساس دو معیار زیر سنجیده می‌شود:

1. ارتباط اجتماعی

در این معیار بیمار باید هر سه مورد زیر را داشته باشد:

  • اختلال در رابطۀ اجتماعی- عاطفی متقابل
  • اختلال در رابطه ایجاد کردن غیرگفتگویی مثل ژست حین ارتباط یا برقراری ارتباط چشمی
  • اختلال در توسعه‌دادن و نگهداری

2. رفتار تکراری و علائق محدود

 در این معیار بیمار باید دو مورد از چهار مورد زیر را داشته باشد:

  • رفتارهای تکراری در صحبت، حرکت یا استفاده از اجسام
  • مقاومت به هرگونه تغییر و وابستگی به مسائل معمول زندگی
  • علائق ثابت و غیرمعمول با شدّت غیرعادّی
  • حسّاسیت بیش از حد یا کمتر از معمول به محرّک‌های ورودی و محیط، یا علائق غیرمعمول حسّی.

 

 بیماری اوتیسم را براساس شدّت آن می‌توان به سه سطح تقسیم کرد:

سطح یک: خفیف‌ترین سطح است و چنین بیمارانی نیاز به حمایت دارند، امّا کمتر از دو نوع دیگر.

در زمینۀ ارتباط اجتماعی: اختلال در ارتباطشان بدون حمایت مراقبتی در جامعه قابل توجّه است. اشکال در شروع و پاسخ‌دهی اجتماعی دارند و ممکن است افرادی به نظر برسند که تمایل به ارتباط برقرار کردن ندارند.

در زمینۀ رفتاری: اختلالات رفتاری آنان در یک یا چند زمینه با عملکرد اجتماعی‌شان تداخل می‌کند. در ضمن در مقابل کسانی که سعی در تغییر مسیرشان دارند، مقاومت می‌کنند.

سطح دو: از سطح سه خفیف‌تر است و نیاز به مراقبت حمایتی زیادی دارند.

در زمینۀ ارتباط اجتماعی: اختلال قابل توجّه در ارتباط کلامی و غیرکلامی با دیگران دارند. حتّی با مراقبت حمایتی این اختلال قابل مشاهده است.

در زمینۀ رفتاری: علائق غیرمعمول و رفتارهای تکراری به میزانی است که حتّی یک مشاهده‌گر غیرحرفه‌ای نیز متوجّه آن می‌شود و قطع مسائل معمول و روزانۀ مربوط به آنان در بسیاری از مواقع باعث پریشانی‌شان می‌شود.

سطح سه: شدیدترین نوع است که احتیاج به مراقبت حمایتی بسیار زیادی دارند:

در زمینۀ ارتباط اجتماعی: نقص بسیار شدیدی در ارتباط کلامی و غیرکلامی با دیگران دارند، به‌طوری که باعث نقص شدید در عملکردشان می‌شود. بسیار محدود می‌توانند ارتباط ایجاد کنند، یا پاسخگوی دیگران باشند.

در زمینۀ رفتاری: علائق ثابت و غیرمعمول و رفتارهای تکراری‌شان به میزانی است که تداخل شدید با عملکردشان در کلیۀ زمینه‌ها دارد. از سوی دیگر وقتی مسائل معمول و روزانۀ مربوط به آنان گسیخته می‌شود، پریشانی زیادی برایشان ایجاد می‌شود.

 

 

پژوهشگران این رشته معتقدند که مرکز و ریشۀ کلیۀ مشکلات افراد مبتلا به اوتیسم عدم توانایی در برقراری ارتباط است. این اختلال هم در ارتباط دریافتی و هم در ارتباط ارسالی است. نیمی از کودکان مبتلا به اوتیسم به‌خوبی صحبت نخواهند کرد و آنانی هم که صحبت خواهند کرد، ارتباط کلامی نخواهند داشت (دونلن، 1985). بنابراین ناتوانی در استفادۀ مؤثّر در ارتباط می‌تواند باعث ایجاد رفتارهای چالشی در آنان شود.

زمانی که شخصی قادر به نشان دادن درخواست‌ها، نیازها، مخالفت‌ها و احساساتش نباشد و نتواند دیدگاه و درخواست دیگران را درک کند، به ‌سوی روش‌های نامتعارفی برای ایجاد ارتباط می‌رود. بنابراین اوتیسم به‌طور مستقیم باعث رفتارهای چالشی نمی‌شود، بلکه فرایند زمینه‌ساز آن، این‌گونه اختلالات رفتاری را -که خارج از کنترل شخص است- توجیه می‌کند.

Oval: عدم توانایی در برقراری ارتباطمثلاً کودک مبتلا به اوتیسم تقاضای رفتن از یک محیط را دارد، امّا قادر به بیان خواسته‌اش نیست و شروع به خودزنی می‌کند، فریاد می‌کشد، سرش را به دیوار می‌کوبد و... ، امّا حقیقتی که پشتِ این رفتار پنهان شده، چیست؟

 

 

ارتقای آگاهی در افرادی که با کودکان مبتلا به اوتیسم در ارتباط‌ند، حائز اهمّیت است. اگر اطرافیان بدانند که رفتار کودک لجبازی محسوب نمی‌شود و به دلیل تربیت نشدنِ صحیح نیست، آنگاه می‌توانند به فرد مبتلا به اوتیسم کمک کنند. زمانی که با روش‌های کمکی قادر به برقراری ارتباط می‌شوند، از میزان بروز این‌گونه رفتارها کاسته می‌شود.

می‌توان ذکر کرد که رفتار درواقع یک شکل از ارتباط است. گاهی ما خواسته‌هایمان را با روشی جدا از صحبت بیان می‌کنیم، مثل واکنش‌های چهره‌مان (اخم، لبخند، شانه بالا دادن و سر تکان دادن). در حالی که افراد مبتلا به اوتیسم کمبود نشان دادن ارتباط غیرکلامی دارند و ارتباط غیرکلامی دیگران را نیز درک نمی‌کنند. برخی از آنان به محرّک‌های محیطی مثل صدا، نور، لمس و... واکنش غیرمعمول دارند؛ در نتیجه خواسته‌های درک‌نشده، نیازهای پاسخ‌نداده، مخالفت‌های غیر‌قابلِ فهم دیگران آنان را می‌آزارد. امّا آنچه ما می‌بینیم چیست؟ گاز گرفتن دستشان، کوبیدن سرشان به دیوار، بالا و پایین پریدن‌های بی‌معنی، فریادهای گوش‌خراش و سایر رفتارهای نامناسب.

بنابراین طبیعت این رفتارهای نامناسب باید درک شود و براساس آموزش‌های داده‌شده به افرادی که با فرد مبتلا به اوتیسم در ارتباط‌اند، برخورد مناسب ارائه شود.

 

با توجّه به اینکه منشأ اصلی اوتیسم اختلال در برقراری ارتباط است، با روش‌های مداخله و وسایل کمکی، از عکس و نقّاشی و ویدئو تا رایانه و اسباب تولید کنندۀ صدا می‌توان به این افراد کمک کرد و کیفیت زندگی آنان و خانواده‌هایشان را بالا برد. امّا باید درنظر داشت که در مداخلات درمانی نمی‌توان از یک روش خاص برای همۀ آنان استفاده کرد. درمانگر باید شناخت کافی از نقاط قوّت، میزان توانایی ارتباط، ضریب هوشی، وجود اختلالات همراه مثل تشنّج یا بیماری‌های دیگر داشته باشد و براساس یافته‌ها، روش مناسب مداخلۀ درمانی را اعمال کند.

 

 

 

حال که میزان شیوع اوتیسم در جامعه در حال افزایش است، باید سعی کنیم برای یاری، بیشتر بدانیم و کمتر قضاوت کنیم.

وقتی یک گل جوانه نمی‌دهد، شما محیط پرورشش را اصلاح می‌کنید تا رشد کند، نه گل را! «الکساندر د‌ِ ِن هیجار»

آثار کار زنان باردار بر روند بارداری دكتر مهري نصيري - متخصص بيماري‌هاي زنان و زايمان


آیا زنان باردار می‌توانند کار خود را در محیط خارج از منزل و در طول بارداری ادامه دهند؟ معمولاً همۀ خانم‌های باردار در طیّ اولین مراجعۀ خود به پزشک متخصّص زنان در مورد نحوۀ ادامۀ کار در محیط خارج از منزل از پزشک خود سؤال می‌کنند، البته جواب این سؤال با توجّه به وضع هر فرد و روند حاملگی‌اش متفاوت و منحصر به‌فرد است و پزشک با در نظر گرفتن این مسائل در مورد وی تصمیم‌گیری خواهد کرد.

پژوهش‌های زیادی در این مورد انجام شده است. بر اساس تحقیقات انجام‌شده، ایستادن به صورت سرپایی و کار کردن طولانی‌مدّت در دوران بارداری بعضی از عوارض بارداری را افزایش می‌دهد، به‌طور مثال مادرانی که به‌ مدّت طولانی سر پا می‌ایستند، مانند پرستاران، معلّمان و کارگران دور سر نوزادان آن‌ها به‌طور متوسّط cm1 کوچک‌تر از افراد دیگر است.

اگر در طول بارداری مادر شغل بدون استرس و به‌صورت پشت‌میزنشینی دارد، کارش می‌تواند بدون خطر باشد، ولی انجام کارهای سنگین مانند بلند کردن اشیای سنگین، تقلّای بدنی شدید و ایستادن‌های طولانی‌مدّت احتمال زایمان زودرس، کمردرد، پا درد، فشار خون بالا و مسمومیت بارداری، همچنین جنین کوچک نسبت به سنّ حاملگی را افزایش می‌دهد.

رسیدگی به امور منزل معمولاً مشکلی برای مادر باردار ایجاد نمی‌کند. البته بعد از شش ماهگی به دلیل وزن سنگین جنین و کیسۀ آب بهتر است که مادر باردار از ایستادن طولانی‌مدّت پرهیز کند و کارهای طولانی را در حالت نشسته انجام دهد.

برای انجام کارهایی مانند اتو کردن، خیّاطی و غذا خوردن بهتر است که روی صندلی بنشیند و به پشت تکیه کند و ستون فقرات را صاف نگه دارد. بهتر است که یک چهارپایۀ کوچک زیر پاها گذاشته شود، طوری که زانوها کمی‌ بالاتر از ران قرار گیرد.

کارهایی که نیاز به خم‌کردن کمر دارند، مانند برداشتن نایلون‌های خرید، چیدن وسایل داخل کابینت و ... بهتر است که به‌صورتی انجام شود که به شکم فشار وارد نشود، یعنی ضمن صاف نگه‌داشتن ستون فقرات، به جای خم‌کردن کمر باید زانوها را خم کرد.

برای انجام کارهایی که نیاز به نشستن طولانی دارد، بهتر است که روی یک زانو بنشینید و زانوی دیگر را خم کنید و بالا بیاورید، این حالت سبب ایجاد تعادل می‌شود. هرگز وسایل خیلی سنگین را نباید جابه‌جا کرد؛ هرگونه حرکتی که سبب فشار روی عضلات شکم شود، می‌تواند سبب بروز انقباضات رحمی ‌و زایمان زودرس شود.

مشکلات روحی و شب‌ادراری دکتر حمیدرضا بادلی - فوق تخصّص کلیه و مجاری ادراری کودکان


باورهای نادرستی در مورد ارتباط بی‌اختیاری و روان کودکان وجود دارد. هدف از این نوشتار اصلاح باورهای غلط و حقیقت‌یابی است.

آیا کودکان به دلیل مشکلات روحی بستر یا لباس خود را خیس می‌کنند؟

در گذشته این باور وجود داشت که کودکان به دلیل مشکلات روحی، خود را خیس می‌کنند یا دچار بی‌اختیاری می‌شوند. امروزه اغلب پزشکان می‌دانند که این باور نادرست است. این کودکان به‌عمد خود را خیس نمی‌کنند و والدین آن‌ها هم حمایت‌گرند، از این رو ارتباطی بین خیس کردن و تجربیات بد روحی وجود ندارد؛ روان‌درمانی و درمان‌های مشابه نیز در آن تأثیری ندارد. این برداشت غلط می‌تواند برای والدین و فرزند احساس گناه ایجاد کند.

البته باید بدانیم که همیشه بین تن و روان ارتباط محکمی‌ وجود دارد. تن و روان با هم پیوند ناگسستنی دارند و هر کدام از آن‌ها می‌توانند بر دیگری تأثیری قوی بگذارد. بسیاری از خانواده‌ها می‌دانند که عواملی مانند تولّد فرزند جدید می‌تواند باعث تشدید بی‌اختیاری شود. حتّی بسیاری از بچّه‌ها در مهمانی‌هایی که با ماندن بیش از 24 ساعت همراه باشد، بی‌اختیاری نخواهند داشت.

مشکلات مثانۀ بچّه‌های بیش‌فعّال

این بچّه‌ها مشکلات مثانه‌ای بیشتری به نسبت بچّه‌های دیگر دارند؛ اینکه چرا این اتّفاق می‌افتد، هنوز به‌درستی روشن نشده، امّا کودکی که به جهان اطراف خود توجّه کمی دارد و در آن تمرکز کمتری می‌کند، قطعاً چنین بی‌توجّهی‌ای را نسبت به اعضای داخلی بدن خود هم خواهد داشت. البته این قضیه در درمان کودک تأثیری ندارد و همان روش درمانی‌ای که برای بقیۀ کودکان استفاده می‌شود، برای این بچّه‌ها نیز به‌کار می‌رود.

عواقب روحی بی‌اختیاری‌ها!

بی‌اختیاری می‌تواند تأثیر بسیار شدیدی بر افکار کودک بگذارد. این کودکان همیشه نگران بی‌اختیاری خود در انظار عمومی‌ هستند و بسیاری از این بچّه‌ها جرئت حضور در مهمانی شبانه و اردوهای شبانه‌روزی همراه با بچّه‌های دیگر را ندارند.

این کودکان فکر می‌کنند که نهادی متفاوت از دیگران دارند؛ آن‌ها فکر می‌کنند با دیگر کودکان تفاوت دارند و حتّی گاهی از دیگران می‌شنوند که هنوز بالغ نشده‌اند و تکامل کافی نیافته‌اند. بسیاری از این کودکان بر این باورند که تنها خودشان این مشکل را دارند و حتّی از طرح مسئله با دوستان صمیمی خود هراس دارند. عجیب نخواهد بود که این مسئله تأثیر روانی بر کودک نگذارد، امّا این بی‌اختیاری است که برای او مشکل روانی ایجاد کرده است.

 

چگونه باید این مشکل را مدیریت کرد؟

کودکانی که مشکلاتی مانند شب‌ادراری و عدم کنترل ادرار در روز دارند، باید حتماً برای خشک ماندن درمان شوند. بسیاری از این مشکلات روحی رفع می‌شوند و به‌وضوح خواهید دید که چگونه اعتماد به نفس آن‌ها ارتقا می‌یابد، امّا تا زمان بهبودی، والدین باید همراه کودک باشند و به او تأکید کنند که این خطا و اشکال او نیست و برای این مشکل درمان وجود دارد. اگر کودک اجازه دهد، بهتر است که این مشکل را با بهترین دوست خود در میان بگذارد (البته نباید اجبار کرد). باید به او تأکید کرد که مانند بقیۀ بچّه‌ها زندگی کند و نگذارد که مثانه به او دستور دهد چه کاری انجام دهد، یا انجام ندهد.

زایمان طبیعی؛ یک شانس یا یک معضل دکتر بیتا محبوب روشنکار - متخصّص زنان، زايمان و نازايي


اولین دغدغۀ یک زن باردار، چگونگی تولّد فرزندش است. این دغدغه بیش از آنکه متوجّه سلامت نوزاد باشد، متوجّه آسایش و راحتی مادر در هنگام زایمان است. زنان باردار، به‌خصوص در حاملگی اوّلشان با دلهره و نگرانی، لحظۀ زایمان را انتظار می‌کشند و این نگرانی باعث می‌شود که مصرّانه از پزشک خود درخواست کنند که زایمان همراه با بیهوشی (سزارین) داشته باشند. آن‌ها می‌خواهند وقتی‌ که به هوش آمدند، فرزندشان در کنارشان خوابیده باشد. این موضوع در سال‌های اخیر بسیار شدّت یافته و شرایط به گونه‌ای شده است که عمل سزارین -که زمانی خانم‌های باردار از آن واهمه داشتند و برای خود نقص می‌پنداشتند- به مرور زمان به یک ارزش، کار عادّی و پسندیده تبدیل شد و اگر کسی خود تصمیم به زایمان طبیعی بگیرد، مورد تعجّب دیگران قرار می‌گیرد.

با تغییر شرایط فرهنگی در سال‌های اخیر سزارین مد شده است. وقتی به خانم بارداری در بدو ورود به مراکز درمانی فرصت زایمان طبیعی داده می‌شود، می‌پندارد که مورد ظلم آشکار قرار گرفته است. اشکال کار کجاست؟ چرا سزارین در طول زمان تبدیل به ارزش شده است؟ چه کسانی در ایجاد این معضل مقصّر بوده‌اند؟

بدیهی است که تنها یک گروه را نمی‌توان مقصّر دانست؛ مادران ما مقصّر بوده‌اند، چون نتوانستند دختران خود را از نظر روحی آمادۀ زایمان طبیعی کنند؛ مردان همسرانشان را به لحاظ روحی همراهی نکرده‌اند و بالاخره ما پزشکان نیز مقصّریم، چون نتوانستیم در مقابل بیماران برای سزارین مقاومت کنیم و درمان درست و راه صحیح را به آن‌ها پیشنهاد دهیم.

اگر برای دختران جوان خود موارد زیر را بیان کنیم، هرگز با انجام زایمان طبیعی مخالفت نمی‌کنند؛

  • زایمان طبیعی یک فرصت و موهبت الهی است که تنها در اختیار بعضی از زنان قرار می‌گیرد و موجب تقرّب الهی می‌شود.
  • زایمان طبیعی در راستای فیزیولوژی طبیعی بدن است، در حالی که سزارین یک عمل تحمیلی و غیرفیزیولوژی است.
  • زایمان طبیعی از نظر روحی موجب افزایش اعتماد به نفس یک زن شده و نقطۀ عطفی در زندگی وی محسوب می‌شود؛ این مسئله به خانم‌ها کمک می‌کند تا بار مشکلات زندگی را راحت‌تر به دوش بکشند و در نابسامانی‌ها تصمیم درست بگیرند و دچار سرخوردگی نشوند. بیشتر افراد نسل جوان روحیۀ بسیار شکننده و آسیب‌پذیری دارند و با کوچک‌ترین مشکلی ندای جدایی از همسر را سر می‌دهند.
  • مهم‌ترین نکته این است که در زایمان طبیعی عوارض یک جرّاحی سنگین به مادر تحمیل نمی‌شود و دورۀ نقاهت بسیار کوتاهی دارد. توجّه به این نکته ضروری است که مادران قوی فرزندانی قوی به جامعه تحویل می‌دهند. حال با توجّه به بخشنامه‌های اخیر وزارت بهداشت مبنی بر ترویج زایمان طبیعی و ابلاغ آن به بیمارستان‌های خصوصی و دولتی این سؤال مطرح می‌شود که برای پیشبرد این هدف چه راهکارهایی در پیش داریم؟
  • توصیه به مادران برای شرکت در کلاس‌های آمادگی زایمان و توجّه به این نکته که زایمان بی‌درد یک روش نوین و منطقی و جایگزین سزارین اختیاری است. بانوان باردار با مراجعه به این کلاس‌ها و بالا بردن سطح آگاهی خود می‌توانند بر ترس و واهمۀ زایمان طبیعی غلبه کنند.
  • اطمینان بیمار از اینکه پزشک در طول زایمان در کنارش است و در صورت درد شدید و غیرقابل تحمّل، مرحلۀ بی‌دردی انجام می‌شود و این بی‌دردی قابل تکرار است.
  • جلسات مشاوره با متخّصص بیهوشی در سه ماهۀ آخر بارداری برگزار می‌شود و راه‌های زایمان بی‌درد معرفی می‌شود.

بنابراین به نظر می‌رسد، بیشترین اقدامی که برای ترویج فرهنگ زایمان طبیعی و نزدیک‌شدن به استاندارد بهداشت جهانی و کاهش آمار سزارین ضروری است، انجام فعّالیت‌های فرهنگی و آگاهی به مادران دربارۀ مزایای زایمان طبیعی و در صورت لزوم و نیاز بیمار انجام زایمان بدون درد است.

دوست خیالی کودکان دکتر مهناز مرامی - دکترای تخصّصی روانشناسی


والدین و متخصّصان کودک معمولاً در مورد نقشی که دوستان خیالی در زندگی کودکان بازی می‌کنند، نگران‌اند؛ با این حال تحقیقات نشان ‌می‌دهد که خلقِ یک دوست خیالی پدیده‌ای رایج و سالم از انواع بازی‌های تخیّلی کودکان است. گونه‌های مختلفی از دوستان خیالی وجود دارند که شامل انواع گوناگون اشیا و دوستان نامرئی می‌شوند. معمولاً کودکان، بسیاری از دوستان خیالی خود را مهربان و مطیع توصیف می‌کنند، امّا بعضی از این دوستان، مزاحم و سرکش به تصویر کشیده شده‌اند. زمانی‌که کودکان به‌شدّت نسبت به دوستان خیالی خود ابراز احساسات می‌کنند، یا مدّعی می‌شوند که کنترل آن‌ها سخت است، ممکن است در مرز بین خیال و واقعیت سردرگم به‌‌ نظر برسند. با وجود این بیشتر کودکان از اینکه دوستان خیالی‌شان واقعی نیستند، درک روشنی دارند.  

انسان‌ها در عشق ورزیدن، به اشتراک گذاشتن زندگی و حتّی فاش کردن درونی‌ترین رازها و احساسات خود برای افراد خیالی، قابلیت ویژه‌ای دارند. افراد خیالی می­توانند اشکال گوناگونی به خود بگیرند، ازجمله نسخه‌های تخیّلی از انسان‌های واقعی، شخصیت‌های افسانه‌ای کتاب‌ها و خلق انسان‌ها یا لباس‌های حیوان‌نما که برای پاسخگویی به نیاز خالقشان ساخته شده‌اند. بیشتر دوستان خیالی، یعنی شخصیت‌هایی که می­سازیم و با آن‌ها مراوده داریم و به‌طور معمول با آن‌ها صحبت می‌کنیم، نامرئی هستند. گاهی اوقات نقّاشی‌های متحرّک، اسباب‌بازی‌ها یا سایر وسایل نیز جان می­گیرند.

با این حال ظرفیت خلق و وابسته شدن به یک دیگریِ خیالی نیازی به داشتن سابقۀ طولانی در روابط اجتماعی یا تجربۀ وسیع در تعاملات بین انسان‌ها ندارد. کودکان دو ­سه ساله با اسباب‌بازی‌های حیوانی خود صحبت می­کنند و به چیزهایی که آن‌ها می­گویند، گوش می­دهند. زمانی که کودک به یک اسباب‌بازی شخصیت می‌دهد، یا دوستی نامرئی را به عنوان دوستی ویژه اختراع می­کند، درگیر نیازهای پایه‌ای انسانی شده است؛ این شخصیت‌های ساختگی را «دوست خیالی» می‌نامیم، واژه‌ای که فکر می‌کنیم از کلمۀ «همبازی خیالی» -که گاه دیگران به کار می­برند- مناسب‌تر باشد.

اگرچه خلقِ دوست خیالی تنها یکی از اشکال مختلف ابداعات تخیّلی‌ای است که در دوران پیش‌دبستانی روی می‌دهد، این کار می­تواند از اهمّیت ویژه‌ای برخوردار باشد. هریس در کتاب «تأثیر تخیّلات» بیان می­کند که چگونه خیال‌پردازی دربارۀ افکار، رفتارها و احساسات شخص یا موجودی دیگر زمینه‌ای را فراهم می­کند که در آن کودکان با دیدگاه‌های مختلف روبه‌رو می‌شوند و مهارت کسب می‌کنند. این مسئله تمرینی برای شبیه‌سازی دیدگاه سایر افراد در زندگی واقعی خواهد بود. تریسی گلیسون و لیزا هومان معتقدند که کودکان در بازی با دوست خیالی‌شان، امکان تعامل اجتماعی را کشف می‌کنند، به‌طوری که در پرورش مفهوم دوستی به آن‌ها کمک می­کند. در سال‌های اخیر موج عظیم علاقه به مطالعه در مورد دوستان خیالی کودکان و آنچه آن‌ها می‌توانند در مورد رشد شناختی و اجتماعی کودکان آشکار کنند، به راه افتاده است.

 

 

دوستان خیالی پدیده‌هایی سالم و رایج هستند!

در گذشته والدین، روانشناسان و سایر متخصّصان نسبت به تمایل کودکان به فرد خیالی دیدگاه مبهمی داشتند؛ به‌طور مشخّص والدین – که مطمئن نبودند این‌گونه تخیّلات سالم‌اند یا نه- همیشه از دوستان خیالی استقبال نمی‌کردند. آن‌ها نگران بودند که داشتن دوستی خیالی می‌تواند چه مفهومی برای یک کودک داشته باشد و این سؤال برایشان مطرح بود که والد باید چه نقشی در راهبری این‌گونه تخیّلات ایفا کند، ازجمله اینکه آیا باید کودک را از داشتن دوست خیالی بازدارند یا نه. آیا درگیر بودن با یک دوست خیالی به این معنی است که کودک در دوست‌یابی مشکل دارد؟ آیا به این معنی است که او نمی­تواند بین رؤیا و واقعیت تفاوت قائل شود؟ یا از این هم وخیم‌تر، آیا به این معناست که کودکشان ممکن است در خطر ناهنجاری‌های روانی باشد؟

کودکان در بازی با دوست خیالی‌شان امکان تعامل اجتماعی را کشف می‌کنند، به‌طوری که در پرورش مفهوم دوستی به آن‌ها کمک می‌کند. تصویر کلیشه‌ای در مورد کودکی که دوست خیالی دارد، کودکی خجالتی، گوشه‌گیر و دچار مشکلات عاطفی است که نیاز دارد دوستانی واقعی برای خود داشته باشد. این تصویر منفی احتمالاً مستلزم این واقعیت است که کودکان درواقع گاهی از دوستان خیالی بهره می‌گیرند تا از عهدۀ‌ مشکلات خود برآیند. به هر حال قوّۀ تخیّل منبع قدرتمندی برای آن‌ها در حلّ مشکلات است. کودکان می­توانند با اعتماد به نفس از کنار یک سگ ترسناک بگذرند. وقتی که یک ببر نامرئی در کنار آن‌هاست، آن‌ها می‌توانند با همراه خیالی خود در مورد وقایع ناراحت‌کننده‌ای که اعضای خانواده را درگیرکرده، صحبت کنند و بدانند که راز آن‌ها محفوظ باقی می­ماند. به هر روی تظاهر به داشتن یک همراه خیالی بیشتر به این دلیل اتّفاق می­افتد که سرگرم‌کننده است تا اینکه تصوّر کنیم کودک دچار پریشانی عاطفی است.

در پژوهشی ساختارشکنانه -که در کتاب «خانۀ تخیّلات» مطرح شده است- دروثی سینگر و جروم سینگر نشان دادند: کودکانی که دوستانی خیالی برای خود می­سازند، اجتماعی‌تر ظاهر می‌شوند و از روابط خود با دیگران بیشتر لذّت می­برند.

 داشتن دوست خیالی نه تنها سالم، بلکه تقریباً شکل رایجی از بازی تخیّلی است. اینکه این مسئله چقدر بین کودکان متداول است، به این بستگی دارد که ما به چه چیزی همراه خیالی می­گوییم؟ (آیا این دوستان فقط منحصر به دوستان نامرئی می‌شوند یا حیوانات اسباب‌بازی هم می­توانند باشند؟) و اینکه اطّلاعات ما در مورد آنان از چه منبعی به‌دست می­آید؟ (آیا منبع ما والدین هستند، یا کودکان یا بزرگسالانی که دوستان خیالی دوران کودکی خود را به یاد می­آورند؟) اگر ما همۀ مواردی را در نظر بگیریم که در آن‌ها این دوستان خیالی تا هفت سالگی کودکان ساخته شده‌اند، حدود ۶۵ درصد کودکان دوست خیالی داشته‌اند. اگر فقط دوستان نامرئی را در نظر بگیریم و آن دسته از دوستانی را که بر اساس اسباب‌بازی‌ها ساخته شده‌اند، مستثنا کنیم، این آمار به ۳۷ درصد کاهش پیدا می‌کند. در هر حال بازی با دوست خیالی عملی است که بین بچّه‌های کوچک رواج دارد.

 

 

دوستان خیالی چه شکلی هستند؟

داشتن دوستی خیالی با ویژگی‌های مثبتی چون درک اجتماعی قوی، کمتر خجالتی بودن و به نسبت سایر کودکان برون‌گراتر بودن در ارتباط است.

حیوانات و افرادی که در رؤیاپردازی کودکان جای دارند، از لحاظ میزان زنده بودن تصاویرشان، رشد شخصیتشان و حدّ و حدود وجودشان در دنیای واقعی متفاوت‌اند. بعضی از دوستانِ خیالی پایدارند، عمر طولانی دارند و کودکان به‌طور مرتّب با آن‌ها بازی می­کنند، در حالی‌که بعضی بیشتر حضوری موقّتی دارند، از زندگی فانتزی کودک منفک شده‌اند یا به آن وارد می‌‍‌‌شوند.

گاهی اوقات کودکان از وسایل یا ابزارهای دنیای واقعی به عنوان دوست خیالی استفاده می­کنند. کودکانی هستند که از عروسک‌ها، طیف گسترده‌ای از انواع مختلف حیوانات اسباب‌بازی (خرس‌ها، خرگوش‌ها، قورباغه‌ها، سگ‌ها، میمون‌ها، حیواناتِ عروسک خیمه‌شب‌بازی، کانگرو‌ها، دایناسورها، جوجه‌تیغی‌ها، گاوها، ببرها، اسب‌ها، دلفین‌ها، گربه‌ها، خرها، سنجاب‌ها و موش‌ها)، انعکاس آینه، انگشت‌هایشان و برگ‌های روی درخت، دوستان خیالی ویژه‌ای ساخته‌اند. با این حال دوستان خیالی اغلب نامرئی‌اند. برخی از این دوستان نامرئی، دختران و پسرانِ معمولی‌ای هستند که به عنوان همبازی خوب، کاربرد دارند. به نظر می­رسد که کودکان از اینکه این دوستان چه شکلی هستند و چگونه رفتار می‌کنند، تصویر ذهنی واضحی دارند. آن‌ها هیچ مشکلی در نقّاشی کردن آن‌ها و توصیف شخصیتشان ندارند، مثلاً ممکن است جزئیاتی مانند بامزّه بودن دوست خیالی را -که باعث خندۀ آن‌ها می­شود و اینکه یک همراه خوب است- بیان کنند (برای مثال: «ما همیشه می­دانیم که آن دیگری چه می­خواهد بگوید»). بعضی از دوستان خیالی ویژگی‌هایی دارند که آن‌ها را از حیطۀ چیزهایی که در دنیای واقعی می­توان از یک همبازی انتظار داشت، خارج می‌کند، مثلاٌ برخی توانایی‌های ویژه‌ای مانند پرواز کردن، جنگیدن با کروکدیل‌ها یا شعبده‌بازی و جادوگری. بعضی دیگر ویژگی‌های غیر‌معمول فیزیکی دارند، مثلاً خیلی کوچک‌اند. اگرچه بسیاری از دوستان خیالی تقریباً هم‌سنّ کودکی هستند که آن‌ها را تخیّل می‌کند، برخی از آن‌ها نوزادند و باید مورد مراقبت قرار گیرند و برخی از آن‌ها نیز بسیار پیر هستند.

بسیاری از دوستان خیالی حیواناتی‌اند که از خصوصیات انسانی، مانند توانایی صحبت کردن برخوردارند. برخی از دوستان حیوانی دارای قدرت‌های جادویی‌اند (گربه‌ای که پرواز می­کند) یا ویژگی‌های منحصر به‌فردی دارند، مثلاً هوش خارق‌العاده. برای مثال، یک دختر پنج ساله دوستش را دلفین پرنده‌ای توصیف می‌کند که در یک ستاره زندگی می‌کند و هرگز نمی‌خوابد و «خیلی خیلی خیلی خیلی سریع است». او تقریباً «اندازۀ یک دلفین معمولی ا‌ست، امّا با ستاره‌ها و همۀ چیزهای درخشان پوشیده شده است».

وقتی بزرگسالان به جاذبۀ‌ یک دوست خیالی فکر می­کنند، بیشتر تمایل دارند به لذّتِ داشتن دوستی بیندیشند که همیشه حامی و یاری‌رسان است و دوست داشتنش تداوم دارد، کسی که با آنچه تو می­گویی موافقت می­کند، کاری را که تو می‌خواهی، انجام می‌دهد، رازهایت را نگه می‌دارد و همنشین خوبی است. منطقی به نظر می‌رسد که دوستِ ساختگی دچار بدخلقی، لجاجت و سایر معایب دوستان واقعی نباشد. با این حال توصیفات کودکان از دوستان خیالی اغلب شامل دوستانی ساختگی‌ است که سرکش، رئیس‌مآب، مجادله‌گر و غیرقابل‌پیش‌بینی‌اند؛ آن‌ها نه بر اساس خواست کودک، بلکه بیشتر وقتی می‌آیند و می‌روند که خودشان بخواهند، معمولاً هم نمی­خواهند بازی مورد تمایل کودک را انجام دهند؛ آن‌ها بسیار بلند حرف می‌زنند، در هیچ چیز سهیم نمی­شوند، یا کاری را آن‌طور که به آن‌ها گفته شده است، انجام نمی­دهند،. همچنین می‌توانند واقعاً مایۀ‌ رنجش باشند.

آیا کودکان فکر می­کنند که دوستان خیالی‌شان واقعی هستند؟

شکایت‌های کودکان در مورد دوستان خیالی‌شان سؤالات جالبی پیش می‌کشد، برای مثال مشکلات کودکان برای کنترل دوستان خیالی به همراه احساسات شدیدی که آن‌ها را به این دوستان وابسته می‌کند، می­تواند این طور تعبیر شود که کودکان در تشخیص مرزهای رؤیا و واقعیت سردرگم هستند. با وجود این، پژوهش‌ها نشان می‌دهد که درواقع کودکان کاملاً در تفکیک بین اینکه چه چیز واقعی است و چه چیز واقعی نیست، ماهرند. اگرچه آن‌ها اغلب به لحاظ احساسی درگیر باز‌ی‌های خیالی خود هستند، این مسئله شبیه تمایل بزرگسالان در واکنش عاطفی نشان دادن به فیلم، کتاب و دیگر چیزهای فانتزی است.

کودکان به‌خوبی آگاه‌اند که دوستان خیالی‌شان غیرواقعی‌اند، به‌طور مثال وقتی از آن‌ها پرسیده می­شود که دوستشان کجا زندگی می‌کند، به سرشان اشاره می­کنند یا می‌گویند در خیالم. برخی کودکان تأکید می‌کنند که ویژگی‌های این دوست را خود ابداع کرده‌اند، برای مثال: «من می‌توانم وانمود کنم که او هر چیزی باشد که من می‌خواهم».

چرا بعضی از کودکان دزدی می‌کنند؟ دکتر مرسده رفیعی - دکترای روانشناسی


قبل از اینکه هر تصمیمی دربارۀ برخورد با کودکی که دزدی کرده بگیرید، بهتر است اول بدانید که چرا بچّه‌ها دزدی می‌کنند؛ این به شما کمک می‌کند که بهترین راه را برای برخورد با وی پیدا کنید.

اقتضای هر سن!

ظاهر ماجرا این است كه کودکی وسیله یا چیزی را -که مال خودش نیست- برداشته و با خود به خانه آورده، امّا واقعیت این است که بچّه‌ها در سنین مختلف به دلایل مختلف ممکن است به وسایل